{"id":13287,"date":"2025-09-16T04:24:50","date_gmt":"2025-09-15T23:24:50","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=13287"},"modified":"2025-09-18T18:35:18","modified_gmt":"2025-09-18T13:35:18","slug":"sahara-colunin-tasinlikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=13287","title":{"rendered":"Sahara \u00e7\u00f6l\u00fcni\u0148 t\u00e4sinlikleri"},"content":{"rendered":"<p>Sahara \u00e7\u00f6li d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly yssy \u00e7\u00f6li we Antarktidadan we Arktikadan so\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcnji uly \u00e7\u00f6l. Ol Demirgazyk Afrikada \u00fderle\u015fip, materigi\u0148 uly b\u00f6leklerini \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. Aslynda, 9,200,000 ined\u00f6rd\u00fcl kilometre \u00fda-da Hyta\u00fdy\u0148 me\u00fddanyna de\u0148dir. Sahara Demirgazyk Afrikany\u0148 k\u00f6p b\u00f6legini \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. \u00c7\u00f6l Marokko, Al\u017eir, \u00c7ad, M\u00fcs\u00fcr, Liwi\u00fda, Mali, Mawritani\u00fda, Nigeri\u00fda, G\u00fcnbatar Sahara, Sudan we Tunis \u00fdurtlaryny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar.<\/p>\n<p>Beduin s\u00f6zi arap badaw\u012b s\u00f6z\u00fcnden gelip \u00e7ykyp, \u201c\u00e7\u00f6l \u00fda\u015fa\u00fdjysy\u201d manysyny ber\u00fd\u00e4r. Bu \u00fderi\u0148 \u00e7arwa halklary Demirgazyk Afrikada we \u00fdakyn G\u00fcndogarda g\u00f6\u00e7\u00fcp bar\u00fdarka \u00e7\u00f6l\u00fc\u0148 da\u015fynda a\u00fdlanyp, m\u00f6ws\u00fcme we jemgy\u00fdeti\u0148 zerurlyklaryna baglylykda tebigy ba\u00fdlyklary\u0148 gola\u00fdynda \u00e7adyr d\u00fc\u015felgelerini d\u00f6red\u00fd\u00e4rler. Beduin \u00e7arwalary \u00e7opan d\u00e4pleri, \u015fe\u00fdle hem dilden a\u00fddyl\u00fdan \u015fygry\u00fdeti\u0148 ba\u00fd taryhy bilen tanal\u00fdarlar.<\/p>\n<p>1922-nji \u00fdyly\u0148 13-nji sent\u00fdabrynda Liwi\u00fdany\u0148 El Azizia \u015f\u00e4herinde Saharany\u0148 i\u0148 \u00fdokary temperaturasy 136 gradusa de\u0148digi hasaba alyndy.<\/p>\n<p>G\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcne getir\u015fi\u0148iz \u00fdaly, \u00e7\u00f6l arheologiki we paleontologiki t\u00e4sinliklerden doly. Alymlar tarapyndan 6000 \u00fdyllyk megalit da\u015f tegelekleri we Saharany\u0148 ga\u00fda suratlary bilen birlikde \u00f6zbolu\u015fly dinozawr galyndylary tapyldy. Ge\u00e7en \u00fdyl bol\u015fy \u00fdaly, Sahara oazisinde 80 million \u00fdyllyk dinozawry\u0148 galyndylary tapyldy. \u201cMansourasaurus shahinae\u201d di\u00fdlip atlandyrylan bu dinozawry\u0148 uzynlygy 33 fut, agramy 5,5 tonna di\u00fdip hasaplan\u00fdar.<\/p>\n<p>Hawa, hakykatdan hem, Sahara \u00e7\u00f6li esasan ga\u00fdaly hamala land\u015faftlaryndan dur\u00fdar. Aslynda, bary-\u00fdogy 30% gum, galan 70% -i esasan \u00e7ygly. \u00c7\u00f6l\u00fc\u0148 galan b\u00f6legi \u00e7\u00e4ge de\u0148izlerinden, da\u015f platoslaryndan, duz tekizliklerinden, gurak j\u00fclgelerden, daglardan, der\u00fdalardan, akymlardan we oazislerden ybarat.<\/p>\n<p>Emi Koussi, \u00c7ady\u0148 demirgazygyndaky Tibesti daglarynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n galkan wulkanydyr. Wulkany\u0148 i\u015fje\u0148 taryhyny\u0148 subutnamasy bolan d\u00fcrli lawa g\u00fcmmezleri, silindr konuslary, lawa akymlary we ma\u0148la\u00fdlary bar. H\u00e4zirki wagtda Saharany\u0148 yssy \u00e7e\u015fmeleri 37 gradusa \u00e7enli gyzdyr\u00fdar.<\/p>\n<p>\u00c7\u00f6l adamlary\u0148 \u00fda\u015famagy \u00fc\u00e7in kyn gur\u015faw bolup biler, \u00fd\u00f6ne k\u00f6p ha\u00fdwan bu \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdar. D\u00fc\u00fdeler, esasan, adamlar tarapyndan ulanyl\u00fdandygy seb\u00e4pli, Saharada g\u00f6rjek esasy ha\u00fdwanlary\u0148yzdyr. \u015ee\u00fdle-de bolsa, Saharadaky \u00fdabany tebigaty\u0148 be\u00fdleki g\u00f6rn\u00fckli g\u00f6rn\u00fc\u015flerine tilkiler, garynjalar, Dorkas jerenleri degi\u015flidir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00f6ld\u00e4ki \u00fdeke-t\u00e4k s\u00fc\u00fdji suw k\u00f6li bolan \u00c7ad k\u00f6l\u00fcnden ba\u015fga bulary\u0148 hemmesi duzly k\u00f6llerdir. \u015ee\u00fdle hem Saharada 90-dan gowrak oazis bar. \u00dd\u00f6ne olary\u0148 3,6 million mil aralyga \u00fda\u00fdramagy seb\u00e4pli, ol \u00fderlerden suw g\u00f6zl\u00e4p tapmak kyndyr.<\/p>\n<p>Her 41,000 \u00fdyldan Sahara \u00e7\u00f6li \u00e7\u00f6l bilen sawanna otlaryny\u0148 arasynda gezekle\u015f\u00fd\u00e4r. Munu\u0148 seb\u00e4bi, Demirgazyk Afrikany\u0148 Mussonyny\u0148 \u00fderle\u015fi\u015fini \u00fc\u00fdtged\u00fd\u00e4ndigi we \u015fonu\u0148 \u00fc\u00e7in Saharany\u0148 land\u015faftyny\u0148 d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter \u00fc\u00fdtgemegine seb\u00e4p bol\u00fdandygy, G\u00fcn\u00fc\u0148 da\u015fyndan a\u00fdlananda \u00fderi\u0148 okundaky bir pese ga\u00e7ma seb\u00e4pli \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>A\u00e7ylow Ruslan<\/strong><\/em><br \/>\n<strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 122-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sahara \u00e7\u00f6li d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly yssy \u00e7\u00f6li we Antarktidadan we Arktikadan so\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcnji uly \u00e7\u00f6l. Ol Demirgazyk Afrikada \u00fderle\u015fip, materigi\u0148 uly b\u00f6leklerini \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. Aslynda, 9,200,000 ined\u00f6rd\u00fcl kilometre \u00fda-da Hyta\u00fdy\u0148 me\u00fddanyna de\u0148dir. Sahara Demirgazyk Afrikany\u0148 k\u00f6p b\u00f6legini \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. \u00c7\u00f6l Marokko, Al\u017eir, \u00c7ad, M\u00fcs\u00fcr, Liwi\u00fda, Mali, Mawritani\u00fda, Nigeri\u00fda, G\u00fcnbatar Sahara, Sudan we Tunis [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":24682,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13287"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13287"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13287\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24962,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13287\/revisions\/24962"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24682"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13287"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13287"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13287"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}