{"id":12076,"date":"2025-09-19T11:44:21","date_gmt":"2025-09-19T06:44:21","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=12076"},"modified":"2025-09-19T11:44:07","modified_gmt":"2025-09-19T06:44:07","slug":"sumerlilerin-hat-yazuwynyn-taryhyndan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=12076","title":{"rendered":"\u015eumerlileri\u0148 hat-\u00fdazuwyny\u0148 taryhyndan"},"content":{"rendered":"<p>Gadymy \u015fumer halky \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015finehat \u00fdazuw ulgamy bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcne<br \/>\nme\u015fhurdyr. Tigr we \u00ddefrat der\u00fdalaryny\u0148 bo\u00fdunda (h\u00e4zirki Yrak d\u00f6wletini\u0148<br \/>\n\u00e7\u00e4klerinde) b.e.\u00f6\u0148ki IV m\u00fc\u0148\u00fdyllygy\u0148 ahyrynda \u00fd\u00fcze \u00e7ykypdyr.<br \/>\nK\u00e4bir alymlar ony d\u00fcn\u00fd\u00e4de d\u00f6redilen ilkinji \u00fdazuw ulgamy hasap ed\u00fd\u00e4rler.<br \/>\nBe\u00fdlekileri\u0148 pikirine g\u00f6r\u00e4, ol heniz \u00e7\u00f6z\u00fclmedik mesele. Her halda, planetany\u0148 i\u0148<br \/>\ngadymy \u00fdazuw ulgamlary bolan \u015fumerleri\u0148 \u015finehaty we m\u00fcs\u00fcrlileri\u0148 i\u00fderoglifikasy<br \/>\n&#8211; bulary\u0148 ikisi hem b.e.\u00f6\u0148ki IV m\u0447\u0148\u00fdyllykda e\u00fd\u00fd\u00e4m ulany\u015fykda bolupdyr.<br \/>\nGadymy \u015fumer halky barada antik d\u00f6wr\u00fc\u0148 edebi\u00fdatynda hi\u00e7 hili maglumat<br \/>\nberilme\u00fd\u00e4r.<br \/>\nB.e.\u00f6\u0148ki IV m\u00fc\u0148\u00fcnji \u00fdyllary\u0148 ortalarynda \u015fumerleri\u0148 ha\u00fdsy hem bolsa bir<br \/>\n\u00fdurtdan Mesopotami\u00fda g\u00f6\u00e7\u00fcp gelen bolmaklary \u00e7ak edil\u00fdar. Olar bu \u00fderde \u00fderli<br \/>\nsemit halkyny\u0148 bir b\u00f6lek \u00fderini basyp alyp, \u00f6zlerini\u0148 t\u00e4ze watanyny we be\u00fdik<br \/>\nmedeni\u00fdetini &#8211; \u015finehat \u00fdazuw ulgamyny d\u00f6redipdirler.<br \/>\n\u015einehat M\u00fcs\u00fcri\u0148 i\u00fderogliflerinden hem has d\u00fc\u00fdpli \u00fdatdan \u00e7ykarylypdyr.<br \/>\n\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in, edil gadymy m\u00fcs\u00fcrlileri\u0148 i\u00fderoglifik \u00fdazuw \u00fdadyg\u00e4rlikleri okalanda<br \/>\nbol\u015fy \u00fdaly, \u015finehat \u00fdazgylaryny okamakda hem alymlary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde juda kyn<br \/>\nmeseleler keserip durupdyr. Onu\u0148 ilkinji nusgalary \u00ddewropany\u0148 ylmy<br \/>\njemgy\u00fdet\u00e7iligine XVII asyry\u0148 ba\u015fynda belli bolupdyr. \u015eondan so\u0148 bu \u00fder b\u00f6legini\u0148<br \/>\nalymlary bu t\u00e4sin \u00fdazuw ulgamyny\u0148 \u00fdadyg\u00e4rliklerini okamagy\u0148 aladasy bilen<br \/>\n\u00fda\u015fapdyrlar. Aradan 200 \u00fdyla gola\u00fd wagt ge\u00e7ipdir. \u015eol d\u00f6wr\u00fc\u0148 dowamynda d\u00fcrli<br \/>\nhili (k\u00e4-mahallar biri-birine d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter \u00e7apraz gel\u00fd\u00e4n) \u00e7aklamalar bilen bir hatarda<br \/>\nd\u00fcrd\u00e4ne pikirler hem orta atylypdyr. Olary juda eserde\u0148lik bilen a\u00fdyl-sa\u00fdyl etmeli<br \/>\nbolupdyr. Ortada duran gadymy tekst bo\u00fdun\u00e7a bir alymy\u0148 eden ujypsyzja a\u00e7y\u015fy<br \/>\nbe\u00fdleki alymy\u0148 bu ugurda alyp bar\u00fdan i\u015fini\u0148 \u00f6\u0148e gitmegine itergi beripdir,<br \/>\nk\u00e4mahallar bolsa, tersine, ol ony saklapdyr. \u00dd\u00f6ne, umumylykda alany\u0148da,<br \/>\nalymlary\u0148 i\u015fleri kem-kemden \u00f6\u0148e gitmek bilen bolupdyr. 1802-nji \u00fdylda, \u00fdagny<br \/>\n\u015finehaty\u0148 ulany\u015fdan galan d\u00f6wr\u00fcnden iki \u00fdarym m\u00fc\u0148 \u00fdyl ge\u00e7enden so\u0148, ony<br \/>\nokamagy\u0148 a\u00e7aryny tapmak nemes alymy Georg Fridrih Grotefende (1775-1853)<br \/>\nba\u015fardypdyr. Onu\u0148 deslap okan \u015finehat \u00fdazgysy gadymy pars dilinde, \u00fdagny<\/p>\n<p>ahemeni paty\u015falary Dari\u00fd I-ni\u0148 we Kserksi\u0148 (486-465) \u00fdurdu\u0148 pa\u00fdtagty Persopol<br \/>\n\u015f\u00e4herini\u0148 \u015fa k\u00f6\u015fklerini\u0148 galyndylaryny\u0148 birinde saklanyp galan gysgajyk \u00fdazgylary<br \/>\nbolupdyr. Olar bu alyma \u015finehatyny\u0148 ilkinji 13 harpyny tanamaga m\u00fcmkin\u00e7ilik<br \/>\nberipdir. Adamzady\u0148 akyl-pa\u00fdhasyny\u0148 ba\u015farja\u0148lygyny\u0148 \u00e7\u00e4ksizdigine g\u00fcw\u00e4 ge\u00e7\u00fd\u00e4n<br \/>\nbu a\u00e7y\u015f heniz dili we elipbi\u00fdi hi\u00e7 kime belli bolmadyk t\u00e4sin hem gizlin gadymy<br \/>\n\u00fdazuw ulgamyny oka-makda we teswirlemekde gazanylan m\u00f6h\u00fcm we aja\u00fdyp<br \/>\n\u00fcst\u00fcnlik bolupdyr. \u015eonu\u0148 bilen bir wagtda bu a\u00e7y\u015f bu mesel\u00e4ni \u00e7\u00f6zmekde \u00f6\u0148e<br \/>\n\u00e4dilen ilkinji uly \u00e4dim bolupdyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Myratberdi\u00fdewa M\u00e4hriban<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 106-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gadymy \u015fumer halky \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015finehat \u00fdazuw ulgamy bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fd\u00fcz\u00fcne me\u015fhurdyr. Tigr we \u00ddefrat der\u00fdalaryny\u0148 bo\u00fdunda (h\u00e4zirki Yrak d\u00f6wletini\u0148 \u00e7\u00e4klerinde) b.e.\u00f6\u0148ki IV m\u00fc\u0148\u00fdyllygy\u0148 ahyrynda \u00fd\u00fcze \u00e7ykypdyr. K\u00e4bir alymlar ony d\u00fcn\u00fd\u00e4de d\u00f6redilen ilkinji \u00fdazuw ulgamy hasap ed\u00fd\u00e4rler. Be\u00fdlekileri\u0148 pikirine g\u00f6r\u00e4, ol heniz \u00e7\u00f6z\u00fclmedik mesele. Her halda, planetany\u0148 i\u0148 gadymy \u00fdazuw ulgamlary bolan \u015fumerleri\u0148 \u015finehaty we m\u00fcs\u00fcrlileri\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":12077,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12076"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12076"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12076\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25127,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12076\/revisions\/25127"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12077"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12076"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12076"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12076"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}