{"id":19788,"date":"2025-09-20T16:39:43","date_gmt":"2025-09-20T11:39:43","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=19788"},"modified":"2025-09-20T16:39:54","modified_gmt":"2025-09-20T11:39:54","slug":"peydaly-subtropiki-miwe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=19788","title":{"rendered":"Pe\u00fddaly subtropiki miwe"},"content":{"rendered":"<p>Injir \u2013 tutlar ma\u015fgalasyna degi\u015fli bolup, ol 53 sany urugdan ybarat. \u00dder \u015faryny\u0148 tropik we subtropik etraplarynda \u00fda\u00fdrandyr, 1000-e gola\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fi belli. \u00d6n\u00fcm\u00e7ilikde gi\u0148 \u00fda\u00fdran g\u00f6rn\u00fc\u015f adaty injirdir, ol \u00fdapraklary d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n gyrymsy \u00f6s\u00fcmlikdir, be\u00fdikligi 4-5 m. Has \u00fdyly \u00fdurtlarda injir uly bag g\u00f6rn\u00fc\u015finde bolup, be\u00fdikligi 12-15 metre \u00fdet\u00fd\u00e4r. H\u00e4zirki zamanda k\u00f6p sebitlerde injir miwelileri\u0148 i\u00e7inde i\u0148 wajyplary\u0148 biridir, injir gadym wagtdan b\u00e4ri \u00f6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdirilip gel\u00fd\u00e4r we Azi\u00fdada 5000 \u00fdyldan b\u00e4ri ekil\u00fd\u00e4r. \u00ddabany g\u00f6rn\u00fc\u015fde Orta\u00fder de\u0148zini\u0148 t\u00f6wereklerinde, Ki\u00e7i Azi\u00fdada, Hindistanda, T\u00fcrkmenistanda ak, sary, gara, g\u00f6k miweli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri du\u015f gel\u00fd\u00e4r. Medeni\u00fdetle\u015fdirilen miweli \u00f6s\u00fcmlik g\u00f6rn\u00fc\u015finde injir Azerba\u00fdjanda, Gruzi\u00fdada, T\u00fcrkmenistanda, T\u00e4jigistanda we ba\u015fga \u00fdurtlarda ekil\u00fd\u00e4r. Umuman d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 40-dan gowrak \u00fdurdunda ony senagat \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik maksady bilen ek\u00fd\u00e4rler. \u00d6nd\u00fcril\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmi\u0148 \u00fdarsyny \u00ddewropa \u00fdurtlary ber\u00fd\u00e4r. Bulardan ba\u015fga-da \u00ddaponi\u00fda, Afrika \u00fdurtlary, AB\u015e, Brazili\u00fda, Awstrali\u00fda \u00fdurtlarynda injir \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Injiri \u00f6nd\u00fcrmegi\u0148 has amatly \u00fderi h\u00f6km\u00fcnde T\u00fcrkmenistan \u00fdurdumyzy\u0148 g\u00fcnorta-g\u00fcnbatar b\u00f6legi we Azerba\u00fdjany\u0148 birn\u00e4\u00e7e etraplary hasaplan\u00fdar. Injiri\u0148 \u00fdapraklary iri, nobatla\u00fdyn \u00fderle\u015fen, 3-5-7 barmak \u015fekilli ganata me\u0148ze\u015f. \u00ddapraklary\u0148 goltugyndan iki tipli g\u00fcl \u00e7ogdumy sakla\u00fdan gysgaldylan g\u00fcl emele getiriji baldaklar emele gel\u00fd\u00e4r. Injiri\u0148 g\u00fclleri bir jynsly hem iki \u00f6\u00fdli, \u00fdapyk g\u00fclleri g\u00fcl haltjygyny\u0148 i\u00e7inde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. G\u00fcl haltjygyny\u0148 \u00fc\u00e7inde 800-den 1500 \u00e7enli ma\u00fdda g\u00fcljagazlar \u00fderle\u015fen. Injir birn\u00e4\u00e7e gezek g\u00fclle\u00fd\u00e4r, bahar we tomus m\u00f6ws\u00fcminde, awgust-sent\u00fdabr a\u00fdlary bi\u015fip \u00fdeti\u015f\u00fd\u00e4r. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f d\u00f6wri 30-60 \u00fdyl, k\u00e4 halatlarda ondan hem k\u00f6p \u00fda\u015fa\u00fdar. Subtropiki miweli baglary\u00f1 arasynda injir suwy k\u00f6p talap ed\u00fd\u00e4r. \u00dc\u00e7 we b\u00e4\u015f penjeli uly \u00fdapraklaryndan gektardan 14-18 tonna suw bugard\u00fdar. Injir bir \u00fdylyk \u00e7ybyklary, d\u00fcypden \u00e7ykan \u00f6s\u00fcntgileri bilen k\u00f6peldilip 8-9 a\u00fdy\u0148 dowamynda gowy k\u00f6kli nahallar \u00f6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdiril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Miwesini\u0148 gabygy \u00fduka, da\u015fy hem ownuk t\u00fc\u00fdjagazly. Onu\u0148 re\u0148ki sortuna baglylykda sary re\u0148kden garamtyl-g\u00f6k re\u0148ke \u00e7enlidir.<\/p>\n<p>Injir miwesini\u0148 himiki d\u00fcz\u00fcmi. Onu\u0148 100 gr miwesinde 66 kalori\u00fda energetiki gymmatlygy bar. Bi\u015fen miwe \u00f6z d\u00fcz\u00fcminde k\u00f6p mukdarda \u015feker sakla\u00fdar, \u00fdagny 20-26%, guradylan miwesini\u0148 d\u00fcz\u00fcminde 50-75% \u00e7enli bol\u00fdar. Ondan ba\u015fgada miwesini\u0148 d\u00fcz\u00fcminde organiki kislotalar, a\u015fgarla\u00fdjy maddalar, beloklar we \u00fdaglar bar. Witaminlerden beta-karotin, B1 we B3, rutin, \u0421, P witamini saklan\u00fdar. D\u00fcz\u00fcminde mineral maddalary\u0148 saklany\u015fy bo\u00fdun\u00e7a injir miweleri\u0148 we i\u00fdmi\u015fleri\u0148 arasynda \u00f6\u0148d\u00e4ki hatarda dur\u00fdar. Miwesinde kali\u00fd, natri\u00fd, kalsi\u00fd, magni\u00fd, fosfor, demir, mis, k\u00fck\u00fcrt we ba\u015fgalar hem bar. Guradylan miwelerinde 50-77% \u015feker bolup, ol \u00fdokary kalori\u00fdaly i\u00fdmit hasaplan\u00fdar.<\/p>\n<p>Hojalyk \u00e4hmi\u00fdeti. Injir k\u00f6ptarapla\u00fdyn ulanyl\u00fdan miweleri\u0148 hatarynda dur\u00fdar, ol terligine, guradylan we gaplanan g\u00f6rn\u00fc\u015finde i\u00fdil\u00fd\u00e4r. T\u00e4ze bi\u015fen miwelerinden m\u00fcrepbe ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdar. \u00d6\u0148ki wagtlarda injirden un alnyp, ondan hem injir \u00e7\u00f6regi \u00fdapylar eken. \u015ee\u00fdle-de gadym zamanlardan b\u00e4ri injir lukma\u00e7ylykda ulanylypdyr. Derman \u00fdasamak \u00fc\u00e7in injiri\u0148 \u00fdapraklary guradylyp pe\u00fddalanylypdyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Gara\u00fdew Guwan\u00e7<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 108-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Injir \u2013 tutlar ma\u015fgalasyna degi\u015fli bolup, ol 53 sany urugdan ybarat. \u00dder \u015faryny\u0148 tropik we subtropik etraplarynda \u00fda\u00fdrandyr, 1000-e gola\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fi belli. \u00d6n\u00fcm\u00e7ilikde gi\u0148 \u00fda\u00fdran g\u00f6rn\u00fc\u015f adaty injirdir, ol \u00fdapraklary d\u00f6k\u00fcl\u00fd\u00e4n gyrymsy \u00f6s\u00fcmlikdir, be\u00fdikligi 4-5 m. Has \u00fdyly \u00fdurtlarda injir uly bag g\u00f6rn\u00fc\u015finde bolup, be\u00fdikligi 12-15 metre \u00fdet\u00fd\u00e4r. H\u00e4zirki zamanda k\u00f6p sebitlerde injir miwelileri\u0148 i\u00e7inde [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":19789,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19788"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19788"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19788\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25209,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19788\/revisions\/25209"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}