RU
Türkmen halky üçin bugdaýyň mukaddesligi diňe bir oba hojalyk meselesi däl, eýsem, asyrlaryň dowamynda kemala gelen çuňňur milli, ruhy we medeni gymmatlygy aňladýar. Bugdaý we ondan bişirilýän çörek türkmen durmuşynyň iň esasy nyşany hasaplanýar.Bugdaýyň her dänesi zähmetiň we döwletiň rysgal-bereketiniň gözbaşy hasaplanýar.Türkmen ata-babalary bugdaýa iýmitlik ähmiýeti üçin uly sarp goýup, ony “uly iliň soltany” diýip atlandyrypdyrlar.Bugdaýyň bol hasyly ýurduň azyk garaşsyzlygynyň, halkyň abadan we bolelin durmuşynyň esasy kepili hasaplanýar.
Çörek (ak bugdaýdan bişirilen) we duz türkmeniň iň mukaddes gymmatlyklarydyr we olara bolan hormat iň ýokary derejede saklanýar.Türkmen öýüne myhman gelende, ilki bilen saçak ýazyp, duz-çörek hödür etmek iň esasy däpdir. Çörek hödürlemek — dostlugyň, parahatçylygyň we mähribanlygyň nyşanydyr. Täze jaýa göçülip barlanda ýa-da gudaçylyk gatnaşygy açylanda (hossarlyk baglanylanda), ilki bilen duz-çörekli saçak eltilýär. Bu, täze durmuşyň, ýaşaýşyň berekedi bilen başlamagyny aňladýar.
Türkmen halky çöregi harlamagy ýa-da ýere taşlamagy iň uly günä hasaplaýar.
Ýerden göni gaçan çörek bölegini ýa-da dänesini emaý bilen galdyryp, üç gezek maňlaýa degirmek we ony öpmek (ýa-da ýanyňa almak) däbi bar. Bu yrym çöregiň ene mukaddesligi bilen deňdigini görkezýär.
Un saklanýan gap (“kendirik”) hemişe doly bolmaly. Içi urbaly (undan doly) kendirik öýüň rysgaly, berekedi we bolçulygyň alamaty diýlip yrym edilýär.Çöregiň bişirilýän ýeri bolan tamdyr hem mukaddes hasaplanýar. Tamdyrda çörek ýapan zenanlar täze bişen çöregi köçeden geçýänlere-de hödürleýärler.
”Bismilla”: Tamdyrdan çörek alynanda we bişiriliş wagty tamamlananda “Bismilla” (Allanyň ady bilen) sözüni aýtmak we közüň üstüne suw sepmek ýaly yslamy we milli däplere laýyk gelýän yrymlar berjaý edilýär.
Bu ýörelgeler gallaçylaryň zähmetiniň, ýeriň hasylynyň we azyk önümleriniň türkmeniň durmuşynda näderejede ýokary gymmata eýedigini doly görkezýär. Çörek — diňe bir iýmit däl, eýsem, milli taryhyň, namysyň we agzybirligiň simwolydyr.
Ýakubjanow Ylýas
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 107-nji toparynyň talyby
