RU
Türkmenistanda, Mary welaýatynyň taryhy ýadygärliklerine baý çäklerinde ýerleşýän Gadymy Merwiň düzümindäki binalaryň biri bolan Kerwensaraý Derwezesi (käbir çeşmelerde Köne-Merwiň Kerwensaraýy ýa-da Kerwensaraý Müsüri diýlip hem atlandyrylýar) hakynda gysgaça makala aşakda berilýär.Kerwensaraýyň Derwezesi (Köşk Derwezesi) taryhy we binagärlik taýdan iň täsirli gurluşlaryň biridir. Ol Gadymy Merwiň (häzirki Mary şäheriniň golaýynda) orta asyr binagärliginiň iň ajaýyp mysallarynyň biri hasaplanýar. Bu ýadygärlik beýikligi we ymaratyň kämil gurluşy bilen tapawutlanýar.
Bu derweze Beýik Ÿùpek Ýolunyň iň işjeň döwründe, takmynan XI-XII asyrlarda (Seljuklar döwrüne degişli) gurulypdyr. Kerwensaraýlar Ýüpek Ýolunyň ugrundaky esasy düşelgeler bolup, söwdagärler, syýahatçylar we olaryň ýükleri üçin howpsuz, amatly dynç alyş we gijeleme ýerleri bolup hyzmat edipdir.Derweze bu uly toplumyň esasy girişi bolup, Maryny dünýäniň dürli künjekleri bilen baglanyşdyrýan ykdysady we medeni merkez hökmünde bolan ornuny görkezýär. Onuň esasy wezipesi diňe bir goralmagy däl, eýsem, Merwiň şöhratyny hem nygtamak bolupdyr.
Derweze esasan çig kerpiçden we ýüzüne bişen kerpiçden gurlup, şol döwrüň binagärlik ussatlygyny görkezýär.Gurluşyň beýikligi täsir ediji derejededir. Ol uzak aralykdan hem görünip, kerwenleri Merwe tarap ugrukdyrmaga kömek edipdir.Derweze beýik, dik diwarlar bilen berkidilen ägirt uly bir aýlawly girelgä eýedir.Gurluşykda çylşyrymly bezegler (geometrik we ýazgy nagyşlary) ulanylyp, Seljuklar döwrüne mahsus bolan ýokary sungat derejesini görkezýär.
Onuň örän uly diwarlary we berk gurluşy, bu binalaryň diňe bir myhmanhana däl, eýsem, döwletiň güýjüni görkezýän ägirt uly desga bolandygyny tassyklaýar.
Häzirki wagtda Derweze (ýa-da onuň galyndylary) Gadymy Merwiň taryhy we medeni parkynyň esasy bölekleriniň biri bolup, ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilendir. Ol, Seljuklar imperiýasynyň Altyn asyrynda Merwiň Beýik Ýüpek Ýolundaky merkezi roluny we ähmiýetini ýatladýan gymmatly ýadygärlikdir.
Baýramowa Aýmaral
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 109-njy toparynyň talyby
