{"id":17572,"date":"2023-01-26T07:51:05","date_gmt":"2023-01-26T02:51:05","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=17572"},"modified":"2023-01-29T17:43:25","modified_gmt":"2023-01-29T12:43:25","slug":"suwarymly-ekerancylykda-maldarcylykda-we-onumlerin-gaytadan-islenilyan-karhanalarynda-suyji-suwun-ulanylysynyn-dartgynly-meselelerini-cozmegin-yollary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=17572","title":{"rendered":"Suwarymly ekeran\u00e7ylykda, maldar\u00e7ylykda we \u00f6n\u00fcmleri\u00f1 ga\u00fdtadan i\u015flenil\u00fd\u00e4n k\u00e4rhanalarynda s\u00fc\u00fdji suwu\u00f1 ulanyly\u015fyny\u00f1 dartgynly meselelerini \u00e7\u00f6zmegi\u00f1 \u00fdollary"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4de, \u015ee\u00fdle-de T\u00fcrkmenistanda \u00fder\u00fcsti suwlary\u00f1 k\u00f6p\u00fcsi oba hojalyk ekeran\u00e7ylygy \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdar. Gurak\u00e7ylyk, \u00e7\u00f6ll\u00fck we s\u00e4hra zolaklarynda \u00fderle\u015fen d\u00f6wletlerde onu\u00f1 sarp edili\u015f mukdary has-da art\u00fdar.<br \/>\nT\u00fcrkmenistany\u00f1 \u00fder\u00fcsti suwlaryny\u00f1 93,6 %-ini suwarymly ekeran\u00e7ylyk \u00fc\u00e7in sarp edil\u00fd\u00e4r. \u00dder\u00fcsti suwlary\u00f1 akymyny kadala\u015fdyrmak, toplamak we suwary\u015f d\u00f6wr\u00fcnde netijeli ulanmak maksady bilen, umumy pe\u00fddaly sygymy 3,5 mlrd. kub\/m gola\u00fd bolan 16 sany suwary\u015f suw howdanlary guruldy. Olary\u00f1 i\u00f1 ululary: Garagum der\u00fdasynda &#8211; Ze\u00fdit, Hanhowuz, K\u00f6petdag we Murgap der\u00fdasynda Sary\u00fdazy suw howdanlarydyr.<br \/>\n\u00ddurdumyzdaky der\u00fdalary\u00f1 suwarymly ekeran\u00e7ylyk \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan suwlaryny\u00f1 hili irki d\u00f6w\u00fcrlerde gowudy. Suwlary\u00f1 d\u00fcz\u00fcminde bar bolan tebigy duzlary\u00f1 ujypsyzja mukdary topragy\u00f1 hil \u00fdagda\u00fdyna we \u00f6s\u00fcmlikleri\u00f1 \u00f6s\u00fcp bo\u00fd aly\u015f \u015fertine t\u00e4sir etmesi juda azdy. \u00dd\u00f6ne so\u00f1ky \u00fdyllarda tebigy we adam i\u015fje\u00f1ligini\u00f1 t\u00e4sirinde deralary\u00f1 suwlulugy we olary\u0148 suwlaryny\u00f1 himiki d\u00fcz\u00fcmi \u00fc\u00fdtgedi. A\u00fdratynda \u00fdurdumyzy\u00f1 \u00fder\u00fcsti suw ba\u00fdlygyny\u00f1 esasyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n Amyder\u00fdany\u00f1 suwuny\u00f1 gidrohimiki d\u00fcz\u00fcmi \u00fc\u00fdtgedi, onu\u00f1 mineralla\u015fmasy artdy we ion d\u00fcz\u00fcmi \u00f6zgerdi.<br \/>\nDer\u00fdany\u00f1 \u00fdokary we orta akymyndaky \u00fderlerde ze\u00fdakaba-ze\u00fdke\u015f suwlaryny\u00f1 (ZZS) akdyrylmagy zerarly suwu\u00f1 mineralla\u015fmak derejesini\u00f1 \u00fdokarlanmagy ondaky hloryn we natrini\u00f1 ionlaryny\u00f1 toplany\u015fyny\u00f1 artmagyna getir\u00fd\u00e4r. Bu hem toprakda hlorid we natri\u00fd \u015forla\u015fmasyny d\u00f6redip, oba hojalyk ekinlerini\u00f1 hasyllylygyny kemeld\u00fd\u00e4r.<br \/>\nH\u00e4zirki wagtda h\u00fcn\u00e4rmenleri\u00f1 hasaplamalaryna g\u00f6r\u00e4 t\u00fcrkmen Aral\u00fdakasyny\u00f1 suwarymly zolagyny\u00f1 90-95% me\u00fddany \u015forla\u015fma sezewardyr. \u015eorla\u015fan suwarymly \u00fderleri\u00f1 me\u00fddany be\u00fdleki wela\u00fdatlarda-da az d\u00e4l.<br \/>\n\u00ddurdu\u00f1 suw ba\u00fdlyklaryny\u00f1 \u00e7\u00e4klidigini, suwarys suwlaryna islegi\u00f1 gelejekde hasda artjakdygyny nazara alyp \u015fu a\u015fakda getiril\u00fd\u00e4n \u00e7\u00e4releri\u00f1 ge\u00e7irilmegi, onu\u00f1 dartgynly meselelerini sazla\u015fdyrmakda zerurdyr:<br \/>\n\u25basuwaryrnly ekeran\u00e7ylygy\u00f1 i\u015f tejribesine suwy tyg\u015fytla\u00fdjy usullary\u00f1 orna\u015fdyrylmagy;<br \/>\n\u25basuw howdanlary\u00f1 gurulmagy;<br \/>\n\u25basuwary\u015f ulgamlaryny\u00f1 \u00fc\u00fdtgedilip gurulmagy;<br \/>\n\u25basuwary\u015f ulgamlaryny\u00f1 kadala\u015fdyryjy gidrotehniki desgalar bilen \u00fcpj\u00fcn edilmegi;<br \/>\n\u25basuwary\u015f suwlaryny hasaba aly\u015f gidrotehniki tehnologi\u00fdalryny\u00f1 ornasdyrylmagy;<br \/>\n\u25basuwarymly \u00fderleri\u00f1 tekizlik \u00fdagda\u00fdyny\u00f1 agrotehnika talaplaryna la\u00fdyk \u00fcpj\u00fcn edilmegi;<br \/>\n\u25basuwy sarp ediji ulgamlarynda suw \u00fditgisini \u00e7\u00e4klendiriji usullary\u00f1 gurnalmagy we \u015f.m.<br \/>\n\u00dder\u00fcsti we \u00fderasty suw ba\u00fdlyklaryny\u00f1 maldar\u00e7ylyk toplumlarydyr fermalary we \u00f6ri me\u00fddanlaryny suwlandyrmak \u00fc\u00e7in 0,6 % suw sarp edil\u00fd\u00e4r. \u015eol sanda:<br \/>\n\u25bamaldar\u00e7ylykda 2000-nji \u00fdylda 62 mln.kub\/m sarp edildi; 2005-nji \u00fdylda 72 mln. kub\/m sarp edildi we 2010-njy \u00fdylda 82 mln. kub\/m \u00fdetiriler;<br \/>\n\u25ba\u00f6ri me\u00fddanlaryny\u00f1 suwlulandyrylmagynda 2000-nji \u00fdylda 58 mln.kub\/m, 2005-nji \u00fdylda 76 mln.kub\/m suw sarp edildi; 2010-njy \u00fdylda bolsa onu\u00f1 mukdary 98 mln.kub\/m \u00fdetiriler.<br \/>\nOba hojalyk \u00f6n\u00fcmlerini ga\u00fdtadan i\u015fle\u00fd\u00e4n k\u00e4rhanalar toplumy s\u00fc\u00fdji suwu\u00f1 ep-esli mukdaryny sarp ed\u00fd\u00e4r. Mysal \u00fc\u00e7in, 1 kg mesge \u00f6nd\u00fcrm\u00e4ge 10 litr suw, l kg \u015feker \u00f6nd\u00fcrm\u00e4ge &#8211; 100 kub\/m, iri \u015fahly maly\u00f1 bir ba\u015fyny so\u00fdup ta\u00fdarlamaga 500 litr suw har\u00e7 edil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>A\u015fgabat \u015f\u00e4herind\u00e4ki agrosenagat <\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>orta h\u00fcn\u00e4r okuw mekdebini\u0148 mugallymy <\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Anna\u00fdewa Enejan<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4de, \u015ee\u00fdle-de T\u00fcrkmenistanda \u00fder\u00fcsti suwlary\u00f1 k\u00f6p\u00fcsi oba hojalyk ekeran\u00e7ylygy \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdar. Gurak\u00e7ylyk, \u00e7\u00f6ll\u00fck we s\u00e4hra zolaklarynda \u00fderle\u015fen d\u00f6wletlerde onu\u00f1 sarp edili\u015f mukdary has-da art\u00fdar. T\u00fcrkmenistany\u00f1 \u00fder\u00fcsti suwlaryny\u00f1 93,6 %-ini suwarymly ekeran\u00e7ylyk \u00fc\u00e7in sarp edil\u00fd\u00e4r. \u00dder\u00fcsti suwlary\u00f1 akymyny kadala\u015fdyrmak, toplamak we suwary\u015f d\u00f6wr\u00fcnde netijeli ulanmak maksady bilen, umumy pe\u00fddaly sygymy 3,5 mlrd. kub\/m gola\u00fd bolan 16 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":17608,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17572"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17572"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17572\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17587,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17572\/revisions\/17587"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}