{"id":13052,"date":"2022-01-06T17:08:36","date_gmt":"2022-01-06T12:08:36","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=13052"},"modified":"2022-01-06T17:08:36","modified_gmt":"2022-01-06T12:08:36","slug":"dowlet-byujetin-durmus-ykdysady-mazmuny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=13052","title":{"rendered":"D\u00f6wlet b\u00fdujeti\u0148 durmu\u015f-ykdysady mazmuny"},"content":{"rendered":"<p>Islendik d\u00f6wleti\u0148 mali\u00fde ulgamynda onu\u0148 b\u00fdujet di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan ki\u00e7i ulgamy (b\u00fdujet ulgamy) merkezi orun tut\u00fdar. Mali\u00fde nazary\u00fdetinde we tejribeliliginde \u201cb\u00fdujet\u201d adalgasyny d\u00fc\u015f\u00fcndirmekde d\u00fcrli-d\u00fcrli \u00e7emele\u015fmeler bar. Jemagat mali\u00fdesine degi\u015flilikde b\u00fdujet di\u00fdlip h\u00e4kimi\u00fdeti\u0148 (d\u00f6wlet we \u00fderli) degi\u015fli guramalaryny\u0148 wezipelerini amala a\u015fyrmak \u00fc\u00e7in a\u00fdry-a\u00fdry derejelerde d\u00f6redil\u00fd\u00e4n merkezle\u015fdirilen pul gaznasyna d\u00fc\u015f\u00fcnil\u00fd\u00e4r. \u201cB\u00fdujet\u201d adalgasy i\u0148lis dilinde \u201chalta\u201d \u00fda-da \u201cgapjyk\u201d manyny ber\u00fd\u00e4r. \u015eu adalga durmu\u015f-ykdysady hadysa h\u00f6km\u00fcnde b\u00fdujeti\u0148 mazmunyny\u0148, jemgy\u00fdet\u00e7ilik \u00f6n\u00fcm\u00e7iliginde onu\u0148 tut\u00fdan ornuny\u0148 \u00fcst\u00fcni doly derejede a\u00e7\u00fdar. \u015eu manyda b\u00fdujet d\u00f6wleti\u0148 we onu\u0148 edara edi\u015f-\u00e7\u00e4k birliklerini\u0148 hereket edi\u015fini\u0148 \u00f6zenidir we d\u00f6wlet hem-de \u00fderli h\u00e4kimi\u00fdet guramalaryny\u0148 g\u00f6n\u00fcden-g\u00f6ni we doly ygty\u00fdarlygyndaky pul seri\u015fdelerini\u0148 m\u00f6h\u00fcm \u00e7e\u015fmesidir. B\u00fdujetlerde pul seri\u015fdelerini\u0148 merkezle\u015fdirilmegi, di\u0148e mali\u00fde seri\u015fdelerinden pe\u00fddalanmak we olary ykdysady we durmu\u015f h\u00e4si\u00fdetli m\u00f6h\u00fcm meseleleri \u00e7\u00f6zmek \u00fc\u00e7in d\u00e4l-de, e\u00fdsem-de d\u00f6wlet tarapyndan ykdysady we mali\u00fde sy\u00fdasatyny\u0148 ge\u00e7irili\u015fini \u00fcpj\u00fcn etm\u00e4ge hem m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Jemgy\u00fdeti\u0148 \u00f6smegi bilen b\u00fdujeti\u0148 durmu\u015f-ykdysady orny hem \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r. Bazar gatna\u015fyklaryna ge\u00e7ilmegi bilen merkezle\u015fdirilen we merkezle\u015fdirilmedik gaznalary\u0148 arasyndaky gatna\u015fyk merkezle\u015fdirilmedik pul gaznalary\u0148 pe\u00fddasyna \u00fc\u00fdtgedi. B\u00fdujet gaznalary\u0148 pul seri\u015fdelerini\u0148 aglabasy global, umumymilli me-seleleri\u0148, \u00e7\u00fcnki ykdysady\u00fdeti\u0148 t\u00e4zeden gurlu\u015fyna, ylmy\u0148 we tehnikany\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fine, milli \u00f6n\u00fcm \u00f6nd\u00fcrijileri\u0148 b\u00e4sle\u015fige ukyplylyklaryny\u0148 \u00fcpj\u00fcn edili\u015fine we \u015f.m. \u00e7\u00f6z\u00fclmegine g\u00f6n\u00fckdiril\u00fd\u00e4r. B\u00fdujeti\u0148 durmu\u015f g\u00f6n\u00fckdirmesi g\u00fc\u00fd\u00e7len\u00fd\u00e4r. B\u00fdujeti\u0148 durmu\u015f g\u00f6n\u00fckdirilmesi bazar t\u00f6wekgel\u00e7iliklerden, h\u00fcmmetsizlikden we \u00e7\u00f6kg\u00fcnlik hadysalardan ilaty\u0148 goraglylygyny \u00fcpj\u00fcn etmek bilen baglany\u015fykly maksat-namalaryny\u0148 amala a\u015fyrylmagyny g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdar. \u015eu \u00e7\u00e4reler teleke\u00e7iligi hukuk we gurama\u00e7ylyk ta\u00fddan goldamak, onu\u0148 ba\u015farja\u0148lygyny h\u00f6weslendirmek merkezle\u015fdirilmedik pul seri\u015fdelerini\u0148 g\u00f6wr\u00fcmini\u0148 art\u00fdan \u015fertlerinde amala a\u015fy-ryl\u00fdar.<\/p>\n<p>Mazmun nukda\u00fdnazardan b\u00fdujete ykdysady kategori\u00fda h\u00f6km\u00fcnde jemgy\u00fdeti\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 takyk d\u00f6wr\u00fcnde onu\u0148 m\u00f6h\u00fcm isleglerini kanagatlandyrmak \u00fc\u00e7in merkezle\u015fdirilen pul seri\u015fdeleri gaznasyny\u0148 d\u00f6redilmegi we pe\u00fddalanylmagy bilen baglany\u015fyklykda jemi i\u00e7erki \u00f6n\u00fcmi\u0148 gymmatyny\u0148 bir b\u00f6legini\u0148 ga\u00fdtadan pa\u00fdlanylmagy seb\u00e4pli d\u00f6wleti\u0148, ykdysady sub\u00fdektleri\u0148 we ilaty\u0148 arasynda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan ykdysady gatna\u015fyklar ulgamy h\u00f6km\u00fcnde garal\u00fdar. B\u00fdujeti\u0148 \u015fu kesgitlemesi ony d\u00fc\u015f\u00fcndirili\u015fi\u0148 d\u00fc\u00fdpli h\u00e4si\u00fdetli \u00e7emele\u015fmelerinde \u00f6z be\u00fdanyny tap\u00fdar. T\u00fcrkmenistany\u0148 B\u00fdujet Kodeksini\u0148 1-nji maddasyny\u0148 1-nji b\u00f6lek\u00e7esinde hojalyk tejribeliligini\u0148 nukda\u00fdnazaryndan b\u00fdujet \u015fu g\u00f6rn\u00fc\u015fde kesgitlenil\u00fd\u00e4r: \u201cB\u00fdujet-d\u00f6wlet wezipelerini we i\u015flerini mali\u00fde ta\u00fddan \u00fcpj\u00fcn etmek \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen pul seri\u015fdelerini\u0148 emele gelmegini\u0148 we harajat edilmegini\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi\u201d. \u015eu \u00fdagda\u00fdda b\u00fdujet onu\u0148 emele geli\u015fini\u0148 \u00e7e\u015fmelerini\u0148 we b\u00fdujet seri\u015fdelerini\u0148 har\u00e7lanyly\u015fyny\u0148 anyk g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148, \u015fe\u00fdle hem onu\u0148 mazmunyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n gatna\u015fyklary\u0148 nukda\u00fdnazaryndan kesgitlenil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>D\u00f6wleti\u0148 ba\u015f mali\u00fde me\u00fdilnamasy h\u00f6km\u00fcnde b\u00fdujet b\u00fdujet gatna\u015fyklaryna gatna\u015f\u00fdan gatna\u015fyjylary\u0148 hukuklaryny we bor\u00e7laryny berkid\u00fd\u00e4r, mali\u00fde ulgamyny\u0148 \u00e4hli d\u00fcz\u00fcm b\u00f6leklerini\u0148 i\u015fini sazla\u015fdyr\u00fdar we gurna\u00fdar. B\u00fdujet i\u015flerini\u0148 sazla\u015fdyrmasy b\u00fdujet g\u00f6rkezijilerini\u0148 be\u00fdleki mali\u00fde me\u00fdilnamalaryny\u0148 g\u00f6rkezi-jileri we ma\u00fda go\u00fdumlary maksatnamalary bilen baglany\u015fdyrmak arkaly amala a\u015fyryl\u00fdar. Hususan hem, k\u00e4rhanalary\u0148 mali\u00fde me\u00fdilnamalarynda b\u00fdujete h\u00f6kmany tertipde t\u00f6lenmeli t\u00f6legleri\u0148 m\u00f6\u00e7berleri we a\u00fdry-a\u00fdry k\u00e4rhanalar \u00fc\u00e7in b\u00fdujet seri\u015fdelerini\u0148 gelip gowu\u015fmagy kesgitlenil\u00fd\u00e4r. B\u00fdujet edaralaryny\u0148 \u00e7enlikleri bo\u00fdun\u00e7a b\u00f6l\u00fcnip beril\u00fd\u00e4n seri\u015fdeleri\u0148 \u00e4hlisi degi\u015fli b\u00fdujetleri\u0148 \u00e7ykdajylar b\u00f6legi bo\u00fdun\u00e7a ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. B\u00fdujet \u2013 bu \u00f6zbolu\u015fly we k\u00f6p ugurly mali\u00fde me\u00fdilnamasydyr, seb\u00e4bi onu\u0148 g\u00f6rkezijileri d\u00f6wleti\u0148 ykdysady we durmu\u015f \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 \u00e4hli \u00e7ygyrlaryny gur\u015fap al\u00fdar.<\/p>\n<p>\u015eu \u00e7emele\u015fmeleri\u0148 baglany\u015fyklygynda hojalyk tejribeliliginde b\u00fdujet d\u00f6wlet tarapyndan mali\u00fde d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirili\u015fini\u0148 m\u00f6h\u00fcm guraly h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddalanyl\u00fdar. <strong>B\u00fdujet d\u00fczg\u00fcnle\u015fdirmesi \u2013 <\/strong>bu i\u0148 pes durmu\u015f d\u00f6wlet standartlaryny hasaba almak bilen amala a\u015fyryl\u00fdan \u00fderli b\u00fdujetleri\u0148 girdejiler bin\u00fdadyny de\u0148le\u015fdirmek maksady bilen a\u00fdry-a\u00fdry b\u00fdujetleri\u0148 arasynda girdejileri\u0148 pa\u00fdlanylmagy we seri\u015fdeleri\u0148 ga\u00fdtadan pa\u00fdlanylmagydyr. A\u00fdry-a\u00fdry derejelerd\u00e4ki b\u00fdujetleri\u0148 arasynda kanun esasynda berkidilen girdejileri\u0148 \u00e7e\u015fmelerini\u0148 pa\u00fdlanylmagy b\u00fdujet d\u00fczg\u00fcnle\u015fdir-mesini\u0148 mazmunyny takykla\u00fdar. B\u00fdujetleri\u0148 d\u00fcz\u00fcminde maksatly we \u00e4ti\u00fda\u00e7lyk gaznalary d\u00f6redilip bilin\u00fd\u00e4r. \u015eol gaznalary\u0148 seri\u015fdeleri durmu\u015f, ykdysady we be\u00fdleki maksatnamalary amala a\u015fyrmak, b\u00fdujet \u00fdetmez\u00e7iligini\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdapmak, tebigy betbagt\u00e7ylyklary\u0148 \u00fdetiren zy\u00fdanlaryny aradan a\u00fdyrmak maksady bilen a\u015fakdaky duran b\u00fdujetlere \u00f6wezini dolmasyz ge\u00e7irilip bilin\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmenistany\u0148 B\u00fdujet Kodeksi (3-nji madda) b\u00fdujet hukuk gatna\u015fyklaryny\u0148 sub\u00fdektlerini\u0148 arasynda:<\/p>\n<ul>\n<li>T\u00fcrkmenistany\u0148 b\u00fdujet ulgamyny\u0148 b\u00fdujetlerini\u0148 girdejilerini\u0148 emele geli\u015fini we \u00e7ykdajylary\u0148 har\u00e7lanyly\u015fyny, d\u00f6wlet we \u00fderli nes\u00fdeleri\u0148 berili\u015fini, d\u00f6wlet bergisine hyzmat edili\u015fini;<\/li>\n<li>T\u00fcrkmenistany\u0148 b\u00fdujet ulgamyny\u0148 b\u00fdujetlerini\u0148 taslamalaryny\u0148 d\u00fcz\u00fcli\u015fini we olara seredili\u015fini, T\u00fcrkmenistany\u0148 b\u00fdujet ulgamyny\u0148 b\u00fdujetlerini\u0148 tassyklanyly\u015fyna we \u00fderine \u00fdetirili\u015fine g\u00f6zeg\u00e7iligi\u0148 ge\u00e7irili\u015fini;<\/li>\n<li>b\u00fdujet hukuk gatna\u015fyklaryny d\u00fczg\u00fcnle\u015fdir\u00fd\u00e4r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u015ee\u00fdlelikde, b\u00fdujet \u2013 bu mali\u00fde ulgamyny\u0148 a\u00fdrylmaz d\u00fcz\u00fcm b\u00f6legidir,d\u00f6wleti\u0148 we onu\u0148 \u00e7\u00e4k birliklerini\u0148 wezipelerini amal etmek \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenilen pul seri\u015fdelerini\u0148 merkezle\u015fdirilen gaznasyny\u0148 emele gelmegi, pa\u00fdlanylmagy we pe\u00fddalanylmagy bilen baglany\u015fykly pul gatna\u015fyklaryny\u0148 \u00f6zbolu\u015fly a\u00fdratyn segmentidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Abdykerim Muhanow, <\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>T\u00fcrkmen d\u00f6wlet ykdysady\u00fdet we <\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>dolandyry\u015f institutyny\u0148 uly mugallymy.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Islendik d\u00f6wleti\u0148 mali\u00fde ulgamynda onu\u0148 b\u00fdujet di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan ki\u00e7i ulgamy (b\u00fdujet ulgamy) merkezi orun tut\u00fdar. Mali\u00fde nazary\u00fdetinde we tejribeliliginde \u201cb\u00fdujet\u201d adalgasyny d\u00fc\u015f\u00fcndirmekde d\u00fcrli-d\u00fcrli \u00e7emele\u015fmeler bar. Jemagat mali\u00fdesine degi\u015flilikde b\u00fdujet di\u00fdlip h\u00e4kimi\u00fdeti\u0148 (d\u00f6wlet we \u00fderli) degi\u015fli guramalaryny\u0148 wezipelerini amala a\u015fyrmak \u00fc\u00e7in a\u00fdry-a\u00fdry derejelerde d\u00f6redil\u00fd\u00e4n merkezle\u015fdirilen pul gaznasyna d\u00fc\u015f\u00fcnil\u00fd\u00e4r. \u201cB\u00fdujet\u201d adalgasy i\u0148lis dilinde \u201chalta\u201d \u00fda-da \u201cgapjyk\u201d manyny [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":13053,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13052"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13052"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13052\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13054,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13052\/revisions\/13054"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}