RU
Uly Barlar Rifleri (Great Barrier Reef) – Awstraliýanyň demirgazyk-gündogar kenarynda, Kuinzlendiň (Queensland) gapdalynda ýerleşýän, dünýäniň iň uly merjen rifleri ulgamydyr. Bu jansyz dünýä, ulylygy we biologiki dürlüligi bilen haýran galdyryp, Planetamyzyň iň gymmatly we nazu-nygmatly ekoulgamlarynyň (ekosistemalarynyň) biri hasaplanýar.
Uly Barlar Rifleri 2300 kilometre gowrak uzap, 344 müň inedördül kilometr meýdany eýeleýär. Bu ululygy sebäpli, ony kosmosdan hem görmek mümkin. Ol birnäçe million kiçi rifleriň we 900-den gowrak adanyň toplumydyr.Bu rifler, millionlarça ýyl bäri ýaşaýan we ölen kiçijik merjen polipleri (coral polyps) tarapyndan döredilen skeletleriň ýygnanmagy netijesinde emele gelendir. Bu, hakyky tebigy inženerçilikdir.Rifler, deňiz jandarlarynyň millionlarça görnüşi üçin ýaşaýyş jaýy, gorag ýeri we iýmit çeşmesi bolup hyzmat edýär. Ol hakyky suwasty şäherdir.
Bu ýerde 400-den gowrak dürli görnüşli merjen (coral) bar. Olaryň şekilleri we reňkleri ajaýyp sungat eserini ýadyňa salýar.
Balyklar 1500-den gowrak görnüşli balyk, şol sanda meşhur kloun-balygy (Clownfish), dürli reňkli tropiki balyklar bu ýerde mesgen tutýar.
Bu ýerde 30-dan gowrak kit görnüşi, köp sanly deňiz suwularynyň görnüşleri, şeýle hem dünýäde seýrek duş gelýän dugonglar (deňiz sygyrlary) we köp sanly molýuskalar ýaşaýar.Rifler, ähli dünýäden syýahatçylary suwasty ajaýyplygy görmäge çagyrýar.
Syýahatçylaryň esasy maksady merjen baglaryny we olaryň arasynda ýüzýän reňkli balyklary öz gözi bilen görmekdir. Suwa çümýänler üçin bu, hakyky jennetdir.
Suwa çümmegi halaýan däl syýahatçylar üçin, rifleriň aşagyny aýnadan synlamaga mümkinçilik berýän gaýyklar bar.
Riflere gitmek üçin iň meşhur çykalgadyr syýahat merkezleri Kerns (Cairns) we Herweý Beý (Hervey Bay) ýaly şäherlerdir.
Uly Barlar Rifleri, dünýäniň iň owadan ýeri bolmagy bilen birlikde, iň howp astyndaky tebigy miraslaryň hem biridir.Deňiz suwunyň temperaturasynyň ýokarlanmagy, merjenleriň agarmagyna (coral bleaching) sebäp bolýar. Bu ýagdaýda merjenler öz iýmit çeşmesini (algalary) kowup, reňkini ýitirýär we ahyr soňy ölýär.Syýahatçylyk gämilerinden galýan zibiller we yglanmaz balykçylyk hem rifleriň tebigy deňagramlylygyna ýaramaz täsir edýär.
Awstraliýa hökümeti we halkara guramalary bu gudraty gorap saklamak üçin uly tagallalar edýärler. Ol 1981-nji ýyldan bäri Bütindünýä Miras Sanawynda durýar we gaty berk goralýan çäkdir.
Uly Barlar Rifleri, biziň planetamyzyň nähili gymmatly hazynadygyny ýatladýan, haýran galdyryjy, ýöne aňsatlyk bilen ýitirilip bilinjek gözellikdir.
Melaýewa Ogulşat
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 105-nji toparynyň talyby
