{"id":13319,"date":"2025-04-24T17:27:52","date_gmt":"2025-04-24T12:27:52","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=13319"},"modified":"2025-04-24T17:27:22","modified_gmt":"2025-04-24T12:27:22","slug":"maliyanin-nusgawy-nazaryyeti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=13319","title":{"rendered":"Mali\u00fd\u00e4ni\u0148 nusgawy nazary\u00fdeti"},"content":{"rendered":"<p>Wagty\u0148 ge\u00e7megi bilen mali\u00fde babatda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n ylmy i\u015fler g\u00fc\u00fd\u00e7lendirildi we, esasan hem nemes ykdysady mekdebini\u0148 wekillerini\u0148 tagallasy bilen \u201cmali\u00fde\u201d adalgasyny\u0148 bir manyly d\u00fc\u015f\u00fcnjesi kesgitlenildi we birme\u0148ze\u015f atly ylmy\u0148 ugruny\u0148 gurlu\u015fy takyklanyldy. Mali\u00fd\u00e4ni\u0148 nusgawy nazary\u00fdeti di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan taglymat \u00fd\u00fcze \u00e7ykdy. Mali\u00fd\u00e4ni\u0148 nusgawy nazary\u00fdeti \u2013 bu d\u00f6wlet we jemagat birle\u015fiklerini\u0148 mali\u00fdesini alyp barmak bo\u00fdun\u00e7a edara edi\u015f we hojalyk babatdaky bilimleri\u0148 toplumydyr. \u015eu bilimleri\u0148 \u00f6zeninde zerur bolan seri\u015fdeleri g\u00f6zl\u00e4p tapmak we har\u00e7lamak bo\u00fdun\u00e7a usullary\u0148 ulgamla\u015fdyrylmagy we k\u00e4mille\u015fdirilmegi \u00fdatyr. \u015eu ugru\u0148 gysby we \u015fol bir wagtda d\u00fcrs kesgitlemesini Pawi\u00fda (Demirgazyk Itali\u00fda) uniwersitetini\u0148 professory L.Kossa berdi. L.Kossany\u0148 mali\u00fde babatdaky ylmy i\u015fleri XIX asyry\u0148 ahyrlarynda we XX asyry\u0148 ba\u015flarynda \u00ddewropa \u00fdurtlarynda uly me\u015fhurlykdan pe\u00fddalan\u00fdardy. Mali\u00fde baradaky onu\u0148 j\u00fcmlesi \u015fu \u00f6rt\u00fcge \u00f6rt\u00fcl\u00fd\u00e4r: \u201cMali\u00fde ylmy \u2013 bu d\u00f6wlet eml\u00e4gini\u0148 nazary\u00fdetidir. Ol i\u0148 bir o\u0148at kadalary \u00f6wred\u00fd\u00e4r, olardan gurnamagy, dolandyrmagy we pe\u00fddalanmagy \u00f6wrenmek bol\u00fdar\u201d<\/p>\n<p>Mali\u00fde ylmyny\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7ykmagyny\u0148 iki a\u00fdratynlygyny bell\u00e4p ge\u00e7mek zerurdyr. Birinjiden, mali\u00fde d\u00f6wlet seri\u015fdeleri di\u00fdlip tekrarlan\u00fdardy. So\u0148ra onu\u0148 hereket ed\u00fd\u00e4n \u00e7ygryny gi\u0148eltdiler, onu\u0148 d\u00fcz\u00fcmine jemagat birle\u015fiklerine (munisipalitetlere, grafstwalara, a\u00fdry-a\u00fdry \u00e7\u00e4klere, ob\u015finalara we \u015f.m.) degi\u015fli seri\u015fdeleri go\u015fdular. Ikinjiden, mali\u00fde di\u00fdlip di\u0148e pul seri\u015fdeleri hasaplanyl-ma\u00fdardy; pul, materiallar, hyzmatlar g\u00f6rn\u00fc\u015finde alyn\u00fdan islendik seri\u015fdeler mali\u00fde di\u00fdlip d\u00fc\u015f\u00fcnil\u00fd\u00e4rdi.<\/p>\n<p>Iki \u00fd\u00fcz \u00fdyldan gowrak dowam eden mali\u00fd\u00e4ni\u0148 nusgawy nazary\u00fdetini\u0148 emele gelen we k\u00e4mille\u015fdirilen d\u00f6wri XX asyry\u0148 ortalarynda tamamlanyldy. Ikinji jahan\u00e7ylyk ur\u015fu\u0148 \u00f6\u0148 \u00fdanynda we ol tamamlanandan so\u0148, d\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdetind\u00e4ki \u00fdagda\u00fd d\u00fc\u00fdpg\u00f6ter \u00fc\u00fdtg\u00e4p ba\u015fla\u00fdar. Bazar gatna\u015fyklaryny\u0148 \u00f6smegi we k\u00e4mille\u015fdirilmegi bilen d\u00f6wleti\u0148 we jemagat birle\u015fiklerini\u0148 ykdysady\u00fdetde tut\u00fdan orny pese d\u00fc\u015f\u00fcp ba\u015fla\u00fdar. Ma\u00fda bazarlaryny\u0148 \u00f6smegi we globalla\u015fmagy, transmilli kompani\u00fdalary\u0148 tut\u00fdan ornuny\u0148 \u00fdokarlanmagy, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik \u00e7ygrynda ykdysady gatna\u015fyklary\u0148 jemlenmegi, teleke\u00e7iligi\u0148 islendik g\u00f6rn\u00fc\u015fini seri\u015fdeler bilen \u00fcpj\u00fcn etmek ulgamynda merkezi orun tut\u00fdan mali\u00fde seri\u015fdelerini\u0148 \u00e4hmi\u00fdetini\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7lenmegi, XX asyry\u0148 ortalarynda islendik ykdysady ulgamyny\u0148 esasy ulgam d\u00fcz\u00fcjisi bolup dur\u00fdan, \u00fdagny hojalygy alyp bar\u00fdan sub\u00fdektleri\u0148 derejesinde mali\u00fd\u00e4ni\u0148 tut\u00fdan ornuna nazary\u00fdet ta\u00fddan ga\u00fdtadan seredip ge\u00e7mek zerurlygyna getirdi. I\u0148lis-amerikan mali\u00fde mekdebini\u0148 wekillerini\u0148 tagallary bilen mali\u00fde nazary\u00fdeti t\u00e4ze mana e\u00fde boldy.<\/p>\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\"><strong><em>G\u00fclsoltan GARA\u00ddEWA,<\/em><\/strong><\/div>\n<div dir=\"auto\">\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\"><strong><em>T\u00fcrkmen d\u00f6wlet mali\u00fde\u00a0 institutyny\u0148\u00a0 4-nji \u00fdyl talyby.<\/em><\/strong><\/div>\n<\/div>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wagty\u0148 ge\u00e7megi bilen mali\u00fde babatda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n ylmy i\u015fler g\u00fc\u00fd\u00e7lendirildi we, esasan hem nemes ykdysady mekdebini\u0148 wekillerini\u0148 tagallasy bilen \u201cmali\u00fde\u201d adalgasyny\u0148 bir manyly d\u00fc\u015f\u00fcnjesi kesgitlenildi we birme\u0148ze\u015f atly ylmy\u0148 ugruny\u0148 gurlu\u015fy takyklanyldy. Mali\u00fd\u00e4ni\u0148 nusgawy nazary\u00fdeti di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan taglymat \u00fd\u00fcze \u00e7ykdy. Mali\u00fd\u00e4ni\u0148 nusgawy nazary\u00fdeti \u2013 bu d\u00f6wlet we jemagat birle\u015fiklerini\u0148 mali\u00fdesini alyp barmak bo\u00fdun\u00e7a edara edi\u015f we [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":13320,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13319"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13319"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13321,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13319\/revisions\/13321"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}