RU
Gadymy Rim sungaty, b.e. öňki 509-njy ýyldan tä Günbatar Rim Imperiýasynyň ýykylan wagtyna (b.e. 476-njy ýyly) çenli döwrüň sungat mirasyny öz içine alýar. Rim sungaty, esasan, iki beýik medeniýetden: Etrusklar we Gadymy Gresiýa medeniýetinden uly täsir alandyr.Rim ussalary grekleriň gözelliginiň we idealizminiň nusgalaryny alandygy üçin, köplenç Rim sungaty grek sungatynyň dowamy hasaplansa-da, rimliler sungata özleriniň aýratyn sypatlaryny goşupdyrlar.Rim sungatynyň iň uly we iň täsirli üstünligi binagärlik bolupdyr. Rim gurluşyklary diňe ybadathanalar däl, eýsem ählihalk bähbitli we köpçülikleýin ulanylýan desgalar bolupdyr.
Rimliler gurluşykda betony (concrete) giňden ulanypdyrlar. Beton, olara grek daş gurluşlaryna garanyňda has çalt we has uly, çylşyrymly gurluşlary gurmaga mümkinçilik beripdir. Rim inženerleri ýaýlary (arkalary) we gümmezleri kämilleşdirdiler, bu bolsa olara agyr agramy giň meýdana ýaýratmaga kömek etdi.Rimiň medeniýetiniň esasy nyşanlaryndan biri bolan akweduklar rimlileriň inženerlik zehininiň iň aýdyň mysalydyr. Rim güýjüniň we inženerliginiň simwoly. Bu ägirt uly amfiteatr müňlerçe adamy sygyryp bilipdir. Panteon (Pantheon): Iň gowy saklanyp galan Rim binasydyr. Onuň gümmezi we ýokarsyndaky okulusy (açyk göz) henizem täsin galdyrýar.Rim heýkeltaraşlygy, grek idealizmine garşy bolan realizm bilen tapawutlanýar.
Rimlilerde heýkel döretmegiň esasy maksady adamy, aýratyn-da imperatorlary we döwlet işgärlerini, hakyky durmuşda görnüşi ýaly suratlandyrmak bolupdyr.Wersim: Rim portretleri adamyň ýaşyny, ýygyrtlaryny, yzlaryny, ýagny ähli kemçiliklerini hem açyk görkezýärdi. Munuň maksady diňe bir daşky görnüşi görkezmek däl, eýsem şol adamyň döwlet işlerindäki tejribesini we paýhasyny nygtamakdyr.
Rim reňk sungaty baradaky bilimlerimiziň köpüsi, Wulkanyň heläkçiligi netijesinde bütinleý saklanyp galan Pompeý we Gerkulanum şäherlerinden gelip gowuşýar. Diwarlara çekilen suratlar (freskalar) esasy orny tutupdyr. Olar binalaryň içini baý we gymmat materiallardan ýasalan ýaly edip görkezmek üçin giňden ulanylypdyr. Pompeýde reňk sungatynyň dört esasy stilini (tapgyryny) tapmak bolýar.Däne ýaly kiçijik daş böleklerinden (tessera) ýasalan mozaikalar Rim öýleriniň we jemgyýetçilik binalarynyň döwrebap bezegleri bolupdyr. Olar gündelik durmuşy, mitologiýany ýa-da tebigatyň görnüşlerini suratlandyrypdyr.
Rim sungaty soňky döwürleriň sungatyna uly täsir etdi. Olar, esasan, Galkynyş döwrüniň (Renessans) we Neoklassisizmiň ussalary üçin nusga we ylham çeşmesi boldy. Rimliler tarapyndan saklanyp galan grek heýkelleriniň nusgalary bolsa, Gadymy Gresiýanyň sungatynyň ýok bolmagynyň öňüni aldy. Gadymy Rim sungaty – bu inženerçiligiň, realizmiň we güýçli propagandanyň ajaýyp garyndysydyr. Ol diňe bir gözüňi begendirmek däl, eýsem imperiýanyň kanunlaryny we güýjüni wagyz etmek üçin ulanylan gural bolupdyr.
Arslanowa Sähra
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 107-nji toparynyň talyby
