{"id":14732,"date":"2025-09-17T16:08:52","date_gmt":"2025-09-17T11:08:52","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=14732"},"modified":"2025-09-18T18:43:07","modified_gmt":"2025-09-18T13:43:07","slug":"tangram-oyny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=14732","title":{"rendered":"Tangram o\u00fdny"},"content":{"rendered":"<p>\u00c4hli halklarda \u00e7agalary\u0148 ukyp-ba\u015farnyklaryny barlamak, olary\u0148 k\u00e4mille\u015fdirilmegi \u00fc\u00e7in d\u00fcrli o\u00fdunlar, tapma\u00e7alar, matallar we be\u00fdleki g\u00fc\u00fdmenjeler bolupdyr. \u015ee\u00fdle o\u00fdunlary\u0148 biri hem irki d\u00f6w\u00fcrlerde pe\u00fdda bolan tangramdyr. \u00ddedi sany tagta b\u00f6lejiklerinden ybarat bolan bu tangramdan d\u00fcrli \u015fekilleri \u00fdasamak \u00f6z ukyp-ba\u015farnygy\u0148a, hy\u00fdal g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148i ulanyp bilmegi\u0148e baglydyr. Birle\u015fdirilende d\u00f6rtbur\u00e7luk \u015fekilli bol\u00fdan tagta b\u00f6lekleri d\u00fcrli ululykdaky \u00fc\u00e7bur\u00e7luk we d\u00f6rtbur\u00e7luk b\u00f6lejiklerinden ybarat. Bu o\u00fdun geometri\u00fdany has a\u0148sat \u00f6wrenm\u00e4ge \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 d\u00fczg\u00fcnleri hem \u00fd\u00f6neke\u00fd. Olardan b\u00f6lekleri\u0148 \u00fderini \u00fc\u00fdtgedip, \u00fd\u00fczler\u00e7e \u015fekil d\u00f6redip bol\u00fdar. \u00d6\u0148ki d\u00f6w\u00fcrlerde aga\u00e7dan \u00fdasalan bu o\u00fdnawa\u00e7 h\u00e4zirki wagtda plastmassadan \u00fda-da kagyzdan hem \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Tangramy \u00fdekelikde we ma\u015fgala agzalaryny\u0148 \u00e4hlisi bilen o\u00fdnamak m\u00fcmkin. A\u00fdratyn ukyp talap etme\u00fd\u00e4n tangram wagty\u0148yzy pe\u00fddaly ge\u00e7irm\u00e4ge, d\u00f6redijilik ukyby\u0148yzy artdyrmaga \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r. Bu o\u00fdnu\u0148 ha\u00e7an pe\u00fdda bolandygy barada anyk maglumat \u00fdok. Tapma\u00e7a o\u00fdunlaryny\u0148 h\u00fcn\u00e4rmeni amerikaly Samuel Lo\u00fddu\u0148 pikirine g\u00f6r\u00e4, tangram d\u00f6rt m\u00fc\u0148 \u00fdyl b\u00e4ri bar. Onu\u0148 \u00fdedi b\u00f6lekden ybarat bolmagyny\u0148 hem G\u00fcndogar medeni\u00fdetinde bu sany\u0148 \u015fowly hasaplan\u00fdandygy bilen baglydygy bellenil\u00fd\u00e4r. Bu b\u00f6lekleri\u0148 G\u00fcni, A\u00fdy, Marsy, \u00ddupiteri, Merkurini we Wenerany alamatlandyr\u00fdandygy hem a\u00fddyl\u00fdar.<\/p>\n<p>1742-nji \u00fdylda \u00ddaponi\u00fdada, 1813-nji \u00fdylda Hyta\u00fdda \u00e7ap edilen kitaplarda bu o\u00fdun barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 edil\u00fd\u00e4r. XIX asyry\u0148 ba\u015flarynda \u00ddewropada we Amerikada tangram o\u00fdny, ondan n\u00e4hili \u015fekilleri d\u00f6redip boljakdygy barada kitaplar \u00e7ap edilip ba\u015flan\u00fdar. Pifagory\u0148 tablisasyny\u0148 hem tangram arkaly d\u00f6redilendigi a\u00fddyl\u00fdar. H\u00e4zirki wagtda tangramy\u0148 komp\u00fduterde o\u00fdnal\u00fdan g\u00f6rn\u00fc\u015fi hem bar. Bu o\u00fdun birn\u00e4\u00e7e asyrdan b\u00e4ri d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 d\u00fcrli \u00fdurtlarynda \u00e7agalary\u0148 we \u00fdetginjekleri\u0148 arasynda me\u015fhurlygyny saklap gel\u00fd\u00e4r. So\u0148ky \u00fdyllarda d\u00fcrli re\u0148kli we birn\u00e4\u00e7e toplumdan ybarat tangramlar pe\u00fdda boldy. Olarda d\u00f6redip boljak \u015fekilleri\u0148 \u00e7yzgysy hem beril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<div id=\"m#msg-f:1794787699304274142\" class=\"mail-message expanded\">\n<div class=\"mail-message-content collapsible zoom-normal mail-show-images \">\n<div class=\"clear\">\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\">\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\"><em><strong>Orazow Azymberdi<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 125-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c4hli halklarda \u00e7agalary\u0148 ukyp-ba\u015farnyklaryny barlamak, olary\u0148 k\u00e4mille\u015fdirilmegi \u00fc\u00e7in d\u00fcrli o\u00fdunlar, tapma\u00e7alar, matallar we be\u00fdleki g\u00fc\u00fdmenjeler bolupdyr. \u015ee\u00fdle o\u00fdunlary\u0148 biri hem irki d\u00f6w\u00fcrlerde pe\u00fdda bolan tangramdyr. \u00ddedi sany tagta b\u00f6lejiklerinden ybarat bolan bu tangramdan d\u00fcrli \u015fekilleri \u00fdasamak \u00f6z ukyp-ba\u015farnygy\u0148a, hy\u00fdal g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148i ulanyp bilmegi\u0148e baglydyr. Birle\u015fdirilende d\u00f6rtbur\u00e7luk \u015fekilli bol\u00fdan tagta b\u00f6lekleri d\u00fcrli ululykdaky \u00fc\u00e7bur\u00e7luk we d\u00f6rtbur\u00e7luk b\u00f6lejiklerinden [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":24797,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14732"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14732"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25005,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14732\/revisions\/25005"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24797"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}