{"id":16645,"date":"2025-09-16T03:54:32","date_gmt":"2025-09-15T22:54:32","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=16645"},"modified":"2025-09-18T18:33:46","modified_gmt":"2025-09-18T13:33:46","slug":"nebit-energetikanyn-esasy-cesmesidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=16645","title":{"rendered":"Nebit \u2013 energetikany\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesidir"},"content":{"rendered":"<p>Tebigy ba\u00fdlyklar \u2013 g\u00fcn energi\u00fdasy, \u00fder, suw, toka\u00fd ba\u00fdlyklary we mineral \u00e7e\u015fmeler, \u00fdagny \u00fder astyndan gazylyp \u00e7ykaryl\u00fdar. Tebigy ba\u00fdlyklary\u0148 d\u00fcrli \u00fdurtlary\u0148 \u00fder astynda az \u00fda-da k\u00f6p bolmagy tebigat tarapyndan kesgitlen\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Senagat k\u00e4rhanalary \u00e7ig mal \u00e7e\u015fmelerini\u0148 \u00fdakynynda gurul\u00fdar, emma wagty\u0148 ge\u00e7megi bilen bu \u00e7e\u015fmed\u00e4ki ba\u00fdlyklar sarp edilip gutar\u00fdar. So\u0148ra \u00e7ig mal \u00e7e\u015fmesi k\u00e4rhanadan da\u015frakda tapyl\u00fdar we \u00f6zle\u015fdiril\u00fd\u00e4r, wagty\u0148 ge\u00e7megi bilen bu \u00e7e\u015fme-de garypla\u015f\u00fdar, ahyrso\u0148unda \u00e7ig mal \u00e7e\u015fmesini ba\u015fga \u00fdurtlardan g\u00f6zl\u00e4p, tapyp almaly bol\u00fdar. Di\u00fdmek, \u00e7ig mal \u00e7e\u015fmesi \u00fduwa\u015f-\u00fduwa\u015fdan \u00e7ig maly sarp ed\u00fd\u00e4n k\u00e4rhanadan arany a\u00e7\u00fdar. So\u0148ra olary\u0148 biri bir \u00fdurtda, be\u00fdlekisi bolsa be\u00fdleki \u00fdurtda bolup \u00e7yk\u00fdar.K\u00e4bir \u00f6sen \u00fdurtlar \u00f6z \u00e7ig mallaryny azajyk sarp ed\u00fd\u00e4r. Mysal \u00fc\u00e7in AB\u015e, Rumyni\u00fda. Emma \u00f6s\u00fcp gel\u00fd\u00e4n \u00fdurtlarda tebigy ba\u00fdlyklar \u00f6ran az sarp edil\u00fd\u00e4r, olary\u0148 k\u00f6p\u00fcsini da\u015fary \u00fdurtlara \u00e7ykarmaly bol\u00fdarlar. \u00d6sen \u00fdurtlar bolsa olary satyn al\u00fdarlar. Netijede \u00e7ig mal meselesi d\u00fcn\u00fd\u00e4 meselesine \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u00d6s\u00fcp gel\u00fd\u00e4n \u00fdurtlar ba\u00fdlyklary\u0148 k\u00f6p\u00fcsini da\u015fary bazarda sat\u00fdar, az-owlak b\u00f6legini \u00f6z\u00fcnde pe\u00fddalan\u00fdar. Ba\u00fdlyk meselesi \u00f6sen \u00fdurtlary hem, \u00f6s\u00fcp gel\u00fd\u00e4n \u00fdurtlary hem de\u0148 derejede gyzyklandyr\u00fdar. \u00d6sen \u00fdurtlar ba\u00fdlyk \u00e7e\u015fmelerini elden gidirmezlik \u00fc\u00e7in k\u00f6p pul seri\u015fdelerini sarp ed\u00fd\u00e4rler. Harby g\u00fc\u00fd\u00e7leri hem ulan\u00fdarlar. So\u0148ky wagtlarda uru\u015flary\u0148 seb\u00e4bini\u0148 ba\u00fdlyk meselesi bol\u00fdan halatlary se\u00fdrek d\u00e4ldir.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdetini\u0148 \u00fdagda\u00fdyna we \u00f6s\u00fc\u015fine d\u00fcrli \u00fdagda\u00fdlar t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Olary\u0148 esaslaryny\u0148 biri bolsa d\u00fcn\u00fd\u00e4 hojalygyny\u0148 tebigy ba\u00fdlyk gurbatydyr. Ol \u00f6z i\u00e7ine mineral \u00e7e\u015fmeleri, \u00fder we suw ba\u00fdlyklaryny, \u00f6s\u00fcmlik seri\u015fdelerini, d\u00fcn\u00fd\u00e4 okeanyny\u0148 ba\u00fdlyklaryny, agroklimat \u00e7e\u015fmelerini al\u00fdar.D\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdetinde mineral \u00e7e\u015fmelere gazylyp alyn\u00fdan pe\u00fddaly zatlar degi\u015flidir. Mineral \u00e7e\u015fmeler senagat \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 \u00e7ig mal esasy bolup hyzmat ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde \u00f6s\u00fcp gel\u00fd\u00e4n \u00fdurtlar \u00fc\u00e7in \u00e7ig mal \u00e7e\u015fmelerini satmaklyk wal\u00fduta seri\u015fdelerini\u0148 gelip gowu\u015fmaklygyny\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesidir. \u00d6s\u00fcp gel\u00fd\u00e4n \u00fdurtlary\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00e7ig mal eksportyndaky pa\u00fdy nebit bo\u00fdun\u00e7a 90% k\u00f6pr\u00e4k, fosfat bo\u00fdun\u00e7a 85%, mis bo\u00fdun\u00e7a 60%, hrom bo\u00fdun\u00e7a 50%-dir. Energetika problemasy d\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdetini\u0148 \u00f6sd\u00fcrmegi\u0148 m\u00f6h\u00fcm meselesidir. H\u00e4zirki zaman \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi energi\u00fdasyz i\u015fl\u00e4p bilme\u00fd\u00e4r. Emma d\u00fcrli \u00fdurtlarda energi\u00fda sarp edili\u015fi de\u0148 d\u00e4ldir. En\u00e7eme \u00fdurtlarda energi\u00fda \u00e7e\u015fmeleri \u00fdeterlik, birn\u00e4\u00e7e \u00fdurtlar bolsa o\u0148a m\u00e4t\u00e4\u00e7lik \u00e7ek\u00fd\u00e4rler, be\u00fdleki \u00fdurtlardan getirip ulanmaly bol\u00fdarlar. Di\u00fdmek, energi\u00fda \u00e7e\u015fmelerinden pe\u00fddalanmak ulgamyna hemme \u00fdurtlar go\u015ful\u00fdar. Energetika meselesi d\u00fcn\u00fd\u00e4 meselesidir.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdetinde nebiti\u0148 tut\u00fdan ornuny be\u00fdleki \u00e7ig mallary\u0148ky bilen de\u0148e\u015fdirip bolmaz. Nebit \u2013 energetikany\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesidir. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in nebit d\u00fcn\u00fd\u00e4 s\u00f6wdasynda in ge\u00e7\u00fd\u00e4n harytdyr. Nebit gorlaryny\u0148 k\u00f6p\u00fcsi \u00f6s\u00fcp gel\u00fd\u00e4n \u00fdurtlary\u0148 \u00fder astynda jemlenendir. Emma olary esasy \u00f6zle\u015fdir\u00fd\u00e4nler \u00f6sen \u00fdurtlary\u0148 monopoli\u00fdalarydyr. Monopoli\u00fdalar nebit senagatynda ummasyz pe\u00fdda al\u00fdarlar. Emma \u00f6s\u00fcp gel\u00fd\u00e4n \u00fdurtlar \u00f6z ba\u00fdlyklaryny millile\u015fdirm\u00e4ge bir e\u00fd\u00fdam giri\u015fdiler.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Der\u00fda\u00fdew Didar<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 122-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tebigy ba\u00fdlyklar \u2013 g\u00fcn energi\u00fdasy, \u00fder, suw, toka\u00fd ba\u00fdlyklary we mineral \u00e7e\u015fmeler, \u00fdagny \u00fder astyndan gazylyp \u00e7ykaryl\u00fdar. Tebigy ba\u00fdlyklary\u0148 d\u00fcrli \u00fdurtlary\u0148 \u00fder astynda az \u00fda-da k\u00f6p bolmagy tebigat tarapyndan kesgitlen\u00fd\u00e4r. Senagat k\u00e4rhanalary \u00e7ig mal \u00e7e\u015fmelerini\u0148 \u00fdakynynda gurul\u00fdar, emma wagty\u0148 ge\u00e7megi bilen bu \u00e7e\u015fmed\u00e4ki ba\u00fdlyklar sarp edilip gutar\u00fdar. So\u0148ra \u00e7ig mal \u00e7e\u015fmesi k\u00e4rhanadan da\u015frakda tapyl\u00fdar we [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":23285,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16645"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16645"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16645\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24955,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16645\/revisions\/24955"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23285"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16645"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16645"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16645"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}