{"id":16929,"date":"2024-06-06T06:20:28","date_gmt":"2024-06-06T01:20:28","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=16929"},"modified":"2024-06-06T06:20:11","modified_gmt":"2024-06-06T01:20:11","slug":"witamin-isjenlige-eye-bolan-%ce%b2-karotinin-farmakalogiki-hasiyetleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=16929","title":{"rendered":"Witamin i\u015fje\u0148lige e\u00fde bolan \u03b2-karotini\u0148 farmakalogiki h\u00e4si\u00fdetleri."},"content":{"rendered":"<p>Berkarar d\u00f6wleti\u0148 t\u00e4ze e\u00fd\u00fdamyny\u0148 Galkyny\u015fy d\u00f6wr\u00fcnde, be\u00fdleki ugurlar bilen bir hatarda ylmy yzygiderligi \u00f6sd\u00fcrmeklige a\u00fdratyn \u00fcns beril\u00fd\u00e4r. Ylmy ta\u00fddan \u00f6wrenmelere, \u00e7\u00f6zg\u00fctlere esaslanmak bilen, \u00fdurdumyzda uly \u00f6zgertmeler we \u00f6s\u00fc\u015fler amal edil\u00fd\u00e4r. Bu \u00f6zgertmeleri\u0148 \u00e7\u00e4klerinde alnyp baryl\u00fdan i\u015fleri\u0148 arasynda \u00fderli \u00e7ig mallary ylmy barlaglar arkaly \u00f6wrenmek we tyg\u015fytly ulanmak arkaly d\u00f6wrebap, innowasion tehnologi\u00fdalary orna\u015fdyrmak bilen, da\u015farky bazardan alyn\u00fdan \u00f6n\u00fcmleri\u0148 ornuny \u00e7al\u015fyp biljek, b\u00e4sle\u015fige ukyply \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikleri \u00fdola go\u00fdmak m\u00f6h\u00fcm orny e\u00fdele\u00fd\u00e4r.<br \/>\nBiologiki ta\u00fddan \u00e4hmi\u00fdetli \u00f6n\u00fcmleri\u0148 birine witamin i\u015fje\u0148ligine e\u00fde bolan karotin degi\u015flidir. Ol do\u00fdgun uglewodorodlar bolup, karotinoidler toparyna degi\u015flidir. Karotin gurlu\u015f we gi\u0148i\u015flik izomerleri emele getir\u00fd\u00e4r, olar biologiki i\u015fje\u0148ligi bo\u00fdun\u00e7a biri-birinden tapawutlan\u00fdar. Islendik izomeri\u0148 trans g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 i\u015fje\u0148ligi \u00fdokarydyr. \u00d6s\u00fcmliklerden b\u00f6l\u00fcnip alnan karotini\u0148 gurlu\u015f izomerlerine \u03b1-karotin, \u03b2-karotin we \u03b3-karotin degi\u015flidir. Bu izomerleri\u0148 hem witamin i\u015fje\u0148ligi birme\u0148ze\u015f d\u00e4ldir.<br \/>\nKarotini\u0148 izomerleri adam organizminde witamin A-ny emele getrim\u00e4ge ukyply. Belli bol\u015fy \u00fdaly, 1 mg \u03b2-karotin t\u00e4sirliligi bo\u00fdun\u00e7a 0,17 mg A witamina de\u0148. \u03b2-karotin onu\u0148 \u03b1-, \u03b3- izomerlerine g\u00f6r\u00e4 iki esse i\u015fje\u0148dir. Ha\u00fdwan organizminda \u03b2-karotin iki molekula A witamin emele getirmek bilen darga\u00fdar, \u03b1-, \u03b3- karotinler bolsa bir molekula witamini emele getir\u00fd\u00e4rler. Karotini\u0148 witamin A \u00f6wr\u00fclmegi esasan, i\u00e7eg\u00e4ni\u0148 diwarlarynda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. Karotinleri\u0148 \u00fdagda ere\u00fd\u00e4nlikleri seb\u00e4pli, olar lipidler bilen bilelikde \u00f6zle\u015fdiril\u00fd\u00e4r.<br \/>\nAdam we ha\u00fdwan organizmlerinde karotinler emele gelme\u00fd\u00e4rler. Ha\u00fdwanlar \u00fc\u00e7in beta-karotini\u0148 esasy \u00e7e\u015fmesi \u00f6s\u00fcmlik i\u00fdmleri bolup dur\u00fdar.<br \/>\nKarotinler k\u00f6psanly farmokologiki a\u00fdratynlyklara e\u00fde, olardan i\u0148 esasylary: antioksidant, radioprotektor, fotoprotektor, prowitamin we i\u015fje\u0148ligi\u0148 ba\u015fga bir h\u00e4si\u00fdetleri.<br \/>\nKarotinler singlet kislorody we kislorody\u0148 be\u00fdleki i\u015fje\u0148 formalaryny tutmaga ukyply bolup, antioksidant h\u00e4si\u00fdetini \u00fd\u00fcze \u00e7ykar\u00fdar. \u03b2-karotin singlet kislorody esasy basyp \u00fdatyryjy bolup dur\u00fdar. \u015e\u00f6hlelenm\u00e4ni\u0148 we konserogenezi\u0148 erkin radikal tebigaty bolanlygy \u00fc\u00e7in \u03b2-karotin esasy radiogora\u00fdjy we antokonsenrogenoz birle\u015fme hasap edil\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle hem, \u03b2-karotin antimutagenez h\u00e4si\u00fdetine e\u00fdedir.<br \/>\n\u0392-karotin erkin radikallary\u0148 erkin radikallary\u0148 emele gelmegine p\u00e4sgel\u00e7ilik d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Ol hem immun ulgamyny\u0148 \u00f6\u00fdj\u00fcklerini erkin radikallary\u0148 zy\u00fdanly t\u00e4sirinden gora\u00fdar, immuniteti\u0148 \u00fdagda\u00fdyny\u0148 gowylanmagyna getir\u00fd\u00e4r. Netijede, karotinler tebigy immunsazla\u00fdjy h\u00f6km\u00fcnde organizmi\u0148 immunitet kuwwatyny \u00fdokarlandyr\u00fdar.<br \/>\nK\u00f6p sanly \u00f6s\u00fcmlik \u00e7ig mallaryndan \u03b2-karotini b\u00f6l\u00fcp almak bol\u00fdar. Arassa kristalliki g\u00f6rn\u00fc\u015finde karotin &#8211; \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik mas\u015ftablarynda k\u00e4\u015firi\u0148, k\u00e4dini\u0148, itburuny\u0148 we suwotylary\u0148 a\u00fdratyn g\u00f6rn\u00fc\u015flerinden alyn\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>D\u00f6wletm\u00e4mmet Azady adyndaky T\u00fcrkmen Milli d\u00fcn\u00fd\u00e4 dilleri institutyny\u00f1 talyby Jany\u00fdewa \u015eaperi<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Berkarar d\u00f6wleti\u0148 t\u00e4ze e\u00fd\u00fdamyny\u0148 Galkyny\u015fy d\u00f6wr\u00fcnde, be\u00fdleki ugurlar bilen bir hatarda ylmy yzygiderligi \u00f6sd\u00fcrmeklige a\u00fdratyn \u00fcns beril\u00fd\u00e4r. Ylmy ta\u00fddan \u00f6wrenmelere, \u00e7\u00f6zg\u00fctlere esaslanmak bilen, \u00fdurdumyzda uly \u00f6zgertmeler we \u00f6s\u00fc\u015fler amal edil\u00fd\u00e4r. Bu \u00f6zgertmeleri\u0148 \u00e7\u00e4klerinde alnyp baryl\u00fdan i\u015fleri\u0148 arasynda \u00fderli \u00e7ig mallary ylmy barlaglar arkaly \u00f6wrenmek we tyg\u015fytly ulanmak arkaly d\u00f6wrebap, innowasion tehnologi\u00fdalary orna\u015fdyrmak bilen, da\u015farky bazardan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":17023,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16929"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16929"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16929\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22569,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16929\/revisions\/22569"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16929"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16929"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16929"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}