{"id":18447,"date":"2023-04-14T16:38:32","date_gmt":"2023-04-14T11:38:32","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=18447"},"modified":"2023-04-14T16:40:36","modified_gmt":"2023-04-14T11:40:36","slug":"turkmen-sungaty-dunya-muzeylerinin-yygyndysynda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=18447","title":{"rendered":"T\u00dcRKMEN SUNGATY D\u00dcN\u00dd\u00c4 MUZE\u00ddLERINI\u0147 \u00ddYGYNDYSYNDA"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-18449\" src=\"https:\/\/newashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow-300x300.jpg 300w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow-1024x1024.jpg 1024w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow-150x150.jpg 150w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow-768x768.jpg 768w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow-696x696.jpg 696w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow-1068x1068.jpg 1068w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow-420x420.jpg 420w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow-840x840.jpg 840w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yzzat-Gylyjow.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-18450\" src=\"https:\/\/newashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yewgeniya-Adamowa-278x300.jpg\" alt=\"\" width=\"278\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yewgeniya-Adamowa-278x300.jpg 278w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yewgeniya-Adamowa-696x750.jpg 696w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yewgeniya-Adamowa-390x420.jpg 390w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Yewgeniya-Adamowa.jpg 738w\" sizes=\"(max-width: 278px) 100vw, 278px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-18451\" src=\"https:\/\/newashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Basim-Nuraly-189x300.jpg\" alt=\"\" width=\"189\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Basim-Nuraly-189x300.jpg 189w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Basim-Nuraly-645x1024.jpg 645w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Basim-Nuraly-696x1105.jpg 696w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Basim-Nuraly-264x420.jpg 264w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Basim-Nuraly-529x840.jpg 529w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Basim-Nuraly.jpg 711w\" sizes=\"(max-width: 189px) 100vw, 189px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-18452\" src=\"https:\/\/newashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Ilya-Ruwim-Mazel-243x300.jpg\" alt=\"\" width=\"243\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Ilya-Ruwim-Mazel-243x300.jpg 243w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Ilya-Ruwim-Mazel-324x400.jpg 324w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Ilya-Ruwim-Mazel-648x800.jpg 648w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Ilya-Ruwim-Mazel-696x860.jpg 696w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Ilya-Ruwim-Mazel-340x420.jpg 340w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Ilya-Ruwim-Mazel-680x840.jpg 680w, https:\/\/newsashgabat.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/Ilya-Ruwim-Mazel.jpg 726w\" sizes=\"(max-width: 243px) 100vw, 243px\" \/><\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 k\u00f6p zy\u00fdarat edil\u00fd\u00e4n sungat muze\u00fdlerini\u0148 sanawynda, sergiler esasan \u00e7eper eserlerden ybarat 100 sany muze\u00fd we galere\u00fda bar. Garagalpakstany\u0148 D\u00f6wlet sungat muze\u00fdi 1966-njy \u00fdylda Moskwaly suratke\u015f Igor Witaly\u00fdewi\u00e7 Sawitskini\u0148 (1915-1984) ba\u015flangyjy bilen d\u00f6redildi. H\u00e4zirki wagtda bu Merkezi Azi\u00fda sebitini\u0148 i\u0148 uly sungat \u00fdygyndysy, d\u00f6rt m\u00fc\u0148\u00fdyllykdan gowrak hronologiki \u00f6rt\u00fcgi bolan 100 m\u00fc\u0148 t\u00f6weregi ammar bar.<\/p>\n<p>Garakalpak zerjerlerinden, \u015fe\u00fdle hem etnik dogan go\u0148\u015fularyndan \u00f6zbeklerden, t\u00fcrkmenlerden we gazaklardan \u00fdasalan \u015fa\u00fd-sepleri\u0148 aja\u00fdyplygy, adaty \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdyny\u0148 bezegini\u0148 dokalan zolaklaryny\u0148 fonunda ha\u00fdran galdyryjy aja\u00fdyplyk bilen g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4r. Muze\u00fdi\u0148 d\u00f6remegini\u0148 taryhynda \u00fd\u00f6rite sahypa, d\u00fcn\u00fd\u00e4de me\u015fhurlyk gazanan \u015fekillendiri\u015f sungaty b\u00f6l\u00fcmini\u0148 \u00fdygyndysydyr. Bu \u00fderde di\u0148e bir muze\u00fdi\u0148 t\u00e4siri astynda d\u00f6redilen milli \u00e7eper\u00e7ilik mekdebi d\u00e4l, e\u00fdsem XX asyry\u0148 ba\u015flarynda \u00d6zbegistany\u0148 suratke\u015flerini\u0148 eserleri, \u00fderli milli \u015fekillendiri\u015f sungaty mekdebini\u0148 d\u00f6r\u00e4n we d\u00f6r\u00e4n d\u00f6wri we \u015f.m. &#8220;T\u00fcrk\u00fcstan awangardy&#8221; di\u00fdil\u00fd\u00e4r. Bu, toma\u015fa\u00e7ylary\u0148 hemi\u015fe gyzyklanmagyna seb\u00e4p bol\u00fdan Nukusda doly g\u00f6rkezilen rus g\u00fcndogar\u015fynaslaryny\u0148 aja\u00fdyp topary. A.Wolkowy\u0148, U.Tansykba\u00fdewi\u0148, Usto Mumini\u0148, N.Garahany\u0148, M.Kurzini\u0148 we be\u00fdlekileri\u0148 atlary aradan \u00e7ykandan so\u0148 ykrar edildi we d\u00fcn\u00fd\u00e4 sungatyny\u0148 taryhyna \u00fdazyldy. Bu muze\u00fdi\u0148 \u00fdygyndysynda t\u00fcrkmen sungaty \u00f6sd\u00fcren ilkinjileri\u0148 biri Il\u00fda Ruwim Mazeli\u0148 eserleri saklanyl\u00fdar.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 d\u00fcrli \u00fdurtlaryny\u0148 muze\u00fdlerinde T\u00fcrkmenistanda k\u00f6p \u00fdyllary\u0148 dowamynda ge\u00e7irilen gazuw-agtary\u015f i\u015flerini\u0148 netijesinde tapylan gymmatly tapyndylar, neolit we eneolit d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli keramika \u00f6n\u00fcmleri, gadymy zerg\u00e4rleri\u0148 \u00fdasan \u015fa\u00fd-sepleri, t\u00fcrkmen gelin-gyzlaryny\u0148 dokan nepis halylary, t\u00fcrkmen topragynda tapylan parfi\u00fda ritonlary, nakga\u015flyk we he\u00fdkeltara\u015flyk eserleri da\u015fary \u00fdurt muze\u00fdlerini\u0148 \u00fdygyndysyny beze\u00fd\u00e4r. Mu\u0148a mysal edip, Sankt-Peterburg \u015f\u00e4herind\u00e4ki D\u00f6wlet Ermita\u017e muze\u00fdinde saklan\u00fdan T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinde tapylan \u00fdadyg\u00e4rlikler, neolit, eneolit d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli keramika \u00f6n\u00fcmleri we zenan huda\u00fdlary\u0148 he\u00fdkeljikleri ekspozisi\u00fdada \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Bu keramika \u00f6n\u00fcmleri we terrakota he\u00fdkeljikleri Garadepe, G\u00f6ks\u00fc\u00fdri, Namazgadepe \u00fdaly taryhy \u00fdadyg\u00e4rliklere degi\u015flidir. Muze\u00fdi\u0148 \u00fdygyndysynda Parfi\u00fdany\u0148 ritonlary we ostrakonlary, tagty\u0148 b\u00f6lekleri, orta asyrlara degi\u015fli keramika \u00f6n\u00fcmleri, amaly \u2013ha\u015fam sungatyna degi\u015fli t\u00fcrkmen haly \u00f6n\u00fcmleri hem-de d\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 gadymy Pazyryk halysy saklan\u00fdar. A. S. Pu\u015fkin adyndaky D\u00f6wlet \u015fekillendiri\u015f sungaty muze\u00fdinde Nusa\u00fd galasyndan tapylan ritonlar gadymy d\u00fcn\u00fd\u00e4 sungatyny\u0148 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. \u015eol ekspozisi\u00fdada T\u00fcrkmenistany\u0148 eneolit we b\u00fcr\u00fcn\u00e7 d\u00f6wr\u00fcne degi\u015fli keramika \u00f6n\u00fcmleri saklanyl\u00fdar. Muze\u00fdi\u0148 amaly-ha\u015fam sungaty hazynasynda t\u00fcrkmeni\u0148 haly we zerg\u00e4r\u00e7ilik \u00f6n\u00fcmleri saklanyl\u00fdar. Nusa\u00fdy\u0148 \u00fdadyg\u00e4rlikleri G\u00fcnorta T\u00fcrkmenistan arheologik ulgamla\u00fdyn ekspedisi\u00fdasyny\u0148 (1947-1949) netijesinde akademik M.\u00dde. Masson tarapyndan muze\u00fde tab\u015fyryldy. G\u00fcndogar halklaryny\u0148 sungat muze\u00fdinde t\u00fcrkmeni\u0148 milli amaly-ha\u015fam sungatyny\u0148 \u00e4hli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bolan milli \u015fa\u00fd-sepleri, nepis halysy we keramika \u00f6n\u00fcmleri \u00fderle\u015fdirlen.<\/p>\n<p>N\u00fdu-\u00ddork \u015f\u00e4herini\u0148 Metropoliten muze\u00fdinde T\u00fcrkmenistany\u0148 neolit, eneolit d\u00f6wr\u00fcni\u0148 keramika \u00f6n\u00fcmleri hem-de b\u00fcr\u00fcn\u00e7 d\u00f6wr\u00fcne (Margu\u015f) degi\u015fli altyn-k\u00fcm\u00fc\u015f \u00f6n\u00fcmleri saklanyl\u00fdar. Muze\u00fdi\u0148 \u00fdygyndysynda t\u00fcrkmen amaly-ha\u015fam sungatyna degi\u015fli t\u00fcrkmen gelin-gyzlary\u0148 zerg\u00e4r\u00e7ilik \u015fa\u00fd-sepleri hem saklanyl\u00fdar. D\u00fcrli \u00fdyllarda kolleksionerler tarapyndan bu muze\u00fde zerg\u00e4r\u00e7ilik we keramika \u00f6n\u00fcmleri tab\u015fyrylypdyr. Sankt-Peterburgy\u0148 Rus muze\u00fdinde t\u00fcrkmen halysyny\u0148 \u00e4hli \u00f6n\u00fcmlerini\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri \u00fderle\u015fdirilen. Nukus \u015f\u00e4herini\u0148 I. Sawiski\u00fd adyndaky \u015fekillendiri\u015f sungaty muze\u00fdini\u0148 \u00fdygyndysyna T\u00fcrkmenistany\u0148 amaly-ha\u015fam sungatyny\u0148 zerg\u00e4r\u00e7ilik \u00f6n\u00fcmleri bolan milli \u015fa\u00fd-sepleri we G\u00fcndogar zarp\u00e7y mekdebini esaslandyran suratke\u015f Ruwim Mazeli\u0148 1930-njy \u00fdylda t\u00fcrkmen durmu\u015funy be\u00fdan edip \u00fderine \u00fdetiren \u201cK\u00f6ne A\u015fgabat\u201d atly eseri saklanyl\u00fdar.<\/p>\n<p>1991-nji \u00fdyla \u00e7enli t\u00fcrkmen suratke\u015fleri T\u00fcrkmenistanda hem-de SSSR-i\u0148 be\u00fdleki respublikalarynda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n sergilere gatna\u015fypdyrlar. \u015eonu\u0148 \u00fdaly \u00e7eper\u00e7ilik sergiler da\u015fary \u00fdurtlarda hem ge\u00e7irlipdir. Moskwa \u015f\u00e4herinde ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n B\u00fctinso\u00fduz \u00e7eper\u00e7ilik sergilere t\u00fcrkmen suratke\u015fleri jogapk\u00e4r\u00e7ilik we uly h\u00f6wes bilen gatna\u015fypdyrlar. Suratke\u015fler birle\u015figi d\u00f6wrebap sergileri gurnap, sungatdaky d\u00f6re\u00fd\u00e4n t\u00e4ze \u015fahsy\u00fdetler bilen we t\u00e4ze \u00fd\u00f6relgeler bilen jemgy\u00fdeti tany\u015fdyrypdyrlar. \u015eol sergileri\u0148 esasynda \u00fdokary hilli we \u00e7u\u0148\u0148ur manyly eserler sa\u00fdlanypdyr. D\u00f6wlet tarapyndan hem-de suratke\u015fler birle\u015figini\u0148 garamagynda \u00f6\u0148debaryjy suratke\u015fleri\u0148 nakga\u015f eserleri muze\u00fdlere, we d\u00f6wlet edaralara satyn alnypdyr. 1930-njy \u00fdyllardan ba\u015flap t\u00fcrkmen nakga\u015flaryny\u0148 eserleri Russi\u00fdany\u0148 muze\u00fdlerine alyn\u00fdar. D\u00fcrli d\u00f6w\u00fcrlerde \u00e7ekilen nakga\u015f eserleri Moskwadaky G\u00fcndogar halklary\u0148 sungaty muze\u00fdinde , D\u00f6wlet Tret\u00fdakow galere\u00fdasyna satyn alnypdyr. D\u00f6wlet Tret\u00fdakow galere\u00fdasynda T\u00fcrkmensitany\u0148 halk suratke\u015fi Saragt Baba\u00fdewi\u0148 he\u00fdkel eseri hem saklan\u00fdar. G\u00fcndogar halklary\u0148 sungaty muze\u00fdinde, nakga\u015f eserlerinden ba\u015fga-da, T\u00fcrkmenistany\u0148 halk suratke\u015fi Babasary Annamyradowy\u0148 \u00fdasan he\u00fdkelleri hem saklan\u00fdar. Mundan ba\u015fga-da t\u00fcrkmen nakga\u015f eserleri Tula \u015f\u00e4herind\u00e4ki \u00c7eper\u00e7ilik sungaty muze\u00fdini\u0148 \u00fdygyndysynda, Sarisino muze\u00fd goraghanasynda, Kanadadaky Durdy Ba\u00fdramowy\u0148 \u00f6\u00fd muze\u00fdinde, A. I. Ignat\u00fdew adyndaky taryhy-\u00e7eper\u00e7ilik muze\u00fdlerini\u0148 \u00fdygyndysyny beze\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>2000-2020-nji \u00fdyllar aralygynda t\u00fcrkmen suratke\u015fleri halkara \u00e7eper\u00e7ilik sergilere hem-de b\u00e4sle\u015fiklere gatna\u015fyp, t\u00fcrkmen \u015fekillendiri\u015f sungatyny, medeni\u00fdetini, ruhy gymmatlyklaryny \u00e4\u015fg\u00e4r etdi we milli sungata bolan gyzyklanmany h\u00f6weslendirdi. Gara\u015fsyzlyk \u00fdyllary T\u00fcrkmen suratke\u015fleri halkara \u00e7eper\u00e7ilik b\u00e4sle\u015fiklere we d\u00f6redijilik sergilere gatna\u015fmagy netijesinde sungat ussatlaryny\u0148 d\u00f6reden eserleri da\u015fary \u00fdurtlaryny\u0148 muze\u00fdlerine we \u015fahsy galere\u00fdalara toplanypdyr. Gazagystany\u0148 Astana \u015f\u00e4herind\u00e4ki H\u00e4zirkizaman sungat muze\u00fdine sowgat berilen Azat Myradowy\u0148 \u201cOguzhan ogullary bilen \u201d atly nakga\u015f eserini a\u00fdtmak bolar. H\u00e4zirki wagtda hem i\u0148 k\u00f6p t\u00fcrkmen suratke\u015flerini\u0148 i\u015flerini\u0148 saklan\u00fdan \u00fderi Kiprd\u00e4ki D\u00f6wrebap sungatlar muze\u00fdidir. Bu muze\u00fdi\u0148 hazynasynda T\u00fcrkmenistany\u0148 gara\u015fsyzlyk \u00fdyllaryna degi\u015fli k\u00f6p suratke\u015fleri\u0148 eserleri saklanyl\u00fdar.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 muze\u00fdlerini\u0148 \u00fdygyndysyny beze\u00fd\u00e4n t\u00fcrkmen sungatyny\u0148 eserleri gadymy hem h\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcr medeni\u00fdetimizi\u0148 \u00e4hmi\u00fdetini kesgitle\u00fd\u00e4r. Da\u015fary \u00fdurtlaryny\u0148 muze\u00fdlerini\u0148 hazynasyny \u00f6wrenmeklik \u00fda\u015f nesli\u0148 \u00f6z watanyna, sungatyna bolan sarpasyny hem bu\u00fdsanjyny artdyr\u00fdar.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkmenistany\u0148 D\u00f6wlet \u00e7eper\u00e7ilik akademi\u00fdasyny\u0148 \u201cSungaty \u00f6wreni\u015f\u201d kafedrasyny\u0148 4-nji \u00fdyl talyby <\/strong><br \/>\n<strong>ORAZT\u00c4\u00c7 GOLBA\u00ddEWA<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 k\u00f6p zy\u00fdarat edil\u00fd\u00e4n sungat muze\u00fdlerini\u0148 sanawynda, sergiler esasan \u00e7eper eserlerden ybarat 100 sany muze\u00fd we galere\u00fda bar. Garagalpakstany\u0148 D\u00f6wlet sungat muze\u00fdi 1966-njy \u00fdylda Moskwaly suratke\u015f Igor Witaly\u00fdewi\u00e7 Sawitskini\u0148 (1915-1984) ba\u015flangyjy bilen d\u00f6redildi. H\u00e4zirki wagtda bu Merkezi Azi\u00fda sebitini\u0148 i\u0148 uly sungat \u00fdygyndysy, d\u00f6rt m\u00fc\u0148\u00fdyllykdan gowrak hronologiki \u00f6rt\u00fcgi bolan 100 m\u00fc\u0148 t\u00f6weregi ammar bar. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":18448,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18447"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18447"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18447\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18453,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18447\/revisions\/18453"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18448"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}