RU
Parahatçylyk diňe bir harby gapma-garşylyklaryň ýoklugy däl, eýsem, ylym-bilim, saglyk goraýyş, medeniýet we aýratyn-da, ykdysadyýet ýaly ähli ulgamlaryň gülläp ösmegi üçin zerur şertleri döredýän durnuklylyk, howpsuzlyk we ynanç ýagdaýydyr. Parahatçylyksyz durnukly we adalatly ykdysady ösüş mümkin däldir.Parahatçylyk, ykdysadyýetiň kämilleşmegi üçin esasy dört binýady üpjün edýär.
1. Inwestisiýalar we Maýa Goýumlar
Parahatçylykly ýurtda daşary ýurt maýa goýumlarynyň (FDI) akymy artýar. Maýadarlar öz pullaryny durnukly we howpsuz hasaplaýan bazarlara goýýarlar. Uruş, içerki dawa-jenjel ýa-da syýasy durnuksyzlyk maýadarlary gorkuzýar we ykdysadyýetden çykmaga mejbur edýär.Mysal: Durnukly we parahat ösýän ýurtlarda täze zawodlar gurulýar, iş orunlary döredilýär we tehnologiýalar ornaşdyrylýar.
2.Parahatçylyk kanunyň hökmürowanlygyny we şertnamalaryň goraglylygyny üpjün edýär. Hökümet we jemgyýetçilik institutlary kadaly işleýär. Bu, telekeçilik üçin açyk, şertnamalaýyn we bäsdeşlikli gurşawy döredýär, bikanunçylygyň we korrupsiýanyň derejesini peseldýär.
3. Işjeň Söwda we Ygtybarly Ulag
Parahatçylykly sebitde halkara söwda we serhetüsti hyzmatdaşlyk kynçylyksyz ösýär. Ulag ýollary (awtoulag, demir ýol, deňiz we howa gatnawlary) durnukly we ygtybarly bolýar. Bu, harytlaryň we hyzmatlaryň erkin hereketini üpjün edýär, önümçilik we eksport mümkinçiliklerini artdyrýar.
4. Adam Kapitalyna Maýa Goýum
Uruş we çaknyşyklar mekdepleri, hassahanalary we uniwersitetleri ýykýar. Parahatçylyk bolsa, serişdeleriň goranmak üçin sarp edilmeginiň deregine, bilim, saglyk goraýyş we tehnologiki ösüşe gönükdirilmegine mümkinçilik berýär. Netijede, ilatyň bilim derejesi we iş başarnygy ýokarlanýar, bu bolsa önümçiligiň artmagyna getirýär. Global Parahatçylyk Instituty (IEP) tarapyndan berlen hasabatlara görä, ähli ýurtlarda zorlukly çaknyşyklaryň we parahatçylygy saklamagyň umumy ykdysady täsiri Ýer ýüzüniň umumy içki önüminiň (GDP) uly bölegini düzýär.
Türkmenistan baky Bitaraplyk syýasatyna berk eýerip, sebitde we dünýäde parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmäge yzygiderli çagyryş edýär. Bitaraplyk ýagdaýy Türkmenistana ýerasty baýlyklaryny (gaz, nebit) durnukly ulanyp, ykdysadyýeti diwersifikasiýa etmäge we uly transmilli energiýa we ulag taslamalaryny (mysal üçin, TAPI gaz turbasy) durmuşa geçirmäge mümkinçilik berýär. Bu syýasat, goňşy ýurtlar bilen netijeli hyzmatdaşlyk etmegiň we ýurduň içeri ösüşine üns bermegiň esasy şerti bolup durýar.Parahatçylyk – bu diňe bir döwletleriň arasyndaky syýasy ýagdaý däl. Ol ykdysady ulgamynyň gan aýlanyşygydyr. Parahatçylykly jemgyýetde, serişdeler ýok etmek üçin däl-de, döretmek üçin, gorky üçin däl-de, umyt üçin sarp edilýär. Durnukly we gülläp ösýän ykdysadyýetiň açary ähli raýatlar üçin howpsuz, durnukly we ykdysady azatlygy üpjün edýän parahatçylykly gurşawy döretmekden ybaratdyr.
Atdaýewa Läle
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň talyby
