{"id":18365,"date":"2024-05-02T05:44:42","date_gmt":"2024-05-02T00:44:42","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=18365"},"modified":"2024-05-02T05:44:48","modified_gmt":"2024-05-02T00:44:48","slug":"18365","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=18365","title":{"rendered":"Sarahsy\u0148 taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikleri"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen topragy gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden taryhy\u0148 sahypalarynda \u00f6z\u00fcni\u0148 aja\u00fdyp \u00fdadyg\u00e4rlikleri bilen hem me\u015fhurlyk gazanan halk di\u00fdlip \u00fdatlanyl\u00fdar. Di\u00fdarymyzy\u0148 ha\u00fdsy k\u00fcnjegini alsak binag\u00e4r\u00e7iligi\u0148 aja\u00fdyp nusgalary sanardan k\u00e4n. Olar \u00f6z\u00fcni\u0148 g\u00f6zelligi bilen bir hatarda berkligi bilen \u00fdyllary\u0148 \u015fatysyna d\u00f6z gelip bizi\u0148 g\u00fcnlerimize gelip \u00fdetenligi bilen hem ha\u00fdran galdyryjydyr.<br \/>\n\u015ee\u00fdle taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikleri\u0148 bir hem Ahal wela\u00fdatynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Sarahs \u00fdadyg\u00e4rligidir. O\u0148a taryhda Saragt di\u00fdlipdir. Saragt Be\u00fdik \u00fd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrundaky Ni\u015fapur bilen Merwi\u0148 arasynda we Tejen der\u00fdasyny\u0148 \u00fdokarky akymynda \u00fderle\u015fen adybir wela\u00fdaty\u0148 merkezi \u015f\u00e4heri bolupdyr. Bu \u00fdere ilat eneolit d\u00f6wr\u00fcnde (b.e.o. IV m.\u00fd.) g\u00f6\u00e7\u00fcp gelip ba\u015flapdyr. B.e.o. I m.\u00fd. ortasynda k\u00f6ne Saragt \u015f\u00e4herjigini\u0148 \u00fderinde ilkinji obalar pe\u00fdda bolupdyr.<br \/>\nB.e.o. II m.\u00fd. Saragt Parf\u00fdan d\u00f6wletini\u0148 d\u00fcz\u00fcmine giripdir we Siraken di\u00fden ady alypdyr, ol sy\u00fdasy we ykdysady ta\u00fddan Merwe tabyn bolupdyr. Araplary\u0148 gelmegi bilen Orta Azi\u00fdany\u0148 \u00fderli mirasdarlary bilim alanlaryndan so\u0148, Saragty\u0148 \u00e4hmi\u00fdeti ep-esli art\u00fdar. \u015eol wagt Be\u00fdik \u00fd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 esasy \u00fdollaryny\u0148 birini\u0148 ugry \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r, \u015fondan so\u0148 ol E\u00fdrany\u0148 merkezi wela\u00fdatlaryndan Ni\u015fapura baryp \u00fdet\u00fd\u00e4r, ondan a\u0148ryk bolsa Saragty\u0148 \u00fcsti bilen Merwe we g\u00fcndogara tarap gid\u00fd\u00e4r. Saragty\u0148 halkara s\u00f6wdasyny\u0148 a\u00fdlawyna go\u015fulmagy onu\u0148 ykdysady\u00fdetini\u0148 \u00fdokary g\u00f6terilmegine amatly t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. \u015eol d\u00f6w\u00fcrde Saragt umumy me\u00fddany 120 gektardan, t\u00f6wereginden 12 metr \u00fdokaryk galdyrylan, 340&#215;560 metr uzynlykda berkidilen \u015f\u00e4hristanly g\u00fcr ilatly uly \u015f\u00e4here \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r. \u015e\u00e4hristany\u0148 300-400 metr t\u00f6wereginde, esasan, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik m\u00e4helleleri \u00fderle\u015fdirilipdir. D\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fli h\u00fcn\u00e4rment\u00e7iligi\u0148 arasynda Saragty\u0148 gurlu\u015fyk\u00e7y ussalary aja\u00fdyp \u00fcst\u00fcnlige e\u00fde bolupdyrlar.<br \/>\nSaragty\u0148 ussalaryny\u0148 \u015f\u00f6hrady Orta Azi\u00fda we E\u00fdrana \u00fda\u00fdrapdyr, mu\u0148a Saragty\u0148 \u00e7\u00e4klerinden da\u015farda gurlan ymaratlar \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. E\u00fdrandaky Rabat-\u015earif kerwensara\u00fdynda, Merwd\u00e4ki Soltan Sanjary\u0148 \u00e4remg\u00e4hinde, Jar-G\u00fcrgend\u00e4ki m\u00fcnberde saragtly ussalary\u0148 atlary saklanyp galypdyr.Saragty\u0148 ussalaryny\u0148 a\u00fddy\u0148 eserlerini\u0148 biri halky\u0148 arasynda \u201cSaragt babany\u0148 mawzole\u00fdi\u201d di\u00fdlip atlandyrylan Abul Fazly\u0148 \u00e4remg\u00e4hidir. Ol 1023-nji \u00fdylda aradan \u00e7ykan musulman akyldary Abul Fazyly\u0148 Saragt \u015f\u00e4herini\u0148 etegind\u00e4ki mazaryny\u0148 \u00fcst\u00fcnde XI asyrda bina edilipdir. XIII asyry\u0148 ba\u015fynda mongol basybalyjylary Saragty\u0148 durmu\u015fyna agyr zarba urupdyrlar.<br \/>\nSarahs \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00fdurtlardan \u00f6z\u00fcni\u0148 ho\u015f howasy bilen tapawutlanypdyr. Ony Turan \u015fasy Afrasy\u00fdap bina edipdir. Afrasy\u00fdap \u015fa parasatly we akyldar bolupdyr. Hala\u00fdygy\u0148 her bir m\u00fc\u015fgil i\u015fi Afrasy\u00fdap \u015fany\u0148 adyllygy bilen \u00e7\u00f6z\u00fcler eken. \u00d6\u0148ki wagtlarda Sarahsy\u0148 adyna \u201cGala\u00fdy Afrasy\u00fdap\u201d hem di\u00fdipdirler. Ol \u00fdedi derwezeli gala bolupdyr.<br \/>\nErk galasyny\u0148 i\u00e7inde nagym bolupdyr. Du\u015fmalar gelip, \u015f\u00e4heri gaban wagtynda , \u015fol nagyma suw go\u00fdberer ekenler. Nagymdan eger atly esger na\u00fdzasy bilen atyny \u00e7apsa hem arka\u00fdyn \u00fd\u00f6r\u00e4r eken. Nagymy\u0148 g\u00fcnbatar tararynda juma metjidi bolupdyr. Onu\u0148 gi\u0148ligi b\u00e4\u015f \u00fd\u00fcz gez, uzynlygy m\u00fc\u0148 gez eken. Onu\u0148 mermer da\u015fyndan \u00f6r\u00fclen s\u00fct\u00fcni bolupdyr. Sarahsy\u0148 derwezesini\u0148 iki tarapynda iki me\u00fddan bolup \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcnde de\u0148i-ta\u00fdy \u00fdok eken.\u00c7ingiz han \u00e4leme gorky we pitne salyp gelnso\u0148, Sarahs galasy \u00fder bilen \u00fdegsan bolupdyr.<br \/>\n\u00ddakut Hamawy \u201cKitap mugjam \u2013 ul \u2013 buldan \u201d (\u201c\u00ddurtlar s\u00f6zl\u00fcgi\u201d) di\u00fden kitabynda Sarahs \u015f\u00e4heri barada \u015fe\u00fdle maglumatlary beripdir:<br \/>\n\u201cUly we gi\u0148i\u015fle\u00fdin Horasany\u0148 bir gyrasynda \u00fderle\u015fen gadymy \u015f\u00e4her. Ol<br \/>\nMerw bilen Ni\u015fapury\u0148 arasyndaky \u00fdolu\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Sarahsdan Ni\u015fapura \u00e7enli, Sarahsdan Merwe \u00e7enli ikisini\u0148 her birini\u0148 arasynda alty menzillik \u00fdol bardyr. Bu \u015f\u00e4here Ke\u00fd Kowus \u015fany\u0148 zamanynda \u00fda\u015fan Zuggar Sarahs bin Huzers di\u00fden adamy\u0148 ady go\u00fdlupdyr. Ol bu \u00fderde \u00fda\u015fapdyr, \u015f\u00e4heri gurupdyr, h\u00e4kimlik s\u00fcr\u00fcpdir. So\u0148ra onu\u0148 gurlu\u015fygyny Isgander Z\u00fclkarne\u00fdin dowam etdiripdir we ol bu i\u015fi tamamlapdyr. Parslar Ke\u00fd Kowus \u015fa bu \u00fderi Sarahs bin Huzerse b\u00f6l\u00fcp beripdir, ol bu \u015f\u00e4heri gurupdyr, \u015f\u00e4here onu\u0148 ady dakylypdyr di\u00fd\u00fd\u00e4rler. Sarahs d\u00f6rd\u00fcnji yklymda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. \u015e\u00e4heri\u0148 mes topragy bardyr. Onu\u0148 t\u00f6werekleri<br \/>\nk\u00f6plen\u00e7 \u00f6ri me\u00fddany h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdar\u201d.<br \/>\nGahryman Arkadagymyzy\u0148 Arkadagly Serdarymyzy\u0148 aladalary bilen medeni \u00fdadyg\u00e4rliklerimizi gorap saklamaga olary t\u00e4zeden dikeltm\u00e4ge gi\u0148 m\u00fcmkin\u00e7ilikler d\u00f6redil\u00fd\u00e4r. \u015eol aladalary\u0148 netijesinde Sarahs galasy hem sy\u00fdahat\u00e7ylary\u0148 gyzyklanmalaryna e\u00fde bol\u00fdar. D\u00fcn\u00fd\u00e4 taryh\u00e7ylary tarapyndan \u00f6wrenil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\n<b>D\u00f6wletm\u00e4mmet Azady adyndaky T\u00fcrkmen Milli d\u00fcn\u00fd\u00e4 dilleri institutyny\u00f1 talyby Ba\u00fdramowa A\u00fdg\u00f6zel\u00a0<\/b><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen topragy gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden taryhy\u0148 sahypalarynda \u00f6z\u00fcni\u0148 aja\u00fdyp \u00fdadyg\u00e4rlikleri bilen hem me\u015fhurlyk gazanan halk di\u00fdlip \u00fdatlanyl\u00fdar. Di\u00fdarymyzy\u0148 ha\u00fdsy k\u00fcnjegini alsak binag\u00e4r\u00e7iligi\u0148 aja\u00fdyp nusgalary sanardan k\u00e4n. Olar \u00f6z\u00fcni\u0148 g\u00f6zelligi bilen bir hatarda berkligi bilen \u00fdyllary\u0148 \u015fatysyna d\u00f6z gelip bizi\u0148 g\u00fcnlerimize gelip \u00fdetenligi bilen hem ha\u00fdran galdyryjydyr. \u015ee\u00fdle taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikleri\u0148 bir hem Ahal wela\u00fdatynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Sarahs \u00fdadyg\u00e4rligidir. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":17685,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18365"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18365"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22298,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18365\/revisions\/22298"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17685"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}