​Adam ömrüniň takmynan üçden bir bölegini ukyda geçirýär. Käbir adamlar ukyny wagt ýitgisi hasaplasa-da, ylym onuň bedeni we akyly dikeltmekdäki örän ähmiýetli roluny tassyklaýar. Kadaly we ýeterlik uky, diňe bir fiziki dynç almak däl, eýsem, bütin ulgamyň “ideg” (maintenance) we “täzeden gurmak” (reboot) prosesidir.Uky wagtynda bedende köp möhüm fiziki prosesler amala aşyrylýar. Uky wagtynda bedeniň ösüş gormonlary (Growth Hormones) has köp bölünip çykýar. Bu gormonlar myşsa dokumalaryny, süňkleri we öýjükleri dikeltmäge kömek edýär. Çagalarda we ýetginjeklerde bu, ösmegiň esasy şertidir.Gündizki işjeňlikden soň, uky bedeniň energiýa dükanyny, esasanam myşsalardaky glikogen dükanyny täzeden doldurýar.Uky wagtynda sitokinler (immun ulgamynyň göreşiji beloklary) çykarylýar. Eger az uklaýan bolsaňyz, sitokinleriň öndürilişi azalýar we siz kesellere has ýeňil ýolugýarsyňyz.

Uky beýni üçin iň möhüm arassalaýjy prosesdir.Uky wagtynda beýniniň gliymfatik ulgamy (glymphatic system) işjeňleşýär. Bu ulgam beýniniň gündizki işlerinden galan zyýanly metabolik önümleri, şol sanda A-beta Amyloid ýaly toksinleri ýuwup çykarýar. Bu toksinler bolsa Altsgeýmer keseliniň ösmegine sebäp bolup biler.Ukyň iň çuň fazalarynda (özüne-de bolsa REM we Non-REM), beýni gündiz alan maglumatlaryny gysga möhletli ýatkeşlikden uzak möhletli ýatkeşlige geçirýär we kadalaşdyrýar.  Bu, öwrenmek we täze ukyplary ýatda saklamak üçin zerurdyr. Kadaly uky, duýgulary dolandyrýan beýni bölegi bolan amigdalanyň işini kadalaşdyrýar. Ýeterlik uky almadyk adamlarda gaýgy we gaharlanma duýgularyna jogap has güýçli bolýar.Gowy uky ertesi günki ähli işjeňligiňiziň hiline täsir edýär.

Gowy dynç alan beýni, çylşyrymly meseleleri çözmäge we logiki kararlary çykarmaga has ukyplydyr.Uky ýetmezçiligi ünsi jemlemek ukybyny ep-esli peseldýär we ýalňyşlaryň sanyny artdyrýar. Uky, beýniniň dürli maglumatlary birleşdirip, täze we döredijilikli pikirleri döretmegine kömek edýär.Ukyň hilini gowulandyrmak üçin: her gün bir wagtda ýatmaly we turmaly, ýatmazdan öň kofeinden we agyr iýmitlerden gaça durmaly we otagyňyzy gowy garaňky we salkyn saklamaly.

​Uky — bu passiw dynç alyş däl, eýsem, bedeniňizi we akylyňyzy dikeltmek, sagdyn, bagtly we öndürijilikli durmuşy dowam etdirmek üçin ýerine ýetirilmeli hökmany fiziologiki zerurlykdyr. Ukyňyzy ýokarlandyrmak, öz saglygyňyza goýýan iň gowy maýa goýumuňyzdyr.

Hangulyýewa Enejan

Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 115-nji toparynyň talyby

DEGIŞLI MAKALALAR:AWTORYŇ BEÝLEKI MAKALALARY: