Azerbaýjanyň Aşpezlik Mirasy

Azerbaýjan aşhanasy, Gündogar we Günbatar medeniýetleriniň çatrygynda ýerleşýän ýurduň taryhy, geografiýasy we ýaşaýyş dessurlary bilen aýrylmaz baglanyşykly, örän baý we özboluşlydyr. Ol diňe bir nahar taýýarlamak däl, eýsem myhmansöýerlik we maşgala gymmatlyklarynyň beýanydyr.

​Azerbaýjan aşhanasynyň iň möhüm tagamy Aşdyr (Plow). Ol, goýun eti, nohut, ýakymly ysly zatlar we ş.m. bilen taýýarlanylýan, tüwiniň dürli görnüşlerini ulanýan milli nahardyr. Azerbaýjanyň aşy beýleki ýurtlaryň pilawlaryndan tapawutlanýar, sebäbi tüwi we gatyk (etet, balyk ýa-da gök önüm) aýratyn taýýarlanyp, soňra bilelikde hödürlenýär.Aşyň aşaky gatlagynda, haýsy-da bolsa bir hamyrmaýa ýa-da çörekden taýýarlanylýan gaty we çitgilemeli gatlak bolup, bu aşyň aýratyn lezzeti hasaplanýar.Aşa goşulýan et, ir-iýmiş (käwagt garaly, kelem ýa-da alça) we sogandan ybarat sous.

Kawkaz sebitiniň ähli ýerindäki ýaly, Azerbaýjanda hem et tagamlarynyň, esasanam Kebab (şaşlyk) görnüşleriniň uly ähmiýeti bar. Üwelen etden taýýarlanyp, demir çybyga sanylyp ýa-da otda bişirilýän görnüşi.Tika Kebab – Göle ýa-da goýun etiniň kesilen böleklerinden taýýarlanylýar.Ýapragyň (üzüm ýapragy, kelem ýa-da ş.m.) içine üwelen et, tüwi we gök önüm garyndysy salynýan tagam. Dolmanyň kiçiräk görnüşi bolan Yarpaq Dolmasy örän meşhurdyr.

​Azerbaýjan myhmansöýerliginiň esasy bölegi çay (çaý) bilen baglanyşykly. Çaý, süýjülikler, doşap we ir-iýmişler bilen hödürlenýär.

​Pahława (Paxlava) Esasan Nowruz baýramynda bişirilýän, ýag we hoz goşulýan gatlakly süýji. Şeki pahlawasy has meşhurdyr.Şekerbura-Ýarym aý şekilli, şeker we hoz bilen doldurylan süýji.Piti  bu ôzboluşly milli çorba bolup, kiçijik küýze gaplarda (sajy) goýun eti, nohut, alça we esasy ýag goşulyp, ýuwaş-ýuwaşdan bişirilýär.Gutap ýuka hamyrdan taýýarlanyp, gök önüm (esasanam ýaşyl sogan ýa-da şugundyr ýapragy), gyzzyran et ýa-da kädi bilen doldurylýar.Azerbaýjan aşpezligi ýakymly ysly zatlary (esasan şafran, zerej, darçyn we mämişi) ulanmagy gowy görýär. Täze gök önümler we otlar (kelem, şugundyr, kynza, petruşka) ähli naharlarda diýen ýaly esasy rol oýnaýar we tagamlara özboluşly täzeligi berýär.Azerbaýjan aşhanasy, taryhy kökleri we täze tagamlaryň birleşmegi bilen, hakyky aşpezlik mirasy hasaplanýar. Bu tagamlar, ýurduň myhmansöýerligini, baý taryhyny we tebigatyny beýan edýän, duýgy we lezzet dünýäsidir.

Toýlyýewa Gülçemen

Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 115-nji toparynyň talyby