{"id":12165,"date":"2025-09-20T16:21:09","date_gmt":"2025-09-20T11:21:09","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=12165"},"modified":"2025-09-20T16:21:09","modified_gmt":"2025-09-20T11:21:09","slug":"geljege-sugla-salyan-taryh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=12165","title":{"rendered":"GELJEGE \u015eUGLA SAL\u00ddAN TARYH"},"content":{"rendered":"<p>Hormatly Prezedentimizi\u0148 ba\u015flangy\u00e7lary esasynda taryhymyza uly sarpa go\u00fdulyp, g\u00fcne\u015fli di\u00fdarymyzy\u0148 n\u00e4hili belent d\u00f6wlet bolonyny \u00fda\u015flara \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n uly i\u015fler alynyp baryl\u00fdar. Gadymy binalarymyzda t\u00e4zeden abatla\u00fdy\u015f i\u015fleri ge\u00e7irilip, olorda arheologik i\u015fleri ge\u00e7irip taryhymyzy \u00f6wrenm\u00e4ge uly m\u00fcmkin\u00e7ilikler d\u00f6redil\u00fd\u00e4r. Bu i\u015fler hatda d\u00f6wletimizi\u0148 i\u0148 \u00e7etki obalarynda-da gi\u0148den \u00f6z be\u00fdanyny tap\u00fdar.<\/p>\n<p>Mu\u0148a mysal h\u00f6km\u00fcnde d\u00f6wletimizi\u0148 Lebap wela\u00fdatyny\u0148 Kerki etrabynda \u00fderle\u015fip en\u00e7eme sy\u00fdahat\u00e7ylary\u00f1, alymlary\u00f1 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4n Astanababa binag\u00e4rlik toplumy arhitektura \u00fdadyg\u00e4rligini g\u00f6rkezip bolor. Onu\u00f1 ilkinji bin\u00fdady XII asyrda desgalandyrylypdyr. Binag\u00e4rlik toplumyny\u00f1 d\u00fcrli d\u00f6w\u00fcrlerinde gurlup, h\u00e4zirki g\u00f6rn\u00fc\u015fe gelendigi 1948-nji \u00fdylda professor G.A.Puga\u00e7enkowa tarapyndan anyklanypdyr. Onu\u00f1 i\u00f1 gadymy ymaraty metjidi\u00f1 ja\u00fdydyr. Metjit bolsa XII asyrda \u00fdagny, Seljuklylar soltanlygyny\u00f1 d\u00f6wr\u00fcnde bina edilipdir. Diwanahana hem metjit bir wagtda gurlupdyr. Bu binag\u00e4rlik toplum gadymy Zemi\u00f1 Ma\u00fdmarg \u015f\u00e4herinde bina edilip, ol a\u00e7yk d\u00e4lizden, d\u00f6rt s\u00fct\u00fcnli dokuz g\u00fcmmezli ja\u00fddan, metjitden, Ze\u00fdd Alyny\u00f1 we Zube\u00fdd Alyny\u00f1 guburhanasyndan, diwanahanadan, \u00fcsti \u00fdapyk ge\u00e7elgeden we Gyzlarbibi aramg\u00e4hinden ybaratdyr. Binalary\u0148 gurlu\u015fy \u00f6r\u00e4n \u00fc\u00fdtge\u015fikligi bilen tapawutlanyp, ony her bir g\u00f6ren adamda \u00f6z\u00fcni XII asyrda gezip \u00fd\u00f6ren \u00fdaly du\u00fdgylary d\u00f6red\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>En\u00e7eme \u00fdyllardan b\u00e4ri alymlar bu \u00fderde bolup, ylmy-barlag i\u015flerini ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rler. T\u00fcrkmenistany\u00f1 Prezidentini\u00f1 Permany esasynda \u201cAtamyrat\u201d taryhy-medeni d\u00f6wlet goraghanasyny\u00f1 d\u00f6redilmegi bilen taryhy mirasymyz kanun esasynda gorag astyna alyndy. Bu \u00fdadyg\u00e4rlik ylmy ta\u00fddan \u00f6wrenil\u00fd\u00e4r we \u00fdygy-\u00fdygydan abatla\u00fdy\u015f i\u015fleri ge\u00e7irilip durul\u00fdar.<\/p>\n<p>Astanababa mawzole\u00fdi barada \u00fderli ilat arasynda d\u00fcrli rowa\u00fdatlar bar. \u015eolary\u00f1 birinde \u015fe\u00fdle di\u00fdil\u00fd\u00e4r:<\/p>\n<p>Ge\u00e7en zamanlarda Balhy\u00f1 \u00c7ar wela\u00fdatyny\u00f1 h\u00f6k\u00fcmdary bolan Ibn Aly Nur ogly \u00f6z\u00fcni\u00f1 \u00fdekeje perzendi Zube\u00fddany Kerki-\u00c7\u00e4rjew (h\u00e4zirki Atamyrat-T\u00fcrkmenabat) aralygyndaky halky\u00f1 h\u00f6k\u00fcmdaryna durmu\u015fa \u00e7ykar\u00fdar. Durmu\u015f gurandan so\u00f1, k\u00f6p wagt ge\u00e7m\u00e4nk\u00e4-de ol aradan \u00e7yk\u00fdar. Bu habary e\u015fiden Ibn Aly Nur ogly \u00f6z\u00fcni\u00f1 \u00fdal\u00f1yz, s\u00f6\u00fdg\u00fcli gyzyny\u00f1 hatyrasyna onu\u00f1 mazaryny\u00f1 \u00fcst\u00fcne aja\u00fdyp bir bina gurmagy makul bilipdir. Merwden, Samarkantdan ady belli ussalary \u00e7agyrypdyr we uly ili ha\u00fdran galdyrar \u00fdaly owadan bina gurmagy bu\u00fdrupdyr. Bina salnyp gutaryberende ol bir gij\u00e4ni\u00f1 i\u00e7inde \u00fdykylypdyr. Bu \u00fdagda\u00fd \u00fc\u00e7 gezek ga\u00fdtalanypdyr. Bu \u00fdagda\u00fda gaty gamgynlanan Nur ogluny\u00f1 d\u00fc\u00fd\u015f\u00fcnde bir goja k\u00fcmmeti Mekgeden getirilen to\u00fdun bilen suwdan garyp gurmagy maslahat beripdir. Gyzyny\u00f1 \u00f6l\u00fcmi seb\u00e4pli gam-gussadan halas bolmadyk Ibn Aly Nur ogly \u015fe\u00fdle hem edipdir. Pal\u00e7ygy Mekgeden getirilen gumdan edipdirler, suwy bolsa getirip bir gu\u00fda gu\u00fdupdyrlar we pal\u00e7yk etmek \u00fc\u00e7in suwy \u015fondan alypdyrlar. \u015ee\u00fdlelikde-de bina gurlupdyr we Nur ogly \u00f6lende ony hem \u015fol k\u00fcmmetde, gyzyny\u00f1 mazary bilen go\u00f1\u015fu\u00e7ylykda ja\u00fdlapdyrlar.<\/p>\n<p>Astanababa obasyny\u0148 adyny\u0148 d\u00f6re\u00fd\u015fi barada-da \u015fe\u00fdle kesgitlemeler bar, \u201cAstana\u201d arap-pars s\u00f6zi bolup, ol bosaga manysyny a\u00f1lad\u00fdar. \u201cBaba\u201d s\u00f6zi bolsa \u201cAta\u201d, \u201cHoja\u201d manysyny ber\u00fd\u00e4r, ol \u201cmukaddes bosaga\u201d, \u201cmukaddes \u00f6wl\u00fc\u00fd\u00e4\u201d di\u00fdmekdir.<\/p>\n<p>Astanababa binag\u00e4rlik toplumy \u201cAtamyrat\u201d taryhy-medeni d\u00f6wlet goraghanasy tarapyndan hasaba alyndy we d\u00f6wlet tarapyndan goral\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Balja\u00fdewa G\u00fclbahar<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 108-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hormatly Prezedentimizi\u0148 ba\u015flangy\u00e7lary esasynda taryhymyza uly sarpa go\u00fdulyp, g\u00fcne\u015fli di\u00fdarymyzy\u0148 n\u00e4hili belent d\u00f6wlet bolonyny \u00fda\u015flara \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n uly i\u015fler alynyp baryl\u00fdar. Gadymy binalarymyzda t\u00e4zeden abatla\u00fdy\u015f i\u015fleri ge\u00e7irilip, olorda arheologik i\u015fleri ge\u00e7irip taryhymyzy \u00f6wrenm\u00e4ge uly m\u00fcmkin\u00e7ilikler d\u00f6redil\u00fd\u00e4r. Bu i\u015fler hatda d\u00f6wletimizi\u0148 i\u0148 \u00e7etki obalarynda-da gi\u0148den \u00f6z be\u00fdanyny tap\u00fdar. Mu\u0148a mysal h\u00f6km\u00fcnde d\u00f6wletimizi\u0148 Lebap wela\u00fdatyny\u0148 Kerki [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":12166,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12165"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12165"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12165\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25200,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12165\/revisions\/25200"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12166"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12165"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12165"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12165"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}