{"id":12434,"date":"2021-12-10T08:16:38","date_gmt":"2021-12-10T03:16:38","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=12434"},"modified":"2021-12-10T08:16:38","modified_gmt":"2021-12-10T03:16:38","slug":"yurdumyzda-ylmyn-we-innowasiyanyn-osusi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=12434","title":{"rendered":"\u00ddURDUMYZDA YLMY\u0147 WE INNOWASI\u00ddANY\u0147 \u00d6S\u00dc\u015eI"},"content":{"rendered":"<p>Be\u00fdik i\u015fleri\u0148 we t\u00e4ze \u00fcst\u00fcnlikleri\u0148 d\u00f6wr\u00fcnde \u00fdurdu\u0148 ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 durnukly depginleri k\u00f6p babatda ylym we innowasi\u00fda amallaryny\u0148 gazananlaryny gi\u0148den ulanmak bilen esaslan\u00fdar. Be\u00fdle \u00fdagda\u00fd \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 tehniki derejesini \u00fdokarlandyrmakda, \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmi\u0148 d\u00fcrl\u00fcligini diwersifikasi\u00fdala\u015fdyrmakda, oba hojalyk \u00e7ig malyny\u0148 ga\u00fdtadan i\u015flenilmegini d\u00f6wrebapla\u015fdyrmakda, \u00f6n\u00fcmi\u0148 hilini dolandyrmagy modifikasi\u00fdala\u015fdyrmakda we z\u00e4hmet potensialyny\u0148 i\u015fini guramagy gowulandyrmakda \u00f6z anyk be\u00fdanyny tapdy.<\/p>\n<p>\u015eu\u0148a la\u00fdyklykda, \u00fdurdumyzy\u0148 Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy\u0148 ba\u015flangyjy bilen T\u00fcrkmenistanda Watanymyzy\u0148 we \u00e4hli t\u00fcrkmen halkyny\u0148 gelejegi \u00fc\u00e7in \u00e4hmi\u00fdetli bolan m\u00f6h\u00fcm mesel\u00e4ni durmu\u015fa ge\u00e7irmek bo\u00fdun\u00e7a \u00e7ynlaka\u00fd we uly i\u015fler ba\u015flan\u00fdar. Bu mesele \u00fdurdumyzy\u0148 ylmyny\u0148 mundan bu\u00fdanky \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 hil ta\u00fddan t\u00e4ze, \u00fdokary derej\u00e4 g\u00f6terilmegidir. T\u00fcrkmenistany\u0148 Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow \u00f6z \u00e7yky\u015fynda: &#8220;T\u00fcrkmenistanda ylmy\u0148 we tehnikany\u0148 \u00f6\u0148debaryjy ugurlaryny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f maksatnamasyny i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak we durmu\u015fa ge\u00e7irmek, olary\u0148 ylym we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik ulgamlary bilen jebis arabaglan\u015fygyny \u00fcpj\u00fcn etmek, \u00fdokary h\u00fcn\u00e4rli ylmy i\u015fg\u00e4rleri ta\u00fd\u00fdarlamak, t\u00e4ze maglumat infrastrukturasyny d\u00f6retmek zerurdyr&#8221; di\u00fdip belledi.<\/p>\n<p>\u00ddurdumyzy\u0148 ylmy-tehniki ulgamyny\u0148 mundan be\u00fdl\u00e4kki \u00f6s\u00fc\u015fi \u00fc\u00e7in tehnikany, tehnologi\u00fdany, z\u00e4hmeti we dolany\u015fygy guramak ulgamynda t\u00e4ze\u00e7iligi ulanmak, \u015fe\u00fdle-de i\u015fi\u0148 i\u0148 d\u00fcrli ulgamlaryna we pudaklaryna t\u00e4zelikleri orna\u015fdyrmak maksady bilen d\u00f6wleti\u0148 hema\u00fdaty beril\u00fd\u00e4r. H\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde ylmy \u00f6sd\u00fcrmek \u00fc\u00e7in, ilki bilen, esasy ugurlary bellemeli (pudaklar bo\u00fdun\u00e7a). \u015eonu\u0148 bilen bilelikde, ylym amaly h\u00e4si\u00fdetde bolmaly. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in, bizi\u0148 pikirimiz\u00e7e, \u00fdurdumyzy\u0148 mundan be\u00fdl\u00e4kki \u00f6s\u00fc\u015fi ylmy g\u00f6zlegleri\u0148 we innowasion i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamalary\u0148 \u015fu ileri tutul\u00fdan ugurlary we meseleleri bilen kesgitleniler.<\/p>\n<p>\u00ddang\u00e7 &#8211; energetika toplumy \u00fdurdumyzy\u0148 elektrik energetika pudagyny\u0148 kanun\u00e7ylyk esasy T\u00fcrkmenistany\u0148 Konstitusi\u00fdasyna esaslan\u00fdar hem-de \u201cElektrik energetikasy hakynda\u201d T\u00fcrkmenistany\u0148 Kanuny bilen d\u00fczg\u00fcnle\u015fdiril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>El\u00fdeterli we arassa energi\u00fda bilen halkymyzy\u0148 doly derejede \u00fcpj\u00fcn edilmegi energi\u00fda seri\u015fdelerini\u0148 tyg\u015fytly ulanylmagy, olary\u0148 ekologi\u00fda ta\u00fddan arassa bolmagy bilen berk baglany\u015fyklydyr. Bu bababtda hormatly Prezidentimizi\u0148 Karary bilen tassyklanylan \u201cEnegi\u00fdany tyg\u015fytlamagy\u0148 2018-2024-nji \u00fdyllar \u00fc\u00e7in D\u00f6wlet maksatnamasy\u201d a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdetlidir.<\/p>\n<p>Energetika babatda d\u00f6wlet sy\u00fdasy energetiki gara\u015fsyzlygy we howpsuzlygy \u00fcpj\u00fcn etm\u00e4ge, energo netijeliligi \u00fdokarlandyrmaga hem-de energetikany\u0148 da\u015fky gur\u015fawa \u00fdaramaz t\u00e4sirini azaltmaga g\u00f6n\u00fckdirilendir. Bu wezipeleri \u00fcst\u00fcnlikli \u00e7\u00f6zmek \u00fc\u00e7in ekologik ta\u00fddan arassa energetikany, onu\u0148 mundan be\u00fdl\u00e4k hem howpsuzlygyny, energobalansy\u0148 gurlu\u015fyny\u0148 amatlylygyny, energotyg\u015fytlylygy\u0148 dolandyrylmagyny\u0148 \u00f6\u0148debaryjy usuly\u00fdetlerini\u0148 we \u00fd\u00f6relgelerini\u0148 orna\u015fdyrylmagyny \u00fcpj\u00fcn etmek zerurdyr. H\u00e4zirki wagtda \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 we energi\u00fda seri\u015fdelerini\u0148, \u015fol sanda elektroenergi\u00fdany\u0148 sarpedili\u015fini\u0148 energonetijeliligini \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n, ylmy\u0148 gazananlaryna esaslan\u00fdan t\u00e4ze tehnologi\u00fdalary i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige orna\u015fdyrmak babatda m\u00f6h\u00fcm i\u015fler alnyp baryl\u00fdar. \u00ddurdumyzy\u0148 howa we geografik \u015fertleri energi\u00fdany\u0148 ga\u00fdtadan dikeldil\u00fd\u00e4n \u00e7e\u015fmelerini d\u00f6wrebap pe\u00fddalanmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. Bu yla\u00fdta-da oba ilatyny we medeni zolakdan uzakdaky \u00fderleri\u0148 energo\u00fcpj\u00fcn\u00e7iligini gowulandyrmaga \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r. Energi\u00fdany\u0148 ga\u00fdtadan dikeldil\u00fd\u00e4n \u00e7e\u015fmelerini\u0148 bir g\u00f6rn\u00fc\u015fi hem G\u00fcn energi\u00fdasy hasaplan\u00fdar. Geljekde hem \u00fdurdumyzda \u00fdeli\u0148, geotermal suwlary\u0148 energi\u00fdalaryny, bio\u00fdangy\u00e7 energi\u00fdasyny pe\u00fddalanmak hem g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutul\u00fdar.<\/p>\n<p>&#8211; birinjiden; gazylyp alyn\u00fdan pe\u00fddaly gorlary\u0148 emele geli\u015f we \u00fderle\u015fi\u015f kanunala\u00fdyklygyny \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak maksady bilen, T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00fder gatlagyny\u0148 gurlu\u015fyny, d\u00fcz\u00fcmini we ewol\u00fdusi\u00fdasyny toplumla\u00fdyn \u00f6wrenmek, gorlary\u0148 g\u00f6zlegini, gorlary\u0148 g\u00f6zlegini\u0148 we monitoringini\u0148, \u015fe\u00fdle-de mineral \u00e7ig maly\u0148 strategik we gyt g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 ylmy esaslaryny barlamak, olary\u0148 gazylyp alynmagyny\u0148 we ga\u00fdtadan i\u015flenilmegini\u0148 derejesini \u00fdokarlandyrmak;<\/p>\n<p>&#8211; ikinjiden: kondensatlary tebigy gazdan bolup \u00e7ykarmagy\u0148 tehnikasyny we tehnologi\u00fdasyny k\u00e4mille\u015fdirmek, olary himi\u00fda \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00f6nd\u00fcrmek \u00fc\u00e7in \u00e7ig mal h\u00f6km\u00fcnde ulanmak; mineral &#8211; \u00e7ig mal gorlaryny da\u015famak bo\u00fdun\u00e7a ykdysady ta\u00fddan howpsuz we \u00fdokary ygtybarly ulgamlary i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak we orna\u015fdyrmak;<\/p>\n<p>&#8211; \u00fc\u00e7\u00fcnjiden: G\u00fcn energi\u00fdasyny tejribede ulanmak \u00fc\u00e7in d\u00fc\u00fdpli (fundamental) we amaly ylmy g\u00f6zlegleri we konstruktor\u00e7ylyk synag i\u015flenmelerini; sosial-ykdysady ulgamda pe\u00fddalanmak \u00fc\u00e7in netijeli geliotehnikany i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak;<\/p>\n<p>&#8211; d\u00f6rd\u00fcnjiden: gyzgyn suw bilen \u00fcpj\u00fcn\u00e7ilik, suwy \u00fdylatmak, sowatmak, ony \u00fdokaryk akdyrmak we duzsuzlandyrmak bo\u00fdun\u00e7a netijeli galyndysyz ulgamlary we toplumlary d\u00f6retmek, gyzgyna gar\u015fylary eretmek we \u00fdarymge\u00e7irijileri sintezlemek, energi\u00fdany\u0148 t\u00e4zelen\u00fd\u00e4n \u00e7e\u015fmelerini ulanmak bilen oba hojalyk \u00f6n\u00fcmlerini saklamak we ga\u00fdtadan i\u015flemek bo\u00fdun\u00e7a g\u00f6zlegler energetikada ileri tutul\u00fdan ugurlardyr.<\/p>\n<p>Himi\u00fda toplumy. Bu toplumy\u0148 \u00f6\u0148debaryjy ylmy-tehniki bin\u00fdadyny\u0148 esasynda a\u015fakdaky ugurlar bo\u00fdun\u00e7a ylmy g\u00f6zlegleri\u0148 we innowasi\u00fda tehnologi\u00fdalary\u0148 durmu\u015fa ge\u00e7irilmegi g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutul\u00fdar:<\/p>\n<p>Garabogaz k\u00f6l\u00fc\u0148 mineral \u00e7ig-mal \u00e7e\u015fmelerini agtarmagy\u0148 gazyp almagy\u0148 we ga\u00fdtadan i\u015flemegi\u0148 netijeli usullaryny i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak we orna\u015fdyrmak, T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinde \u00fdodu\u0148, bromu\u0148, organika-mineral d\u00f6k\u00fcnlerini\u0148 we bentonit pal\u00e7ygyny\u0148, magdan gorlary\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 t\u00e4ze tehnologi\u00fdalaryny i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak;<\/p>\n<p>Garabogaz a\u00fdlagyny\u0148 \u00fcst \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki duzly suwy toplumla\u00fdyn ga\u00fdtadan i\u015flemek bo\u00fdun\u00e7a fiziki-himiki esaslary\u0148 we tehnologi\u00fdalary\u0148 g\u00f6zlegi;<\/p>\n<p>\u00ddurdu\u0148 ykdysady\u00fdeti \u00fc\u00e7in zerur bolan kali\u00fd sulfatyny\u0148, magnini\u0148 okisini\u0148 we be\u00fdleki himiki \u00f6n\u00fcmleri\u0148 synag-senagat \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak.<\/p>\n<p>Himi\u00fda toplumyny\u0148 mundan bu\u00fdanky \u00f6s\u00fc\u015fi \u015fu iki ugur bo\u00fdun\u00e7a g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutul\u00fdar:<\/p>\n<p>birinji ugur &#8211; sintetiki (plastmassa we a\u00fdna plastigi) seri\u015fdeleri \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 t\u00e4ze progressiw pudaklaryny\u0148 ileri tutulmagy bilen \u00f6sd\u00fcrilmegi;<\/p>\n<p>ikinji ugur &#8211; ilkinji nobatda, kali\u00fd duzuny\u0148 gazylyp alynmagy, \u015fe\u00fdle-de soda we \u00fdod brom senagatyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi bilen kesgitlenjek dag himi\u00fdasyny\u0148 \u00f6sd\u00fcrilmegi. \u015eu ugra la\u00fdyklykda, himi\u00fda toplumy, esasan, oba hojalygy \u00fc\u00e7in \u00f6n\u00fcm \u00f6nd\u00fcrm\u00e4ge (\u00fdokary konsentrasi\u00fdaly, \u015fol sanda hlorsuz, kalili we mikro mineral d\u00f6k\u00fcnler) g\u00f6n\u00fckdiriler.<\/p>\n<p>Ma\u015fyngurlu\u015fyk toplumy. Bu toplumy\u0148 \u00e7altlandyrylan \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 derejesi we gerimi \u015fu esasy ugurlar bo\u00fdun\u00e7a innowasi\u00fda amallaryny\u0148 ge\u00e7irilmegini talap ed\u00fd\u00e4r:<\/p>\n<p>\u00e7altlandyrylan \u00fdagda\u00fdda tehniki ta\u00fddan enjamla\u015fdyrma, ga\u00fdtadan gurnama we zerur halatlarda hereket ed\u00fd\u00e4n ma\u015fyngurlu\u015fyk k\u00e4rhanalaryny\u0148 d\u00f6wrebapla\u015fdyrylmagy, metaly ga\u00fdtadan i\u015fle\u00fd\u00e4n abatla\u00fdy\u015f k\u00e4rhanalaryny\u0148 we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikleri\u0148 ulgamynda \u00e7\u00fcrt-kesik (radikal) modifikasi\u00fdany, \u015fe\u00fdle-de \u00fd\u00f6ritele\u015fdirilen abatla\u00fdy\u015f zawodlaryny\u0148 esasynda abatla\u00fdy\u015f bin\u00fdadyny\u0148 gi\u0148eldilmegi, \u00fdurdu\u0148 z\u00e4hmet gorlaryny \u00fderle\u015fdirme a\u00fdratynlyklaryny g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdan \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 \u00fd\u00f6rite gurama\u00e7ylyk a\u00fdratynlyklaryny ulanmagy\u0148 esasynda ma\u015fyngurlu\u015fygy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi.<\/p>\n<p>Agrosenagat toplumy. Bu toplumy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi oba hojalyk reformalaryny\u0148 \u00e7u\u0148la\u015fmagyny, hojalygy\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 de\u0148hukukly \u00f6s\u00fc\u015fini, oba haryt \u00f6nd\u00fcrijilerini\u0148 \u00f6zba\u015fdaklygyny, \u015fe\u00fdle-de d\u00f6wlet k\u00f6megini\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7lendirilmegini g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdar. Agrosenagat toplumyny\u0148 (AST-ni\u0148) \u00f6\u0148\u00fcnde go\u00fdlan meseleleri\u0148 \u00fderine \u00fdetirilmegi belli bir derejede ylmy g\u00f6zlegleri\u0148 mundan bu\u00fdanky ostisi, AST-ni\u0148 pudaklarynda innowasi\u00fda amallaryny\u0148 \u00e7altlandyrylmagy bilen baglydyr. Olar \u015fu esasy ugurlar bo\u00fdun\u00e7a \u00f6sd\u00fcrilmelidir:<\/p>\n<p>1. Bazar ykdysady\u00fdeti \u015fertlerinde \u00fdurdumyzy\u0148 amaly-ylmy biotehnologi\u00fda, molekul\u00fdar biologi\u00fda we genetika, immunitet, \u00f6n\u00fcm amallaryny\u0148 modelirlenmegi, \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 awtomatla\u015fdyrylmagy, tebigaty netijeli pe\u00fddalanmak we da\u015fky gur\u015fawy goramak \u00fdaly ylmy\u0148 d\u00fc\u00fdpli (fundamental) ugurlaryny\u0148 netijelerini ulanmalydyr. \u015eu g\u00f6zlegleri\u0148 netijelerini ulanmak \u00fdurdu\u0148 AST-sini\u0148 amaly meselelerini \u00e7\u00f6zmek meselesinde amaly ylymlara g\u00fc\u00fd\u00e7li itergi berer.<\/p>\n<p>2. Ekeran\u00e7ylyk ulgamynda ylmy-tehniki progres me\u00fddanlary\u0148 hasyllylygyny \u00fdokarlandyrmaga, oba hojalyk ekinlerini \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek bo\u00fdun\u00e7a, olary \u00f6sd\u00fcrmegi\u0148 \u00fdokary depginli tehnologi\u00fdasy we agrotehnikasy bo\u00fdun\u00e7a i\u015flenili\u015fi babatda teklipleri\u0148 ulanylmagyna, gowagany\u0148, d\u00e4n\u00e4ni\u0148 we be\u00fdleki ekinleri\u0148 tohumyny sepmek, \u00fdygnamak bo\u00fdun\u00e7a t\u00e4ze tehnologi\u00fdalary oba hojalyk \u00f6n\u00fcm\u00e7iligine orna\u015fdyrmaga g\u00f6n\u00fckd\u00fcrilendir. Ekeran\u00e7ylykda gowagany\u0148, d\u00e4neli we d\u00e4neli k\u00f6s\u00fckli ekinleri\u0148, \u015fe\u00fdle-de azyk we i\u00fdmlik ekinleri\u0148 tohum\u00e7ylygy ulgamynda uly i\u015fler ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. Bu ylmy-barlaglar:<\/p>\n<p>\u2022 kle\u00fdkowinasy we \u00fdokary hasyllylygy, baldagyny\u0148 \u00fdere \u00fdazylma\u00fdanlygy bilen tapawutlan\u00fdan g\u00fc\u00fdzl\u00fck bugda\u00fdy\u0148 t\u00e4ze sortuny \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirm\u00e4ge;<\/p>\n<p>\u2022 in\u00e7e we orta s\u00fc\u00fd\u00fcmli. \u015fe\u00fdle-de re\u0148kli s\u00fc\u00fd\u00fcmli we \u00fdapragy tebigy d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n, kesellere we oba hojalygyna zy\u00fdan berijilerine durnukly, \u00fdokary hil h\u00e4si\u00fdetnamaly (hasyllylygy, s\u00fc\u00fd\u00fcmi\u0148 \u00e7yky\u015fy, \u00e7igidini\u0148 \u00fdaglylygy) pagtany\u0148 t\u00e4ze sortlaryny \u00e7ykarmaga;<\/p>\n<p>\u2022 sorgo-j\u00f6weni\u0148, so\u00fdany\u0148, subtropik ekinleri\u0148 t\u00e4ze sortlaryny d\u00f6retmek, \u015fe\u00fdle-de \u015f\u00e4nikli we \u00e7igitli aga\u00e7 nahallaryny \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmegi\u0148 t\u00e4ze tehnologi\u00fdalaryny i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamaga g\u00f6n\u00fckdirilendir.<\/p>\n<p>Ekeran\u00e7ylyk ulgamynda \u00fderi\u0148, hasyllylygyny \u00fdokarlandyrma meselelerini \u00e7\u00f6zm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4n has m\u00f6h\u00fcm we perspektiw ugurlar ylmy-barlag i\u015flerini\u0148 esasyny d\u00fcz\u00fcmelidir. Gowa\u00e7any, d\u00e4n\u00e4ni, i\u00fdmleri we be\u00fdleki \u00f6n\u00fcmleri \u00f6nd\u00fcrmegi\u0148 \u00fdokary depginli tehnologi\u00fdalaryny i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak, ylmy ta\u00fddan esaslandyrylan ekin dolany\u015fygy\u0148a mineral d\u00f6k\u00fcnleri d\u00f6kmegi\u0148 o\u0148yn \u00e7\u00e4kli m\u00f6\u00e7berleri\u0148 orna\u015fdyrmak suwy tyg\u015fytla\u00fdan tehnologi\u00fda we suwary\u015f ulgamlaryny\u0148 pe\u00fddaly t\u00e4sir koefisi\u00fdentini \u00fdokarlandyrmak bo\u00fdun\u00e7a \u00e7\u00e4releri\u0148 toplumyny \u00f6n\u00fcm\u00e7illige orna\u015fdyrmak zerurdyr.<\/p>\n<p>\u015eu meseleleri\u0148 \u00e7\u00f6z\u00fclmegi bilen bir hatarda ekeran\u00e7ylygymyzy\u0148 milli d\u00e4plerini dikeltmek gerek. Mu\u0148a ekin dolany\u015fygy, organiki d\u00f6k\u00fcnler, suw \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligi, oba hojalyk i\u015flerini ge\u00e7irmegi\u0148 oba hojalyk m\u00f6hletlerini berja\u00fd etmek gir\u00fd\u00e4r. D\u00f6w\u00fcr ekeran\u00e7ylygy\u0148 milli ulgamyny\u0148 i\u015flenip ta\u00fd\u00fdarlanylmagyny talap ed\u00fd\u00e4r. H\u00e4zirki wagtda d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 k\u00f6p \u00fdurtlarynda \u00fda\u00fdba\u0148landyryl\u00fdan biodinamika ekeran\u00e7ylygy \u00f6n\u00fcn esasyny tutmalydyr.<\/p>\n<p>3. Maldar\u00e7ylykda seleksi\u00fda i\u015flerini ge\u00e7irmegi\u0148 esasynda mallary\u0148 we gu\u015flary\u0148 \u00f6nd\u00fcrijiligi \u00fdokarlandyrylmalydyr, \u015fe\u00fdle-de \u00f6nd\u00fcrijilikli mallary\u0148 we gu\u015flary\u0148 bar bolan g\u00f6rn\u00fc\u015fleri, kysymlary we gibridleri gowulandyrylmalydyr we t\u00e4zeleri d\u00f6redilmelidir. \u015eunu\u0148 bilen baglylykda, atlary\u0148 ahalteke tohumyny\u0148 genefonduny, d\u00fc\u00fdeleri, garak\u00f6li go\u00fdunlaryny saklamak we \u00f6sd\u00fcrmek. \u015fe\u00fdle-de mallary kesellerden goramak bo\u00fdun\u00e7a ekologi\u00fda ta\u00fddan howpsuz usullary i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige orna\u015fdyrmak bo\u00fdun\u00e7a uly i\u015fler alnyp barylmalydyr. Umumylykda, ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n ylmy g\u00f6zlegler maldar\u00e7ylygy\u0148 milli ulgamyny formirlem\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik bermelidir.<\/p>\n<p>4. AST-ni\u0148 ga\u00fdtadan i\u015fle\u00fd\u00e4n pudaklaryny\u0148 mundan bu\u00fdanky \u00f6s\u00fc\u015fi, \u00fdagny<\/p>\n<p>\u2022 innowasion amallary\u0148 so\u0148ky gazananlaryny\u0148 esasynda agrosenagat toplamyna gir\u00fd\u00e4n k\u00e4rhanalary\u0148, senagat \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik infrastrukturasyny\u0148 tehniki ta\u00fddan enjamla\u015fdyrylmagy;<\/p>\n<p>\u2022 hereket ed\u00fd\u00e4n k\u00e4rhanalary\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik m\u00fcmkin\u00e7iligini a\u0148ryba\u015f ulanmagy, t\u00e4zelerini gurmagy, \u015fe\u00fdle-de d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fcl\u0148\u00fcsine gabat gel\u00fd\u00e4n b\u00e4sde\u015flige ukyply \u00f6n\u00fcmleri \u00f6nd\u00fcrmegi;<\/p>\n<p>\u2022 karhanalary\u0148, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikleri\u0148 we gulluklary\u0148 \u00fderle\u015fi\u015fini\u0148 gurama\u00e7ylyk g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 we optimal m\u00f6\u00e7berlerini\u0148 a\u00fdratynlygyny kesgitle\u00fd\u00e4n regional faktorlary hasaba almak bilen, agrosenagat toplumyny\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik m\u00fcmkin\u00e7iliklerini \u00e7altlandyrylan depginde \u00f6sd\u00fcrmegi;<\/p>\n<p>\u2022 oba hojalyk \u00e7ig malyny\u0148 we be\u00fdlekileri\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148, saklany\u015fyny\u0148, da\u015faly\u015fyny\u0148 we ga\u00fdtadan i\u015fleni\u015fini\u0148 gurama\u00e7ylyk ulgamyny\u0148 d\u00f6wrebapla\u015fdyrylmagy ylmy- tehniki \u00e7\u00e4releri\u0148 ulgamyny \u00e7\u00f6zm\u00e4ge g\u00f6n\u00fckdiril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Gurlu\u015fyk toplumy. Bu toplumy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi hakykatda \u00fdurdu\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik m\u00fcmkin\u00e7iliklerini\u0148 hemmesinin \u00f6s\u00fc\u015fini, perspektiwalaryny we sosial meseleleri\u0148 gi\u0148 tapgyryny\u0148 \u00e7\u00f6z\u00fclmegini kesgitle\u00fd\u00e4r. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in gurlu\u015fyk toplumyny\u0148 \u00f6zgermegine we mundan bu\u00fdanky \u00e7alt \u00f6s\u00fc\u015fine g\u00f6n\u00fckdirilen ylmy-tehniki \u00e7\u00e4releri\u0148 ulgamy \u00f6r\u00e4n gi\u0148dir. Ol ylmy-barlag we innowasi\u00fda i\u015flenilmelerini\u0148 esasy ugurlaryny: gurlu\u015fyk dolany\u015fygyny\u0148 gurama\u00e7ylygyny, tehnologi\u00fdasyny we mehanizasi\u00fdasyny k\u00e4mille\u015fdirmegi; taslama-g\u00f6zleg i\u015flerini\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini; gurlu\u015fygy\u0148 seri\u015fde-\u00f6n\u00fcm\u00e7ilik bazasyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 esasy ugurlaryny, \u015fe\u00fdle-de gurlu\u015fyk seri\u015fdelerini\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Gurlu\u015fyk ulgamynda ylmy g\u00f6zlegler binalary\u0148, desgalary\u0148 we magistral gazge\u00e7irijilerini\u0148 ygtybarlylygyna we durumu\u015fy\u0148 uzaklygyna, me\u00fddanyny\u0148 \u00fder titrem\u00e4 gar\u015fylygyna we howa \u015fertlerini hasaba almak bilen baha berm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4n t\u00e4ze usullary\u0148 i\u015flenip ta\u00fd\u00fdarlanylmagyna we orna\u015fdyrylmagyna g\u00f6n\u00fckdiriler, \u015fe\u00fdle-de \u00fderli \u00e7ig maldan ta\u00fd\u00fdarlanylan gurlu\u015fyk seri\u015fdelerini\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik tehnologi\u00fdasy i\u015flenilip ta\u00fd\u00fdarlanylar.<\/p>\n<p>T\u00e4ze da\u015fary \u00fdurt tehnologi\u00fdalaryny we \u00fderli i\u015flenmeleri orna\u015fdyrmak bilen gurlu\u015fyk toplumynda syr\u00e7aly keramiki plitkalary\u0148, \u00e7erepisalaryn, sementin, a\u00fdnany\u0148, gyzgyna \u00e7ydamly kerpiji\u0148 we be\u00fdleki gurlu\u015fyk seri\u015fdelerini\u0148 hem-de gurnawlary\u0148 importyny\u0148 ornuny tut\u00fdan \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik \u00fda\u00fdba\u0148landyrylar.<\/p>\n<p>Ulag toplumy. Bu toplumy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi \u015fu esasy ugurlar bo\u00fdun\u00e7a g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutul\u00fdar:<\/p>\n<p>\u2022 Awto we howa ulaglary parkyny t\u00e4ze d\u00f6wrebap \u00fdolag\u00e7y we \u00fd\u00fck awtoulaglar we u\u00e7arlary bilen enjamla\u015fdyrmak;<\/p>\n<p>\u2022 \u00ddolag\u00e7ylary we \u00fd\u00fckleri da\u015famagy\u0148 \u00f6sen tehnologi\u00fdasyny orna\u015fdyrmagy\u0148; \u00fd\u00fckle\u00fdi\u015f, \u00fd\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcri\u015f i\u015flerini mehanizmle\u015fdirmegi\u0148 esasynda da\u015fama amallaryny k\u00e4mille\u015fdirmek, tehnologi\u00fda gatna\u015fyklaryny\u0148 we elektron-hasapla\u00fdjy tehnikany\u0148 d\u00f6wrebap seri\u015fdelerini gi\u0148den ulanmak;<\/p>\n<p>\u2022 Tehniki \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 we da\u015fary ykdysady aragatna\u015fyklary\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 talaplaryny hasaba almak bilen, demir\u00fdol, awto we howa ulaglaryny\u0148 hereketli d\u00fcz\u00fcmini\u0148 parkyny\u0148 gurlu\u015fyny d\u00f6wrebapla\u015fdyrmak;<\/p>\n<p>\u2022 Demir-beton \u015fpallarynyn importy\u0148 ornuny tut\u00fdan t\u00e4ze \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 d\u00f6redilmegi, demir\u00fdol zolaklaryny\u0148 elektrikle\u015fdirilmegi, demir\u00fdol wagonlaryny abatlamak bo\u00fdun\u00e7a \u00f6sen tehnologi\u00fdalary\u0148 orna\u015fdyrylmagy;<\/p>\n<p>\u2022 T\u00e4ze gara\u00fdollary\u0148, demir\u00fdollary\u0148 we turbage\u00e7irijilerini\u0148 gurlu\u015fygy;<\/p>\n<p>\u2022 D\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fcl\u0148\u00fclerine gabat gel\u00fd\u00e4n awtoulag \u00fdollaryny\u0148 we desgalaryny\u0148 taslamasyny\u0148, gurlu\u015fygyny\u0148 we abatla\u00fdy\u015f i\u015flerini\u0148 derejesini\u0148 hil ta\u00fddan \u00fdokarlanmagy, \u00fdollary taslamak we asfalty \u00f6nd\u00fcrmek bo\u00fdun\u00e7a \u00f6\u0148debaryjy komp\u00fduter tehnologi\u00fdalaryny orna\u015fdyrmagy \u00fcpj\u00fcn etmek.<\/p>\n<p>Sosiologi\u00fda we ykdysady ylymlar ulgamyndaky ylmy g\u00f6zlegleri\u0148 ileri tutul\u00fdan ugurlary:<\/p>\n<p>sosial ta\u00fddan ugrukdyrylan bazar ykdysady\u00fdetini\u0148 emele geli\u015f we \u00f6s\u00fc\u015f meseleleri;<\/p>\n<p>ykdysady\u00fdeti\u0148 uzakm\u00f6hletle\u00fdin \u00f6s\u00fcsini\u0148 ykdysady\u00fdet-matematiki nusgasyny i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak;<\/p>\n<p>ykdysady\u00fdeti \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 optimal depginlerini\u0148 we \u00fd\u00f6relgelerini\u0148 g\u00f6zlegleri; milli ykdysady\u00fdeti\u0148 gurlu\u015fyny dolandyrmagy\u0148 we k\u00e4mille\u015fdirmegi\u0148 ylmy esaslaryny i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak;<\/p>\n<p>sosial gurlu\u015fy k\u00e4mille\u015fdirmegi\u0148 ylmy esaslaryny i\u015fl\u00e4p ta\u00fd\u00fdarlamak we ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148 emele gelmegi;<\/p>\n<p>\u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u015fekilini k\u00e4mille\u015fdirmek meselesi;<\/p>\n<p>\u015fahsy\u00fdeti\u0148 hemmetarapla\u00fdyn \u00f6smegi we ruhy medeni\u00fdeti\u0148 k\u00e4mille\u015fmegi meseleleri;<\/p>\n<p>demografi\u00fda we z\u00e4hmet gorlaryny netijeli pe\u00fddalanmak meselesi; \u00fderle\u015fdirmegi\u0148 sosial-ykdysady meseleleri;<\/p>\n<p>sosial-ykdysady dolandyry\u015f ulgamynda o\u0148at hilli we netijeli maglumat \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligi \u00fc\u00e7in awtomatla\u015fdyrylan gurlu\u015flary d\u00f6retmek we orna\u015fdyrmak;<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 maglumatlar gi\u0148i\u015fligine ge\u00e7megi.<\/p>\n<p>Halkara ylmy gatna\u015fyklary\u0148 berkemegi ulgamynda d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fdurtlaryny\u0148, EKO-ny\u0148 we GDA-ny\u0148 agza \u00fdurtlaryny\u0148 \u00f6\u0148debaryjy ylmy we tehnologiki merkezleri bilen hyzmatda\u015flyk \u00f6sd\u00fcriler. T\u00fcrkmenistan mundan bu\u00fdana hem \u00ddUNESKO-ny\u0148, \u00ddUNEP-i\u0148, YUNDP-ni\u0148 we \u00ddUNISEF-i\u0148 ileri tutul\u00fdan ugurlaryny\u0148 \u00e7\u00e4klerind\u00e4ki taslamalary\u0148 ta\u00fd\u00fdarlanylmagyna we amala a\u015fyrylmagyna i\u015fje\u0148 gatna\u015far. \u015ee\u00fdle-de T\u00fcrkmenistany\u0148 ykdysady\u00fdetini\u0148 pudaklaryny\u0148 durnukly \u00f6s\u00fc\u015fini we innowasi\u00fda amallaryny\u0148 m\u00f6h\u00fcm ugurlary bo\u00fdun\u00e7a \u00fdurdumyzy\u0148 we da\u015fary \u00fdurtlary\u0148 guramalaryny\u0148 gatna\u015fmagyndaky bilelikd\u00e4ki k\u00e4rhanalary\u0148 d\u00f6redilmegini \u00fcpj\u00fcn etmek \u00fc\u00e7in d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 t\u00e4ze ylmy we tehnologiki gazananlaryny gi\u0148den ulanmak g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutul\u00fdar.<\/p>\n<p>\u015ee\u00fdlelikde, \u00fdokarda ady agzalan ileri tutul\u00fdan ugurlary\u0148 we ylmy g\u00f6zlegleri\u0148 meselelerini\u0148 durmu\u015fa ge\u00e7irilmegi \u00fdurdumyzy\u0148 ylmyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fine, innowasi\u00fda amallaryny\u0148 \u00e7altla\u015fdyrylmagyna, \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi tehniki ta\u00fddan ga\u00fdtadan enjamla\u015fdyrmagy\u0148 hasabyna i\u00e7erki jemi \u00f6n\u00fcmi\u0148 artmagyna, \u00f6n\u00fcmleri\u0148 we tehnologi\u00fdalary\u0148 d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter t\u00e4ze g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 \u00f6zle\u015fdirilmegine \u00fdardam berer. Bulary\u0148 hemmesi \u00fdurdu\u0148 eksport m\u00fcmkin\u00e7iliklerini\u0148 k\u00f6pelmegini \u00fcpj\u00fcn eder we T\u00fcrkmenistany\u0148 milli ykdysady\u00fdetini\u0148 durnukly sosial-ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fine getirer. T\u00fcrkmenistany\u0148 Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy\u0148 belle\u00fd\u015fi \u00fdaly: &#8220;\u00ddurdumyzda durmu\u015fa ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00f6zgertmeler ykdysady\u00fdetimizi\u0148 \u00fdokary \u00f6s\u00fc\u015f depginlerine, d\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdetine sazla\u015fykly go\u015fuly\u015fmagyna we halkara hyzmatda\u015flygyny\u0148 netijeliligini\u0148 \u00fdokarlanmagyna uly itergi berer&#8221;.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"text-align: right;\">\u00a0 \u00a0\u00a0<\/span><em style=\"text-align: right;\"><strong> \u00a0 \u00a0 Molla\u00fdewa Gun\u00e7a\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 A\u015fgabat \u015f\u00e4herind\u00e4ki agrosenagat<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 orta h\u00fcn\u00e4r okuw mekdebini\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Be\u00fdik i\u015fleri\u0148 we t\u00e4ze \u00fcst\u00fcnlikleri\u0148 d\u00f6wr\u00fcnde \u00fdurdu\u0148 ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 durnukly depginleri k\u00f6p babatda ylym we innowasi\u00fda amallaryny\u0148 gazananlaryny gi\u0148den ulanmak bilen esaslan\u00fdar. Be\u00fdle \u00fdagda\u00fd \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 tehniki derejesini \u00fdokarlandyrmakda, \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmi\u0148 d\u00fcrl\u00fcligini diwersifikasi\u00fdala\u015fdyrmakda, oba hojalyk \u00e7ig malyny\u0148 ga\u00fdtadan i\u015flenilmegini d\u00f6wrebapla\u015fdyrmakda, \u00f6n\u00fcmi\u0148 hilini dolandyrmagy modifikasi\u00fdala\u015fdyrmakda we z\u00e4hmet potensialyny\u0148 i\u015fini guramagy gowulandyrmakda \u00f6z anyk be\u00fdanyny tapdy. \u015eu\u0148a la\u00fdyklykda, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":12435,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12434"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12434"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12436,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12434\/revisions\/12436"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12435"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}