RU
Ylym (Türkmen dilinde: Ylym) – bu durmuşyň, tebigatyň we älemiň esasy düzgünlerini, hadysalaryny we kanunlaryny öwrenmek, düşündirmek we olara gözegçilik etmek üçin ulanylýan yzygiderli we usulyýetli bilimler ulgamydyr. Gysgaça aýdylanda, ylym bilimlere ýetmegiň we olary gurmagyň özboluşly usulydyr.Ylym ýönekeý ynanç ýa-da çaklama däldir; ol aýratyn bir düzgüne eýerýär. Bu düzgün, Ylmy Metod ady bilen bellidir.
Gözegçilik (Observasiýa): Ilki bilen, hadysanyň nähili bolup geçýändigini synlamak.
Soraýyş (Sorag): “Näme üçin beýle bolýar?” ýa-da “Nädip bolýar?” diýen soragy bermek.
Çaklama (Gipoteza): Soraga jogap hökmünde wagtlaýyn düşündiriş döretmek. Bu, barlamagy talap edýän ýönekeý çaklama.
Eksperiment (Synag): Çaklamanyň dogrudygyny ýa-da ýalňyşdygyny anyklamak üçin gözegçilik astynda synaglary geçirmek.
Synaglaryň netijelerini seljermek we çaklamanyň tassyklanyp-tassyklanmandygyny kesgitlemek.
Köp sanly ylmy barlaglar we gaýtalanýan synaglar arkaly tassyklanan giň we ählihalk düşündirişler Ylmy Teoriýa (m.ç., Ewolýusiýa teoriýasy) ýa-da Ylmy Kanun (m.ç., Agyrlyk kanuny) bolup galýar. Hakyky ylym ýalňyşlanyp bilinmelidir. Ýagny, ylmy çaklamanyň dogry däldigini subut edip biljek synagyň bolmagy zerurdyr.Ylmyň Durmuşdaky OrnyYlym adamyň iň möhüm üstünliklerinden biridir. Ol diňe bir bilim toplamak däl-de, eýsem bütin durmuşymyzy üýtgetýän güýçdür.Häzirki zaman tehnologiýalaryň hemmesi (telefonlar, internet, lukmançylyk enjamlary) ylmy açyşlara esaslanýar.Ylym keselleri bejermegiň, waksinalaryň we operasiýalaryň usullaryny döredip, adam ömrüni uzaltdy we durmuş hilini ýokarlandyrdy. Kopernigiň Ýeriň Dünýäniň merkezi däldigini görkezmegi ýaly, ylym biziň älem hakyndaky garaýşymyzy yzygiderli çuňlaşdyrýar. Klimat üýtgemesi, energiýa ýetmezçiligi we azyk howpsuzlygy ýaly global kynçylyklaryň çözgütleri diňe ylmy gözlegler arkaly tapylyp bilner.
Ylmyň iň güýçli tarapy onuň özüni düzetmek ukybydyr. Ylymda köne teoriýalar täze subutnamalar we gowy düşündirişler bilen çalşyrylyp bilner.
Meselem, bir wagtlar alymlar älemiň hemişelik we üýtgewsizdigini çaklaýardylar, emma XX asyryň başyndaky gözegçilikler Uly Partlama Teoriýasy (Big Bang Theory) ýaly has çylşyrymly we dinamiki dünýä garaýyşlaryny döretdi. Ýalňyşmak, ylmy ösüşiň aýrylmaz bölegidir.
Ylym – bu biziň adaty aklymyzyň daşyna çykyp, älemiň syrlaryny çözmäge synanyşýan ynsan ruhunyň iň ýokary görnüşidir. Ol ebedi gözlegde, täze zatlary öwrenmek we dünýäni has gowy düşünmek üçin yzygiderli hereket edýän güýçdir.
Tekebaýewa Merjen
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 102-nji toparynyň talyby
