Assiriýa sungaty

Assiriýa sungaty, taryhdaky ilkinji beýik imperatorlyklaryň biri bolan Assiriýanyň güýjüni, gahar-gazabyny we guramaçylyklylygyny beýan edýän iň täsirli sungat görnüşleriniň biridir.Assiriýa döwleti (b.e. öňki 9-njy asyrdan 7-nji asyra çenli iň ýokary derejesine ýeten) Mesopotamiýada ýerleşip, demir döwrüniň harby güýjüni we imperatorlyk arzuwyny durmuşa geçiren ilkinji ýurtlaryň biri bolupdyr. Assiriýa sungatynyň esasy maksady gözellik döretmek däl-de, syýasy propaganda we Şanyň güýjüni ebedileşdirmek bolupdyr.

Assiriýanyň binagärligi örän uly göwrümli (monumental) bolup, Şanyň çäksiz güýjüni görkezmäge gönükdirilipdir.​Assiriýanyň paýtagtlaryndaky (Nimrud, Nineviýa we Dur-Şarrukin/Khorsabad) köşkler ägirt uly bolup, olar harby gurluşlary ýatladypdyr. Bu köşkleriň diwarlary tokaý ýaly daş relýefler bilen bezelip, syýahatçyny Şanyň dünýäsine salýardy.Assiriýa arhitekturasynyň iň meşhur nyşany Lamassu (insan kellesi, bürgüt ganaty we öküz ýa-da arslan bedenli ägirt uly heýkeller) bolupdyr. Assiriýa sungatynyň iň baý we iň meşhur bölegi daş diwarlara oýulyp ýasalan pes relýeflerdir. Bu relýefler şanyň harby ýörişlerini, ýeňişlerini we awçylyk ussatlygyny gürrüň berýän jikme-jik waka ýazgylarydyr.

​Relýeflerde Assiriýanyň uruş maşynynyň ýokary derejeli guralandygy açyk görünýär. Olar garşydaş şäherleriň gaba , esgerleriň ýaý atyp, diwarlary ýumurmak üçin ulanylýan maşynlary (meselem, ram), ýeňilen duşmanlaryň Şa üçin haraç getirilişini ýa-da jezalandyrylyşyny örän realist we ganyny içýän derejede görkezýär.Bu relýefler diňe bir sungat däl, eýsem Şanyň her bir harby hereketini we ykdysady üstünligini ýazga alýan taryhy dokumentlerdir.

Assiriýa relýefleriniň iň ussatlyk bilen ýasalan sahnasy Arslan awlamagy görkezýär (iň meşhury Şa Aşşurbanipalyň Nineviýadaky köşgündäki sahnadyr). Arslan, gadym wagtlardan bäri tebigatyň baş gahar-gazabyny we kaýyklygy (khaosy) aňladýardy. Şanyň arslany ýeňmegi bolsa Şanyň bu kaýyklygyň üstünden höküm sürýändigini we Assiriýada tertip-düzgüni guraýandygyny simwolizleýär.Bu relýeflerdäki arslanlaryň ýaralanandygy, ölümiň golaýlaýandygy sebäpli çeken azaby Assiriýa ussalary tarapyndan iňňän güýçli duýgy we jikme-jiklik bilen beýan edilipdir.

Assiriýa sungaty gözelligi idealizmde däl-de, güýçde, ýeňişde we tertip-düzgünde görüpdir. Assiriýanyň ägirt uly Lamassulary, jikme-jik relýefleri we monumental gurluşlary Şanyň güýjüni ebedileşdirmek üçin döredilen we Günbatar Aziýanyň sungatynda hemme zatdan has güýçli harby propaganda arkaly tapawutlanan sungat mirasydyr.

Nazarmyradowa Gülşat

Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 110-njy toparynyň talyby