{"id":10369,"date":"2024-03-08T21:32:20","date_gmt":"2024-03-08T16:32:20","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=10369"},"modified":"2024-03-08T21:32:09","modified_gmt":"2024-03-08T16:32:09","slug":"yazuw-cesmelerinde-gadymy-merw-saheri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=10369","title":{"rendered":"\u00ddazuw \u00e7e\u015fmelerinde gadymy Merw \u015f\u00e4heri"},"content":{"rendered":"<p>Grek \u00e7e\u015fmelerinde \u00abMargiana\u00bb, gadymy pars \u00fdazgylarynda \u00abMargu\u015f\u00bb,<br \/>\notpazarlary\u0148 mukaddes kitaby \u00abAwestada\u00bb bolsa \u00abMouru\u00bb, orta asyrlarda<br \/>\n\u00abHorasan \u015f\u00e4herlerini\u0148 enesi\u00bb ady bilen tanal\u00fdan Merw d\u00fcn\u00fd\u00e4 alymlaryny\u0148 ykrar<br \/>\netmekleri bo\u00fdun\u00e7a Mesopotami\u00fda, M\u00fcs\u00fcr, Hindistan we Hyta\u00fd siwilizasi\u00fdalary<br \/>\nbilen birlikde d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 gadymy b\u00e4\u015finji medeni\u00fdet ojagy hasaplanyl\u00fdar. Merkezi<br \/>\nAzi\u00fdany\u0148 i\u0148 gadymy \u015f\u00e4herlerini\u0148 biri bolan Merw T\u00fcrkmenistany\u0148 g\u00fcnorta-<br \/>\ng\u00fcndogarynda \u00fderle\u015fip, Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 m\u00f6h\u00fcm duralgasy bolup hyzmat<br \/>\nedipdir. Uzak taryhy d\u00f6w\u00fcrleri\u0148 dowamynda sebiti\u0148 pa\u00fdtagty bolan bu \u00f6r\u00e4n uly<br \/>\n\u015f\u00e4heri\u0148 2500 \u00fdyllyk taryhy bar. Merw Bagdat, Kair, \u015eam (Damask) \u00fdaly yslam<br \/>\nd\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 \u00f6r\u00e4n m\u00f6h\u00fcm medeni-sy\u00fdasy merkezlerini\u0148 biri bolupdyr.<br \/>\nArap we pars dillerinde \u00fdazylan orta asyr \u00fdazuw \u00e7e\u015fmelerinde Merw barada<br \/>\ngymmatly maglumatlar beril\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 orta asyrlardaky \u00fdagda\u00fdy barada bu \u015f\u00e4here<br \/>\ngelen arap, pars alymlary Istahry, Makdisi, \u00ddakut Hamawy, Ibn Esir we be\u00fdlekiler<br \/>\n\u00f6z i\u015flerinde \u00fdatlapdyrlar. Bu \u015f\u00e4her barada a\u00fdratyn k\u00f6p maglumatlary IX-X<br \/>\nasyrlary\u0148 geografik arap \u00fdazuw \u00e7e\u015fmelerinde tapmak bol\u00fdar. Mysal \u00fc\u00e7in, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148<br \/>\nk\u00f6p \u00fdurtlaryna, \u015fol sanda E\u00fdrana, Merkezi Azi\u00fda, Hindistana we Hyta\u00fda sy\u00fdahat<br \/>\neden IX asyry\u0148 me\u015fhur arap taryh\u00e7ysy we geografy al-\u00ddakuby\u0148 \u00abKitap al-Buldan\u00bb<br \/>\n(\u00ab\u00ddurtlar hakynda kitap\u00bb) atly i\u015finde Merw barada gymmatly we t\u00e4sin<br \/>\nmaglumatlar bar. Ol Merwi\u0148 Horasanda i\u0148 me\u015fhur \u015f\u00e4herdigi barada \u00fdaz\u00fdar. X<br \/>\nasyry\u0148 me\u015fhur \u00abHudud ul-\u00c4lem\u00bb (\u00abD\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 serhetleri\u00bb) kitabynda Merwi\u0148 iri<br \/>\n\u015f\u00e4herdigi we gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde Horasan h\u00f6k\u00fcmdaryny\u0148 k\u00f6\u015fgi bolandygy barada<br \/>\nhabar beril\u00fd\u00e4r. Merw taryhda gadymy iri \u015f\u00e4her bolmak bilen belli \u00e7\u00e4klenm\u00e4n,<br \/>\ne\u00fdsem, onu\u0148 me\u015fhur kitaphanalary hem d\u00fcn\u00fd\u00e4 alymlaryny \u00f6z\u00fcne \u00e7ekipdir. IX<br \/>\nasyry\u0148 a\u00fdaklarynda we X asyry\u0148 ba\u015flarynda halyf Harun ar-Re\u015fidi\u0148 \u00f6zi d\u00fcn\u00fd\u00e4de<br \/>\nse\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n kitaplary okamak \u00fc\u00e7in Merwe birn\u00e4\u00e7e gezek gelipdir.<br \/>\nMerwi\u0148 belli kitaphanalary barada Gahryman Arkadagymyzy\u0148 j\u00f6wher<br \/>\npa\u00fdhasyndan d\u00f6r\u00e4n \u00abT\u00fcrkmenistan \u2013 Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 \u00fd\u00fcregi\u00bb atly kitabynda<br \/>\n\u015fe\u00fdle di\u00fdil\u00fd\u00e4r: \u00abMerw kitaphanalary barada arap alymy \u00ddakudy\u0148: \u00abMen Merwden<\/p>\n<p>\u00e7ykyp ga\u00fddanymda bu \u00fderde uly kitaphanalary\u0148 10 sanysy bardy. Men b\u00fctin<br \/>\nd\u00fcn\u00fd\u00e4ni a\u00fdlanyp, \u015fular \u00fdaly ba\u00fd hem aja\u00fdyp kitaphanalary g\u00f6rmedim &#8230; Meni\u0148 ol<br \/>\nkitaplara bolan s\u00f6\u00fdgim \u00e4hli \u015f\u00e4herleri \u00fdatdan \u00e7ykarmaga mejbur etdi. Olar meni\u0148<br \/>\n\u00fcns\u00fcmi, hatda ma\u015fgalamdan we \u00e7agalarymdan hem kes\u00e4 sow\u00fdardy\u00bb di\u00fden<br \/>\n\u00fdatlamalary mysal getirmek isle\u00fd\u00e4rin\u00bb. \u00ddakudy\u0148 bu s\u00f6zleri orta asyry\u0148 kuwwatly<br \/>\n\u015f\u00e4heri bolan Merwi\u0148 at-abra\u00fdyny\u0148 juda \u00fdokary bolandygyny subut ed\u00fd\u00e4r. Merw<br \/>\nBe\u00fdik Seljukly t\u00fcrkmenleri\u0148 imperi\u00fdany\u0148 pa\u00fdtagty bolmak bilen, ol ep-esli<br \/>\nwagtlap musulman d\u00fcn\u00fd\u00e4sinde Bagdatdan so\u0148ky ikinji derejeli ylmy we medeni<br \/>\nmerkez hasaplanypdyr. Munu\u0148 \u015fe\u00fdledigine, eger halyfaty\u0148 pa\u00fdtagty Bagdady g\u00f6z<br \/>\n\u00f6\u0148\u00fcnde tutmasa\u0148, orta asyrlar d\u00f6wr\u00fcnde Yragy\u0148, E\u00fdrany\u0148, Merkezi Azi\u00fdany\u0148 we<br \/>\nOwganystany\u0148 m\u00f6h\u00fcm ylmy we medeni merkezleri bolan Re\u00fd, Ni\u015fapur, Balh,<br \/>\nHyrat, Gazna, Buhara, Samarkant, K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 \u00fdaly \u015f\u00e4herlerini\u0148 hi\u00e7 birinde<br \/>\nMerwd\u00e4ki \u00fdaly k\u00f6psanly kitaphanalary\u0148 d\u00f6redilm\u00e4ndigine g\u00f6z \u00fdetir\u00fd\u00e4rsi\u0148.<br \/>\n\u00ddakudy\u0148 mysalynda g\u00f6r\u015f\u00fcmiz \u00fdaly, Merwi\u0148 orta asyrlar d\u00f6wr\u00fcni\u0148 kitaphanalary<br \/>\nylym-bilmi\u0148 \u00f6smegine uly itergi beren ylmy ojaklar bolupdyrlar. \u015eol bir wagty\u0148<br \/>\n\u00f6z\u00fcnde olar t\u00fcrkmen ylmyny\u0148, medeni\u00fdetini\u0148 we sungatyny\u0148 hem na\u00fdba\u015fy<br \/>\nsahypalaryny emele getir\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Akme\u0148li NUR\u00ddAGDY\u00ddEWA,<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>D\u00f6wletm\u00e4mmet Azady adyndaky t\u00fcrkmen milli d\u00fcn\u00fd\u00e4 dilleri instutyny\u0148 i\u0148lis dili we edebi\u00fdaty fakultetini\u0148 201-nji topary\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Grek \u00e7e\u015fmelerinde \u00abMargiana\u00bb, gadymy pars \u00fdazgylarynda \u00abMargu\u015f\u00bb, otpazarlary\u0148 mukaddes kitaby \u00abAwestada\u00bb bolsa \u00abMouru\u00bb, orta asyrlarda \u00abHorasan \u015f\u00e4herlerini\u0148 enesi\u00bb ady bilen tanal\u00fdan Merw d\u00fcn\u00fd\u00e4 alymlaryny\u0148 ykrar etmekleri bo\u00fdun\u00e7a Mesopotami\u00fda, M\u00fcs\u00fcr, Hindistan we Hyta\u00fd siwilizasi\u00fdalary bilen birlikde d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 gadymy b\u00e4\u015finji medeni\u00fdet ojagy hasaplanyl\u00fdar. Merkezi Azi\u00fdany\u0148 i\u0148 gadymy \u015f\u00e4herlerini\u0148 biri bolan Merw T\u00fcrkmenistany\u0148 g\u00fcnorta- g\u00fcndogarynda \u00fderle\u015fip, Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":10370,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10369"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10369"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10369\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21592,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10369\/revisions\/21592"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10370"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10369"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10369"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10369"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}