RU
Ellinizm döwri sungaty, Gadymy Gresiýanyň medeniýetiniň iň dinamik we duýguçyl (emosional) tapgyrlarynyň biridir. Ol, Beýik Aleksandryň ölümi bilen (b.e. öň 323-nji ýyl) we Rimiň Müsüri basyp almagy (b.e. öň 31-nji ýyl) bilen tamamlanýan döwri öz içine alýar.Ellinizm döwri, dünýäniň medeniýetleriniň örän uly giňelmegi bilen tapawutlanýar. Aleksandryň ýörişleri netijesinde grek medeniýeti Kiçi Aziýadan Müsüre we hatda Hindistana çenli ýaýrady. Bu, grek sungatynyň ýerli Gündogar medeniýetleri bilen garyşmagyna getirdi we sungatda düýpli özgerişlikler döretdi.
Ellinizm sungaty, özünden öňki Klassika döwrüniň (b.e. öň 5-4-nji asyrlar) sungatynyň idealizmine we salyhatlylygyna (asyllylygyna) garşylyklydyr.Ellinizmde sungatyň esasy maksady gözelleşdirmek däl-de, hakyky durmuşy görkezmek we synlaýjynyň güýçli duýgularyny oýarmakdyr.Heýkeltaraşlyk, Ellinizm döwrüniň sungatynyň iň ýokary nokadydyr.
Ellinizm heýkelleri köp emosiýany görkezýän täze tehnikalar bilen tapawutlanýar.Bu heýkel topary, Trojan ruhanysy Laokoonyň we onuň ogullarynyň deňiz ýylany tarapyndan bogulşyny suratlandyrýar. Onda agyry, hasrat we çaresizlik iň ýokary derejede beýan edilýär. Bu, dramanyň ellinistik sungatda nähili möhüm ornunyň bardygyny görkezýär. Samofrakiýanyň Nike’si (Ýeňiş Perisi): Bu ganatly heýkel, gaýanyň üstünde ýa-da gämide gonan ýaly bolup, geýiminiň ýüzündäki ýel efekti bilen güýçli hereketi we dinamizmi görkezýär.Heýkeltaraşlar indi diňe bir ideal we kämil bedenleri suratlandyrmakdan ýüz öwürdiler. Olar garrylygy, ýorgunlygy we hatda ýaşaýşyň kemçiliklerini hem suratlandyryp başladylar.
Ellinizm heýkeltaraṣlary gapdalyndan ýatyrka hüşgär däl ýa-da ýatan adaty adamlaryň heýkellerini döretdiler. Bu, sungatyň diňe Hudaýlar üçin däl, eýsem gündelik durmuş üçinem ýasalyp bilinjekdigini görkezýär.Milosly Wenera (Venus de Milo) bu döwrüň heýkeltaraşlygynyň iň meşhur nusgalarynyň biridir. Ol klassika döwrüniň asyllylygyny Ellinizm döwrüniň duýguçyllygy bilen birleşdirýär.
Ellinizm döwründe binagärlikde hem ululyk we haşamlama (bezeg) esasy orun tutdy. Kiçi Aziýadaky Pergamon şäheriniň bu uly gurluşy, özüniň ajaýyp we çuňňur relýef frizleri bilen meşhurdyr. Bu frizler Titanlar bilen Hudaýlaryň arasyndaky söweşi örän çylşyrymly we drama görnüşde suratlandyrýar.Diwarlarda we pollarda mozaika tehnikasy kämilleşdi. Olar endigan daş böleklerinden ýasalyp, heýkeltaraşlykdaky ýaly çuňňurlygy we kölege effekterini (ýagtylyk we kölege oýnuny) bermäge mümkinçilik berdi.
Ellinizm döwrüniň sungaty, grek medeniýetiniň güýçli, realistik we emosional beýanydyr. Ol ideal gahrymançylykdan adamyň içki dünýäsine we onuň duýgularyna geçmegi aňladýar. Bu döwür sungaty, soňraky Rim sungatynyň we Galkynyş (Renessans) döwrüniň sungatynyň esasyny düzdi.
Alladurdyýew Azat
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 107-nji toparynyň talyby
