{"id":15411,"date":"2024-05-28T08:52:58","date_gmt":"2024-05-28T03:52:58","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=15411"},"modified":"2024-05-28T08:52:09","modified_gmt":"2024-05-28T03:52:09","slug":"gadymy-amul","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=15411","title":{"rendered":"Gadymy Amul"},"content":{"rendered":"<p>Lebap wela\u00fdaty arheologiki hem-de taryhy arhitektura \u00fdadyg\u00e4rliklerine \u00f6r\u00e4n ba\u00fddyr. Wela\u00fdatymyzda ge\u00e7mi\u015fi\u0148 k\u00f6p sanly \u00fdadyg\u00e4rlikleri, gadymy \u015f\u00e4herleri\u0148, galalary\u0148, howlulary\u0148 haraba\u00e7ylyklary aja\u00fdyp orta asyr jemgy\u00fdet\u00e7ilik desgalary metjitler medreseler, kerwensara\u00fdlar saklanyp galypdyr. Olara zehinli h\u00fcn\u00e4rmenleri\u0148,me\u015fhur ha\u015fam\u00e7ylary\u0148 aja\u00fdyp sungaty we irginsiz z\u00e4hmeti si\u0148dirilipdir.<\/p>\n<p>Wela\u00fdatymyzy\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Amul galasy Amyder\u00fdany\u0148 orta akymy bo\u00fdun\u00e7a i\u0148 uly \u015f\u00e4herleri\u0148 biridir. Bu gala h\u00e4zirki T\u00fcrkmenabady\u0148 G\u00fcnorta tarapyndan \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Galany\u0148 ornunda ilkinji oturymly \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f k\u00f6ne we t\u00e4ze e\u00fdrany\u0148 aralygynda emele gelipdir. (b.e. \u00f6\u0148 III asyrda) Amyder\u00fdany\u0148 jo\u015fgunly suwuny\u0148, bol hasylly topragy\u0148, amatly ge\u00e7elg\u00e4ni bolmagy \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fc\u00e7in bu \u00fderde amatly \u015fertleri d\u00f6redipdirler. Ol kem-kemden ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fe e\u00fde bolupdyr.<\/p>\n<p>1956-nji \u00fdylda Amulda gazuw agtary\u015f i\u015fleri ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n mahalynda Huda\u00fdy\u0148 he\u00fdkelleri we ha\u00fdwanlary\u0148 d\u00fcrli hilli ki\u00e7ijik \u015fekilleri tapyl\u00fdar. Bu bolsa \u015fu \u00fderde \u00f6sen gadymy k\u00fc\u00fdzeg\u00e4r\u00e7ilik ussahanalaryny\u0148 bolandygyna \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. \u00ddadyg\u00e4rlikde alym arheologlar A.Maru\u015fenko, M.Masson, A.Burhanow, G.A.Puga\u00e7enkowa, W.N. Plipko, T. Hojany\u00fdazow bolup olar, ylmy \u2013 barlag i\u015flerini ge\u00e7irip k\u00f6p sanly arheologiki tapyndylary \u00fd\u00fcze \u00e7ykarypdyrlar. Tapyndylar wela\u00fdat taryhy \u00fclk\u00e4ni \u00f6wreni\u015f muze\u00fdinde saklanyl\u00fdar.<\/p>\n<p>1220-nji \u00fdylda Amuly mangol go\u015funy tozdurdy. XV asyrda bolsa Amuly\u0148 \u00fdene t\u00e4ze durmu\u015fy ba\u015flandy. Amul gadymy senet\u00e7iligi\u0148 Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fine \u00fdetiren t\u00e4siri gaty uly bolupdyr. Bu \u015f\u00e4herde orta Azi\u00fdada \u00f6r\u00e4n se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n \u00e4hmi\u00fdeti demir\u00e7ilik ussahanalary i\u015flenilipdir. Amully demir\u00e7ileri\u0148 sadaja gurlu\u015fy k\u00fcrelerde we \u00fd\u00f6neke\u00fd i\u015f gurallary arkaly ta\u00fd\u00fdarlan pil, k\u00e4tmen, orak, te\u015f\u015fe, palta, zynjyr, ga\u00fd\u00e7y, gyrgy\u00e7 \u00fdaly i\u015f gurallary \u00f6r\u00e4n \u00fdokary baha mynasyp bolupdyr. \u00dderli demir\u00e7i ussalar hatda \u00fdokary hilli polat \u00f6n\u00fcmlerini ta\u00fd\u00fdarlamagy ba\u015farypdyrlar. Bu \u00fderde \u00fdasalan polat gyly\u00e7lardyr py\u00e7aklar a\u00fdratyn hormata mynasyp bolypdyr. Olary\u0148 sapy bolsa, di\u0148e Lebapda du\u015f gel\u00fd\u00e4n sugunyny\u0148 \u015fahyndan \u00fdasalypdyr. Hezreti Dawuty\u0148 ak patasyna mynasyp bolan kesp-k\u00e4ri \u00fd\u00f6reden senet\u00e7ileri\u0148 \u00fdasan gopuzlary d\u00fcrli \u00fdurtlary\u00f1 s\u00f6wdag\u00e4rlerini\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekmegi ba\u015farypdyr. Bu \u015f\u00e4herde \u00fda\u015fan ussat zerg\u00e4rleri\u0148 \u00fdasan \u015fa\u00fd-sepleri \u00fdokary hormata mynasyp bolupdyr.<\/p>\n<p>Amul Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrunda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00f6sen s\u00f6wda-ykdysady merkezleri\u00f1 biri bolmak bilen \u00e7\u00e4klenm\u00e4n , ol bu gadymy \u015f\u00e4herden d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00e7ar \u00fdanyna rowana bolan kerwenleri\u0148 goraglygyna, azyk we suw \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligi babatda hem ga\u00fdtalanmajak hyzmatlary bitiripdir.<\/p>\n<p>Ruhy-medeni gymmatlyklarymyzy dikeltm\u00e4ge, milli medeni\u00fdetimizi we sungatymyzy d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u00fdmaga gi\u0148 m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6reden Hormatly Arkadagymyzy\u0148 jany sag,\u00f6mri uzak, ba\u015fy dik, il-\u00fdurt \u00e4hmi\u00fdetli tut\u00fdan tutumly i\u015fleri hemi\u015fe rowa\u00e7lyklara beslensin!<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><b><i>T\u00fcrkmen d\u00f6wlet binag\u00e4rlik-gurlu\u015fyk institutyny\u00f1 talyby Agamyradow Nazar<\/i><\/b><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Lebap wela\u00fdaty arheologiki hem-de taryhy arhitektura \u00fdadyg\u00e4rliklerine \u00f6r\u00e4n ba\u00fddyr. Wela\u00fdatymyzda ge\u00e7mi\u015fi\u0148 k\u00f6p sanly \u00fdadyg\u00e4rlikleri, gadymy \u015f\u00e4herleri\u0148, galalary\u0148, howlulary\u0148 haraba\u00e7ylyklary aja\u00fdyp orta asyr jemgy\u00fdet\u00e7ilik desgalary metjitler medreseler, kerwensara\u00fdlar saklanyp galypdyr. Olara zehinli h\u00fcn\u00e4rmenleri\u0148,me\u015fhur ha\u015fam\u00e7ylary\u0148 aja\u00fdyp sungaty we irginsiz z\u00e4hmeti si\u0148dirilipdir. Wela\u00fdatymyzy\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Amul galasy Amyder\u00fdany\u0148 orta akymy bo\u00fdun\u00e7a i\u0148 uly \u015f\u00e4herleri\u0148 biridir. Bu gala h\u00e4zirki [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":15415,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15411"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15411"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15411\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22531,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15411\/revisions\/22531"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15415"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}