RU
Çikago Uniwersiteti (köplenç UChicago diýlip atlandyrylýar) 1890-njy ýylda esaslandyrylan, hususy we abraýly gözleg uniwersitetidir. Ol esasan ylym, ykdysadyýet we gumanitar ylymlar ugurlarynda “Çikago Mekdebi” (Chicago School) ady bilen tanalýan ylmy akymlary we täzelikleri bilen meşhurdyr. Onuñ döredilen ýyly 1890-njy ýyl (ilkinji sapaklar 1892-nji ýylda başlandy).Mottosy (Latynça): Crescat scientia; vita excolatur (Bilim össün; durmuş baýlaşdyrylsyn).
Uniwersitet 1850-nji ýyllarda döredilip, maliýe kynçylyklary sebäpli ýapylan köne bir uniwersitetiň adyny ulanýar. Häzirki Çikago Uniwersiteti 1890-njy ýylda Amerikan Baptist Bilim Jemgyýetiniň tagallalary we “Standard Oil” kompaniýasynyň esaslandyryjysy Jon D. Rokfelleriň (John D. Rockefeller) uly maliýe kömegi bilen döredilýär. Rokfeller bu goýumy “öz durmuşynda eden iň gowy maýa goýumy” diýip atlandyrypdyr.Uniwersitetiň ilkinji prezidenti Uilýam Reýni Harper (William Rainey Harper) ylmy gözlegleri we gumanitar bilimi utgaşdyrýan, ýokary bilimiň täze standartlaryny döreden visioner bolupdyr. Ol ilkinji günlerden başlap uniwersiteti dünýä derejesindäki bilim merkezine öwürmegi maksat edinipdir.
Çikago Uniwersiteti dünýäde iň ykrar edilen ylmy jemgyýetleriň biridir. Onuň mugallymlary we uçurymlary arasynda köp sanly Nobel baýragynyň eýeleri (häzirki güne çenli 100-den gowrak) bar.Uniwersitet esasan üç ugurda özüniň “Çikago Mekdepleri” bilen dünýä ylmynda uly täsir galdyrdy.Iň meşhur akymlaryň biri bolup, ol esasan erkin bazary, minimal döwlet goşulmasyny we pul-karz syýasatynyň ähmiýetini nygtaýan liberal (klassiki) ykdysadyýet taglymaty bilen tanalýar. Bu mekdebiň esasy wekilleri Milton Fridman, Fridrih Haýek we Jorj Stigler ýalydyr. 20-nji asyryň başlarynda ýüze çykdy we şäheri durmuş gözlegleri üçin laboratoriýa hökmünde ulanmak, has uly şäherçilik (urbanism) meselelerini öwrenmek bilen meşgullandy.
Çikago Hukuk Mekdebi: Hukuk we Ykdysadyýet (Law and Economics) hereketiniň güýçli merkezidir.Bakalawr derejesini berýän esasy bölümdir. Ol gumanitar, sosial, fiziki we biologiki ylymlar boýunça giň bilim berýän özboluşly esasy okuw meýilnamasy (Core Curriculum) bilen tanalýar.
Gözleg Bölümleri (Graduate Research Divisions):
Sungat we Gumanitar Ylymlar (Arts & Humanities)
Biologiki Ylymlar (Biological Sciences)
Fiziki Ylymlar (Physical Sciences)
Sosial Ylymlar (Social Sciences)
Professional Mekdepler:
Işewürlik Mekdebi (Booth School of Business)
Hukuk Mekdebi (Law School)
Teologiýa Mekdebi (Divinity School)
Jemgyýetçilik Syýasaty Mekdebi (Harris School of Public Policy)
Lukmançylyk Merkezi (Pritzker School of Medicine we UChicago Medicine)
Möhüm Açyşlar we Täzelikler
Çikago Uniwersitetinde köp sanly düýpli ylmy açyşlar edilipdir.1942-nji ýylda Enriko Fermi (Enrico Fermi) ýolbaşçylygyndaky topar uniwersitetiň stadionyň aşagynda ýerleşýän kletinde dünýäde ilkinji öz-özüni dowam etdirýän ýadro zynjyr reaksiasyny (Chicago Pile-1) amala aşyrdy. Bu bolsa Atom Eýýamynyň başlangyjy bolupdy.Willard Libbi tarapyndan işlenip düzüldi. “Miller-Urey” synagy: Durmuşyň gelip çykyşy baradaky klassiki synag.Ak Gysgalan Ýyldyzlaryň we Gara Deşikleriň Öňünden Aýdylmagy: Subrahmanyan Çandrasekhar tarapyndan.
Uniwersitetiň kampasy Çikagonyň Haýd Park etrabynda ýerleşýär we özüniň owadan, köplenç Gotika stilinde (Gothic architecture) gurlan binalary bilen meşhurdyr. Kampusyň taryhy binalary we tebigy gözelligi oňa aýratyn ylmy we taryhy äheň berýär.Uniwersitet talyp we mugallym geňeşinde akademiki erkinligi we berk intellektual jedelleri goldaýan medeniýeti bilen tanalýar. Bu ýerde soraglar we ideýalar esasy orny eýeleýär. UChicago-nyň talaplary we okuw maksatnamasy örän agyr we ýokary hilli bolup, talyplardan çuňňur ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Gysgaça aýdylanda, Çikago Uniwersiteti diňe bir ABŞ-nyň däl, eýsem, dünýä ylmynyň we intellektual pikiriniň iň möhüm merkezleriniň biridir.
Meredow Meret
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 123-nji toparynyň talyby
