Gadymy Gresiýa Sungaty

Gadymy Gresiýa sungaty Günbatar medeniýetiniň we sungatynyň esasy binýadydyr. Bu sungat gözelligiň, sazlaşygyň we adamzadyň kämil formasyna bolan garaýşyň iň ýokary nokadyny görkezýär.Gadymy Gresiýa sungaty (b.e. öňki 9-njy asyrdan 1-nji asyra çenli) ilkinji gezek hudaýlar bilen bir hatarda adamlaryň üstünliklerine ünsi çekipdir. Grekler sungatda logikany we matematiki takyklygy estetika bilen birleşdirip, diňe bir gözelleşdirmän, eýsem kämilleşdirmegi maksat edinÿàr.

Klassika döwründe ussalar (esasanam Poliklet we Fidias) adamyň bedeniniň iň laýyk proporsiýalaryny tapmaga synanyşypdyrlar. Polikletiň “Kanony” (Doge kodeksi) ýa-da ölçegler ulgamy kämil heýkelleri döretmek üçin esasy düzgün bolupdyr.

Arhaik döwrüň gaty duruşlaryndan tapawutlylykda, klassika heýkelleri tebigy hereket edýär. Kontraposto — bu heýkeliň agramyny bir aýagyň üstüne geçirmegi aňladýan duruşdyr. Bu, bedeniň çyzyklaryny we egrelmelerini (ýagny bedeniň bir tarapy ýokary, beýleki tarapy aşak) görkezmek arkaly heýkele janlylyk berýär.Bu tilsim, sungata hakyky hereket duýgusyny girizdi we soňky Renessans döwrüne uly täsir etdi.

​Grek binagärliginiň esasy temasy Ybadathana (Temple) bolup, olarda logiki takyklyk, funksionallyk we estetika birleşdirilipdir.Grek binagärliginiň iň aýratyn sypaty Sütün Buýruklarydyr (Architectural Orders). Bu buýruklar sütünleriň, sütünbaşlarynyň we ybadathananyň gurluşynyň durnukly düzgünlerini kesgitläpdir.

​Afinadaky Partenon (b.e. öň 447–432 ýyllar) — bu klassika döwrüniň binagärliginiň iň kämil nusgasydyr. Ol diňe bir sütünden ybarat bolman, eýsem binalaryň göni çyzyklarynyň optiki ýalňyşmalaryny düzetmek üçin gurluşynda inçe üýtgetmeler girizilenligi üçin hem meşhurdyr (meselem, sütünler birneme egrilen).

Grek küýzegärligi (keramikasy) diňe bir gündelik gap-gaç däl, eýsem taryhy we mitologik hekaýalary beýan edýän sungat eserleridir.Gabyň ýüzi gara lak bilen örtülýär, figuralar bolsa inçe sütünler bilen çyzylýar.Gabyň fony gara, figuralaryň özi bolsa gyzyl reňkde galdyrylýar. Bu usul, ussalara figuralaryň jikme-jiklerini we hereketlerini has inçe görkezmäge mümkinçilik beripdir.

​ Gadymy Gresiýa sungaty – bu ynsanyň kämil fiziki we intellektual potensialyna çuňňur ynanmakdan dörän sungatdyr. Onuň yzyna galan mirasy – idealizm, sazlaşyk we tebigylyga bolan ünsi – Rimden tä häzirki döwre çenli sungatyň esasy dilini emele getirdi.

Annaberdiýew Annaberdi

Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 107-nji toparynyň talyby