Taryh we Dessanlaryň Ruhy Akymy

​Taryh, wakalaryň, faktlaryň we sanlaryň anyk hasabaty bolsa, dessanlar bolsa bu wakalaryň, gahrymanlaryň we ykbalyň ruhy, duýgyly we arheosipik beýanydyr. Bu ikisi bilelikde milletiň ruhy akymyny emele getirýär. Taryh, dessanlara esas berýär, dessanlar bolsa taryhyň manysyny we täsirini çuňlaşdyrýar. Bu ruhy akym, milletiň häzirki we geljekki durmuşynyň esasy daýanjydyr.

Taryh, milletiň geçmişdäki tejribesini, üstünliklerini we ýeňlişlerini dokumentirleýän esasy goragçydyr. Taryh biziň kimligimizi, nireden gelendigimizi we nähili kynçylyklary ýeňip geçendigimizi görkezýär. Ol umumy milli ýady döredýär we geljekki nesilleriň ýalňyşlyklardan sapak almagyna mümkinçilik berýär.Türkmenistanyň taryhynda Marguş, Parfiýa (Nusaý) we Köneürgenç ýaly beýik siwilizasiýalaryň bolmagy, häzirki nesil üçin ululyk we mertebe duýgusyny döredýär. Taryh, biziň ruhumuza bu beýikligi mynasyp gorap saklamak borjuny ýükleýär.Dessanlar, ertekiler, rowaýatlar we eposlar taryhy wakalary ruhuň we duýgularyň dilindedir. “Görogly” ýaly dessanlar, taryhy şertlerde emele gelen gahrymançylyk, adalatlylyk we ynsanperwerlik ýaly gymmatlyklary beýan edýär. Dessanlar, beýik gahrymanlaryň hereketleri arkaly adamyň ruhuna maksadaokgunlylyk we wezipe borjy duýgusyny ornaşdyrýar. Dessanlar, adamyň iň çuňňur duýgularyna — söýgä (Şasenem-Garyp), gussa, ynamdarla ýüzlenýär. Olar dogry we nädogry, ýagşylyk we ýamanlyk arasyndaky tapawudy ynsanyň kalbynda ornaşdyrýan ruhy we ahlak terbiýesiniň mekdebidir.Beýik Ýüpek Ýolunyň ugrundaky kerwensaraýlarda bagşylar we kyssaçylar dürli halklaryň dessanlaryny we hekaýalaryny garyşdyryp, täze ruhy akymlary döretdiler. Bu, dessanlaryň we ruhy pikirleriň global hereketiniň aýdyň mysalydyr.

Ruhy akym bu iki gymmatlygyň özara sazlaşygynda ýüze çykýar. Köplenç taryhy faktlar gury we çäkli bolup görünýär. Dessan bolsa bu faktlara emosional çuňlugy we simwolik manyny berýär. Meselem, taryhy söweş baradaky dessan, diňe bir ýeňiş ýa-da ýeňliş däl, eýsem, gahrymanlaryň edermenligini we watansöýjüligini ruhy taýdan ýüze çykarýar.Dessanlar, adamlaryň taryhy wakalary kollektiw ýat hökmünde saklamagyna kömek edýär. Aýdym-saz, dessan we edebiýat arkaly geçýän taryhy waka, ruhuň iň çuň gatlaklaryna siňip, nesiller üçin gymmatly miras bolup galýar.Häzirki wagtda, globalizasiýa we sanlylaşma döwründe, taryh we dessanlaryň ruhy akymy has möhüm ähmiýete eýe bolýar. Daşky medeniýetleriň güýçli täsiri astynda, milli dessanlara we taryha ýüzlenmek, milletiň özboluşly kimligini we ruhy durnuklylygyny gorap saklamak üçin zerurdyr.Häzirki zaman ýazyjylary, režissýorlary we suratkeşleri öz döredijiliklerinde gadymy dessanlaryň ruhy temalaryny we taryhy wakalaryny ulanyp, täze, döwrebap ruhy eserleri döredýärler. Bu, geçmişiň ruhy güýjüni geljege alyp gitmegi aňladýar.Taryh we Dessanlaryň Ruhy Akymy – bu milletiň ýaşaýşynyň we ösüşiniň girewidir. Taryh, bize dogrulygy öwredýän bolsa, dessan bolsa ruhuň we kalbyň sesini nädip beýan etmelidigini görkezýär.Biz, bu ruhy akymy dowam etdirmek we baýlaşdyrmak bilen, milli ruhy mirasy gorap saklamaga, şeýle hem ony täze nesillere çuňňur we duýgyly görnüşde ýetirmäge borçludyrys.

Orazowa Güljemal

Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 117-nji toparynyň talyby