{"id":19379,"date":"2023-10-20T13:06:54","date_gmt":"2023-10-20T08:06:54","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=19379"},"modified":"2023-10-20T13:06:54","modified_gmt":"2023-10-20T08:06:54","slug":"hazar-denzindaki-tasinlikler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=19379","title":{"rendered":"Hazar de\u0148zind\u00e4ki t\u00e4sinlikler"},"content":{"rendered":"<p>Hazar de\u0148zi d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 aja\u00fdyp bir suw gi\u0148i\u015fligi bolup, ol gury \u00fderde<br \/>\nkenary bolan g\u00f6zel bir de\u0148izdir. Onu\u0148 gadymylygy barada ,hat-da Oguz<br \/>\n\u015fahalarynda hem agzalyp ge\u00e7ilmegi Hazar de\u0148zini\u0148 Arala \u00fdakyn<br \/>\nkenarlarynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fder asty gu\u00fdylary\u0148 bolandygyny habar ber\u00fd\u00e4r.<br \/>\nHazar g\u00fcn\u00fcmizde i\u0148 bir ykdysady gele\u015figi bolan suw b\u00f6legi bolmagy<br \/>\nbilen da\u015f- t\u00f6wereginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n d\u00f6wletleri\u0148 ykdysady ulgamyna \u00f6z<br \/>\ng\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sirini \u00fdetir\u00fd\u00e4r.<br \/>\nT\u00fcrkmenistany\u0148 kenarla\u00fdan de\u0148izlerini\u0148 biri bolan Hazar de\u0148zi bu<br \/>\ng\u00fcnki g\u00fcn t\u00fcrkmen kenarynda nijeme ba\u00fdlyklara e\u00fde bolan hazyna<br \/>\nb\u00f6legidir. Onu\u0148 kenarynda ilkinji nobatda tebiygy ba\u00fdlyklardan ba\u015flap,<br \/>\nsy\u00fdahat\u00e7ylygy\u0148 \u00f6sen \u00fderi bolmasyny hem dowam etdirmegi bu aja\u00fdyp<br \/>\njenneti mekany\u0148 t\u00fcrkmen halky \u00fc\u00e7in hem-de d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00e7ar k\u00fcnj\u00fcnden<br \/>\ngel\u00fd\u00e4n myhmanlar \u00fc\u00e7in dyn\u00e7 aly\u015f b\u00f6legine \u00f6wr\u00fclenligidir. Bu bolsa<br \/>\nykdysady \u00fcst\u00fcnliklere belli bir \u00e7e\u015fmedir.<br \/>\nYkdyady netijeliligi bilen tapawutlan\u00fdan de\u0148iz bu g\u00fcnki g\u00fcn d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148<br \/>\nhem ykdysady ulgamyna \u00f6z t\u00e4sirini \u00fdetir\u00fd\u00e4r di\u00fdsek \u00fdal\u0148y\u015fmarys.<br \/>\nHazar de\u0148zi \u2014 Wolga der\u00fdasyny hasaba almany\u0148da, d\u00fcn\u00fd\u00e4 ummanyna<br \/>\n\u00e7ykalgasy bolmadyk \u00f6zbolu\u015fly ekoulgamdyr. Ol \u00f6z\u00fcnde de\u0148zi\u0148<br \/>\nduzlulygyny, \u00fderasty tebigaty babatda hem de\u0148zi\u0148 tebigatyna kybap<br \/>\ngel\u00fd\u00e4n alamatlaryny jemle\u00fd\u00e4n d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 uly k\u00f6li hasap edil\u00fd\u00e4r.<br \/>\nHazar de\u0148zini\u0148 kenary 5 \u00fdurtda bardyr \u2014 T\u00fcrkmenistan, Russi\u00fda,<br \/>\nGazagystan, Azerba\u00fdjan hem-de E\u00fdran,2000-nji \u00fdyllara \u00e7enli d\u00fcn\u00fd\u00e4d\u00e4ki<br \/>\ngara ikrany\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 90%-i Hazar de\u0148zinden alyn\u00fdardy,Hazary\u0148<br \/>\nilkinji jikme-jik maglumatlary \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4n ygtybarly kartasy 1719-<br \/>\nnjy \u00fdylda Bekowi\u00e7-\u00c7erkasskini\u0148 ekspedisi\u00fdasyndan so\u0148 d\u00fcz\u00fclipdir,1921-<br \/>\nnji \u00fdylda bu \u00fderden tejribeli balyk\u00e7ylar agramy 1200 kilograma de\u0148<br \/>\nbolan beluga balygyny tutdular,Hazar nebite we gaza \u00f6r\u00e4n ba\u00fd<br \/>\nde\u0148iz,Hazar de\u0148zini\u0148 \u00e7\u00e4gind\u00e4ki i\u0148 uly de\u0148iz porty Bakuda<br \/>\n\u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r,De\u0148zi\u0148 demirgazyk b\u00f6legi i\u0148 \u00e7u\u0148 \u00fderleri hasaplan\u00fdar,Suwu\u0148<br \/>\ndurnuksyzlygy seb\u00e4pli Hazar de\u0148zini\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fi yzygiderli \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u00fdar.<br \/>\nSuwu\u0148 \u00fdokary derejede bolan \u00fdagda\u00fdynda de\u0148iz Gara de\u0148iz bilen<\/p>\n<p>birik\u00fd\u00e4r,Gy\u015f g\u00fcnleri de\u0148zi\u0148 demirgazyk b\u00f6legi do\u0148\u00fdar we suwy buz<br \/>\n\u00f6rt\u00fd\u00e4r,H\u00e4zirki getiril\u00fd\u00e4n netijelere g\u00f6r\u00e4, de\u0148izde nebiti\u0148 we gazy\u0148<br \/>\ngoruny\u0148 mukdary 6,5 milliard tonna di\u00fdlip kesgitlenil\u00fd\u00e4r,Hazarda<br \/>\na\u00fdzbergler \u00f6r\u00e4n se\u00fdrek \u00fdagda\u00fddyr. Adatdan da\u015fary buz toplumyny\u0148<br \/>\nso\u0148ky s\u00fc\u00fd\u015fmesi bu \u00fderde 2020-nji \u00fdyly\u0148 dekabrynda hasaba alyndy,<br \/>\nDe\u0148zi\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnden Sabail k\u00f6\u015fg\u00fcni\u0148 (1234-nji \u00fdyl) b\u00f6lekleri<br \/>\nhasaplanyl\u00fdan plitalar tapyldy. \u00abBail da\u015flary\u00bb Bakuwy\u0148 \u015eirwan\u015falar<br \/>\nmuze\u00fdinde saklanyl\u00fdar, De\u0148izde we onu\u0148 kenar\u00fdaka \u00fderlerinde<br \/>\nha\u00fdwanlary\u0148 1800 t\u00f6weregi g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fda\u015fa\u00fdar, bu \u00fderde \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148<br \/>\nbolsa 700-den gowrak g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00f6s\u00fd\u00e4r.Hazar d\u00fcwleni de\u0148zi\u0148 endemigidir.<br \/>\nGynansak-da, so\u0148ky \u00fdyllarda bu t\u00e4sin de\u0148iz s\u00fc\u00fddemdirijilerini\u0148 sany ep-<br \/>\nesli azaldy.\u015ee\u00fdle-de \u201cAltyn asyr\u201d k\u00f6li bizi\u0148 topraklarymyzda be\u00fdik<br \/>\nabra\u00fda e\u00fdedir.<\/p>\n<p><strong>S\u00f6hbet Anna\u00fdew<\/strong><\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkmen D\u00f6wlet Mali\u00fde institutyny\u0148 Mali\u00fde fakultetini\u0148 Mali\u00fde<\/strong><br \/>\n<strong>h\u00fcn\u00e4rini\u0148 talyby<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hazar de\u0148zi d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 aja\u00fdyp bir suw gi\u0148i\u015fligi bolup, ol gury \u00fderde kenary bolan g\u00f6zel bir de\u0148izdir. Onu\u0148 gadymylygy barada ,hat-da Oguz \u015fahalarynda hem agzalyp ge\u00e7ilmegi Hazar de\u0148zini\u0148 Arala \u00fdakyn kenarlarynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fder asty gu\u00fdylary\u0148 bolandygyny habar ber\u00fd\u00e4r. Hazar g\u00fcn\u00fcmizde i\u0148 bir ykdysady gele\u015figi bolan suw b\u00f6legi bolmagy bilen da\u015f- t\u00f6wereginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n d\u00f6wletleri\u0148 ykdysady ulgamyna \u00f6z [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":19380,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19379"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19379"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19379\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19381,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19379\/revisions\/19381"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}