{"id":11134,"date":"2021-10-13T21:16:48","date_gmt":"2021-10-13T16:16:48","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=11134"},"modified":"2021-10-13T21:16:48","modified_gmt":"2021-10-13T16:16:48","slug":"bahalandyrmak-maliye-gozegciliginin-ylmy-usuly-hokmunde","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=11134","title":{"rendered":"Bahalandyrmak \u2013 mali\u00fde g\u00f6zeg\u00e7iligini\u0148 ylmy usuly h\u00f6km\u00fcnde"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e4zirki wagtda ykdysady\u00fdeti \u00f6sen d\u00f6wletlerinde d\u00f6wlet e\u00fde\u00e7iligi ykdysady<br \/>\ndurmu\u015fy\u0148 m\u00f6h\u00fcm \u00fdagda\u00fdlary\u0148 biri bolup dur\u00fdar, ykdysady\u00fdeti\u0148 d\u00f6wlet ulgamy<br \/>\nbolsa ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 d\u00f6wlet sy\u00fdasatyny\u0148, programmirlemegi\u0148 we d\u00f6w\u00fcrle\u00fdin<br \/>\nbolmadyk kadala\u015fdyryly\u015fy\u0148 esasy guralyna \u00f6wr\u00fcldi.<br \/>\nE\u00fde\u00e7iligi d\u00f6wleti\u0148 garamagyndan a\u00fdyrma we hususyla\u015fdyrma bo\u00fdun\u00e7a d\u00fcn\u00fd\u00e4<br \/>\ntejribesi, birinjiden, \u00f6sen d\u00f6wletlerinde d\u00f6wlet ulgamyny\u0148 k\u00e4rhanalaryny\u0148 \u00fdokary d\u00e4l<br \/>\nnetijeliligi hususy\u00fdet\u00e7iligi\u0148 d\u00f6wlet d\u00e4l g\u00f6rn\u00fc\u015fi bilen \u015fertlendirilendigine \u015fa\u00fdatlyk<br \/>\ned\u00fd\u00e4r. Eger-de b\u00fdujet mali\u00fdele\u015fdirilmegine bil baglaman, b\u00e4sde\u015flik \u015fertlerinde<br \/>\ni\u015flenilse, bazary\u0148 kanun\u00e7ylygyna la\u00fdyklykda hereket edilse, olar \u00fdokary b\u00e4sde\u015flikli,<br \/>\nnetijelili bolup bilerler. Ikinjiden, d\u00f6wlet ykdysady\u00fdete kadala\u015fdyryjy t\u00e4sir edi\u015fi<br \/>\namala a\u015fyrmaga, jemgy\u00fdetde sosial dartgynlylygy peseltm\u00e4ge we ilaty\u0148<br \/>\njemgy\u00fdet\u00e7ilik e\u015fretlere ygty\u00fdarlygyny \u00fcpj\u00fcn etm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4n maddy esas<br \/>\nbolup dur\u00fdar. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in ykdysady, \u015fe\u00fdle hem durmu\u015f we sy\u00fdasy netijeleri g\u00f6z<br \/>\n\u00f6\u0148\u00fcnde tutup, d\u00f6wlet e\u00fde\u00e7iliginden a\u00fdyrmaklygy we hususyla\u015fdyrmaklygy amala<br \/>\na\u015fyrmak zerur. \u015eu nukda\u00fdnazardan, \u00fdurdumyzda 2014-nji \u00fdyly\u0148 7-nji i\u00fdulynda kabul<br \/>\nedilen \u201cE\u00fde\u00e7iligi\u0148 d\u00f6wleti\u0148 garamagyndan a\u00fdrylmagy we d\u00f6wlet eml\u00e4gini\u0148<br \/>\nhususyla\u015fdyrylmagy hakynda\u201d D\u00fczg\u00fcnnama la\u00fdyklykda d\u00f6wlet eml\u00e4gi bolup dur\u00fdan<br \/>\nedara-k\u00e4rhanalary d\u00f6wlet e\u00fde\u00e7iliginden a\u00fdyrmaklygy we hususyla\u015fdyrmaklygy amala<br \/>\na\u015fyrmak \u00fc\u00e7in baha kesmek i\u015fini \u00fderine \u00fdetirmek h\u00f6kmanydyr.<br \/>\nBaha kesmek i\u015finde eml\u00e4klere baha kesmekligi\u0148 meselelerini \u00e7\u00f6zmeklik ylym<br \/>\nh\u00f6km\u00fcnde a\u015fakdaky kesgitle\u00fd\u00e4r:<br \/>\n\uf0d8 bahalandyrmak eml\u00e4gini\u0148 girdejililik we gymmatlylyk derejesini kesgitle\u00fd\u00e4n<br \/>\n\u00f6zba\u015fdak ylym bolup dur\u00fdar;<br \/>\n\uf0d8 baha kesmek i\u015finde \u00f6wrenil\u00fd\u00e4n eml\u00e4gi\u0148 gymmatyna howa\u00fdy ululyk d\u00e4l-de,<br \/>\ne\u00fdsem \u015fol d\u00f6wleti\u0148 jemgy\u00fdet\u00e7ilik-ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 \u00e7\u00e4ginde g\u00fcndelik ykdysady<br \/>\n\u00fdagda\u00fdy g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdet\u00e7ilik z\u00e4hmeti\u0148 \u00f6n\u00fcmi h\u00f6km\u00fcnde d\u00fc\u015f\u00fcnilmelidir;<br \/>\nEdara-guramalaryny\u0148 we k\u00e4rhanalaryny\u0148 gymmatyna baha kesmekligi\u0148 esasy<br \/>\n\u00e7e\u015fmesi bolup onu\u0148 mali\u00fde hasabatlylygy \u00e7yky\u015f ed\u00fd\u00e4r. Mali\u00fde hasabatlylygy\u0148<br \/>\nd\u00fcz\u00fclmegini\u0148 we berilmegini\u0148 esasy g\u00f6rkezijisi bolup \u00f6n\u00fcmi\u0148 \u00f6z\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n gymmat<br \/>\n\u00e7yky\u015f ed\u00fd\u00e4r. Onda k\u00e4rhanany\u0148 \u00f6n\u00fcm \u00f6nd\u00fcrmeklige we \u00fderle\u015fdirmeklige eden \u00e4hli<br \/>\nharajatlaryndan ugur alnyp, k\u00e4rhanany\u0148 aktiwlerine baha kesmeklik amala a\u015fyryl\u00fdar.<br \/>\nMali\u00fde hasabatlylygyny\u0148 maglumat esasyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n deslapky maglumatlardan<br \/>\nugur alnyp, d\u00fcrli talaplary, \u015fol sanda hakykylygy, \u00f6z wagtyndalygy, \u00fdeterlik d\u00fcrsligi,<br \/>\nd\u00fc\u00fdpliligi, de\u0148e\u015fdirip bolujylygy \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fcl\u00fd\u00e4r. G\u00f6rkezilen talaplar bir-biri bilen a\u00fdry<br \/>\nbolman, \u00f6zara baglany\u015fyklydyrlar hem-de mali\u00fde g\u00f6zeg\u00e7iligini\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesi bolup<br \/>\ndur\u00fdandyr.<br \/>\nMali\u00fde g\u00f6zeg\u00e7iligi\u0148 amala a\u015fyryly\u015fyny\u0148 dowamynda \u00fd\u00fcze \u00e7ykarylan mali\u00fde<br \/>\nbozmalaryny\u0148 umumy g\u00f6wr\u00fcmini\u0148 esasy b\u00f6legini b\u00fdujet seri\u015fdelerini\u0148<br \/>\nmaksadala\u00fdyk d\u00e4l ulanylmagy tut\u00fdar. G\u00f6zeg\u00e7iligi\u0148 amala a\u015fyryly\u015fyny\u0148 wajyp<br \/>\nmeselesi bolup ge\u00e7irilen barlag-der\u0148ewleri\u0148 netijeleri bo\u00fdun\u00e7a b\u00fdujet seri\u015fdelerini\u0148<br \/>\nga\u00fdtarylmagyny\u0148 pes g\u00f6terimliligi \u00e7yky\u015f ed\u00fd\u00e4r. Munu\u0148 bilen baglany\u015fykly<br \/>\ng\u00f6zeg\u00e7iligi\u0148 \u00e7\u00e4reler toplumyny ge\u00e7irmeklik zerurlygy \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar.<\/p>\n<p>Mali\u00fde g\u00f6zeg\u00e7iligini\u0148 esasy usullaryny\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnde mali\u00fde-hojalyk i\u015fini\u0148<br \/>\nder\u0148ewlerini\u0148 amala a\u015fyryly\u015fyny\u0148 netijeliligini \u00fdokarlandyrmak \u00fc\u00e7in h\u00f6kmany<br \/>\nsuratda kanuny \u00e7ykaryjylyk tertibi bo\u00fdun\u00e7a der\u0148ewi\u0148 maksadyny we meselelerini<br \/>\nanyklap, der\u0148ewi\u0148 ge\u00e7irili\u015fini\u0148 esaslaryny, onu\u0148 ge\u00e7irili\u015fini\u0148 tertibini, der\u0148ewi<br \/>\nge\u00e7irm\u00e4ge hukugy bolan agzalaryny\u0148 d\u00fcz\u00fcmini, olary\u0148 hukuklaryny we bor\u00e7laryny<br \/>\nder\u0148ew ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n guramalaryny\u0148 hukuklaryny we bor\u00e7laryny kesgitlemek zerurdyr.<br \/>\nD\u00f6wlet eml\u00e4gi bahalandyrylanda baha kesmek i\u015fini\u0148 infrastrukturasy \u00fdaly, d\u00f6wlet<br \/>\nk\u00e4rhanalaryny\u0148 i\u015fini\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00f6wlet mali\u00fde g\u00f6zeg\u00e7iligi prosesine d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirme<br \/>\ngirizilmegi \u00fcndelen ekspert i\u015fg\u00e4rleri hem kemala gel\u00fd\u00e4r. D\u00f6wlet derejesind\u00e4ki baha<br \/>\nkesmek ulgamyny\u0148 seljermesi a\u015fakdaky netijelere getirdi:<br \/>\n1. Bazar ykdysady\u00fdetini\u0148 talaplaryna la\u00fdyklykda eml\u00e4kleri\u0148 gymmatyna baha<br \/>\nkesmekligi\u0148 usullary d\u00f6wrebapla\u015fdyryl\u00fdar;<br \/>\n2. Isleg we teklibi\u0148 netijesinde k\u00e4rhanany\u0148 aktiwlerini bahalandyrmagy\u0148<br \/>\nadalatly gymmaty emele getiril\u00fd\u00e4r;<br \/>\n\u015eol nukda\u00fdnazardan, d\u00fczg\u00fcn bol\u015fy \u00fdaly, aktiwleri\u0148 gymmatyny\u0148 m\u00f6\u00e7beri,<br \/>\na\u00fdratyn hem, d\u00f6wrebap \u015fertlerinde buhgalter hasabatlylygynda dolany\u015fykdan da\u015fary<br \/>\naktiwleri\u0148 gymmaty olary\u0148 hakyky gymmatyndan g\u00fc\u00fd\u00e7li tapawutlan\u00fdar, olary\u0148 dogry<br \/>\nbahalandyrylmagy bolsa h\u00f6kmanydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>A\u00fdsenem Nepesowa,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>T\u00fcrkmen d\u00f6wlet ykdysady\u00fdet we<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>dolandyry\u015f institutyny\u0148 mugallymy<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e4zirki wagtda ykdysady\u00fdeti \u00f6sen d\u00f6wletlerinde d\u00f6wlet e\u00fde\u00e7iligi ykdysady durmu\u015fy\u0148 m\u00f6h\u00fcm \u00fdagda\u00fdlary\u0148 biri bolup dur\u00fdar, ykdysady\u00fdeti\u0148 d\u00f6wlet ulgamy bolsa ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 d\u00f6wlet sy\u00fdasatyny\u0148, programmirlemegi\u0148 we d\u00f6w\u00fcrle\u00fdin bolmadyk kadala\u015fdyryly\u015fy\u0148 esasy guralyna \u00f6wr\u00fcldi. E\u00fde\u00e7iligi d\u00f6wleti\u0148 garamagyndan a\u00fdyrma we hususyla\u015fdyrma bo\u00fdun\u00e7a d\u00fcn\u00fd\u00e4 tejribesi, birinjiden, \u00f6sen d\u00f6wletlerinde d\u00f6wlet ulgamyny\u0148 k\u00e4rhanalaryny\u0148 \u00fdokary d\u00e4l netijeliligi hususy\u00fdet\u00e7iligi\u0148 d\u00f6wlet d\u00e4l g\u00f6rn\u00fc\u015fi bilen \u015fertlendirilendigine \u015fa\u00fdatlyk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":11135,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11134"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11134"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11134\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11136,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11134\/revisions\/11136"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11135"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}