{"id":20084,"date":"2023-12-13T21:00:45","date_gmt":"2023-12-13T16:00:45","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=20084"},"modified":"2023-12-13T21:00:45","modified_gmt":"2023-12-13T16:00:45","slug":"arcalar-tebigatymyza-ayratyn-gozellik-paylayar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=20084","title":{"rendered":"Ar\u00e7alar &#8211;  tebigatymyza a\u00fdratyn g\u00f6zellik pa\u00fdla\u00fdar"},"content":{"rendered":"<p>Ar\u00e7alar di\u00fdenimizde biz di\u0148e bir T\u00e4ze \u00fdylda \u00fd\u00f6rite bezeg h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan ar\u00e7alar barada d\u00e4l-de, e\u00fdsem bizi\u0148 tebigatymyzy hemi\u015fe g\u00f6k \u00f6ws\u00fcp a\u00fdratyn bezeg ber\u00fd\u00e4n, belent bo\u00fdly p\u00fcrli aga\u00e7lary\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 edil\u00fd\u00e4r. Bizi\u0148 \u00fdurdumyzda h\u00e4zirki wagtda \u00fdurdumyzy bagy-bossanlyga \u00f6w\u00fcrmek, tebigatymyzy, howamyzy hapa galyndylardan arassalamak bo\u00fdun\u00e7a birn\u00e4\u00e7e i\u015fler ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle i\u015fleri amala a\u015fyrmakda ar\u00e7alary\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 \u00e4hmi\u00fdeti uludyr. Adat\u00e7a ar\u00e7alar g\u00f6rn\u00fc\u015f a\u00fdratynlyklary bo\u00fdun\u00e7a birn\u00e4\u00e7e maksatlarda ulanyl\u00fdar. Olar \u00f6zlerinde zy\u00fdanly mikroorganizmleri gyryjy fitonsid maddasyny b\u00f6l\u00fcp \u00e7ykar\u00fdarlar, howadaky k\u00f6m\u00fcr tur\u015fy gazyny sorup alyp, howamyzy kislorod bilen ba\u00fdla\u015fdyr\u00fdarlar. Mundan ba\u015fgada-da olar senagatda d\u00fcrli maksatlar \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdarlar. \u00ddurdumyzda hem olary\u0148 birn\u00e4\u00e7e g\u00f6rn\u00fc\u015fleri \u00f6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdiril\u00fd\u00e4r. Olary\u0148 esasy g\u00f6rn\u00fc\u015flerine a\u015fakdakylary mysal getirmek bolar:<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen ar\u00e7asy \u2013 Juniperus turcomanica. Be\u00fdikligi 10-15 metre \u00fdet\u00fd\u00e4n, \u00fda\u00fdba\u0148 \u015fahaly aga\u00e7 bolup, be\u00fdleki ar\u00e7a g\u00f6rn\u00fc\u015flerinden di\u0148e daglyk sebitlerde \u00f6s\u00fd\u00e4nligi bilen tapawutlan\u00fdar. T\u00fcrkmenistany\u0148 K\u00f6petdag, K\u00f6\u00fdtendag, Uly we Ki\u00e7i Balkan daglarynda, de\u0148iz derejesinden 800-2800 m be\u00fdiklikde \u00fdabany \u00fdagda\u00fdda \u00f6s\u00fd\u00e4r. \u00ddapragy u\u015fak, i\u0148\u0148e \u015fekilli tikenli, uzunlygy 6-8mm, 3sany \u00fdaprajyk bolup birigen. Tohumy i\u00fdmi\u015f \u015fekilli gozajykda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Gozajyk gaty, \u015far \u015fekilli, gara-g\u00f6k re\u0148kli, gysgajyk sapakda otur\u00fdar. T\u00fcrkmen ar\u00e7asy \u00f6r\u00e4n ha\u00fdal \u00f6s\u00fd\u00e4r we 600 \u00fdyla \u00e7enli \u00fda\u015fa\u00fdar. Agajy ja\u00fd we suw hojalyk gurlu\u015fygynda ulanyl\u00fdar. Daglyk \u00fderlerd\u00e4ki aga\u00e7 toka\u00fdlary \u00fdagy\u015f we gar suwlaryny\u0148 \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki akymyny ha\u00fdallad\u00fdar we olary\u0148 topraga endigan si\u0148megine \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r, topragy we suwy goramak wezipesini \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4r. Fitonsidleri g\u00fc\u00fd\u00e7li b\u00f6l\u00fcp \u00e7ykar\u00fdar. \u00d6z d\u00fcz\u00fcminde k\u00f6p sanly himiki birle\u015feleri sakla\u00fdanlygy seb\u00e4pli t\u00fcrkmen ar\u00e7asy lukman\u00e7ylykda k\u00f6p sanly derman seri\u015fdelerini ta\u00fd\u00fdarlamakda, kometika seri\u015fdeleri ta\u00fd\u00fdarlamakda we mundan ba\u015fga-da senagatda d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fli \u00f6n\u00fcmleri almakda gi\u0148den ulanyl\u00fdar. G\u00fcr owadan \u015fahalary bolup, bezeg aga\u00e7lary\u0148 hataryna gir\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmen ar\u00e7asy se\u00fdilg\u00e4hlerde \u00fdekelikde we toparla\u00fdyn oturtmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdar.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u00e4zirki wagta T\u00fcrkmen ar\u00e7asy K\u00f6pedagy\u0148 eteginde Gahryman Arkadagymyzy\u0148 2000 gektar me\u00fddanda d\u00f6reden ar\u00e7a toka\u00fdlygyna \u00f6zbolu\u015fly bezeg ber\u00fd\u00e4r we endemik g\u00f6rn\u00fc\u015f h\u00f6km\u00fcnde onu\u0148 genefondyny k\u00f6peltmek we tebigy arealyny gorap saklamak\u00a0\u00a0 bo\u00fdun\u00e7a yzygiderli i\u015fler amala a\u015fyryl\u00fdar.<\/p>\n<p>Wirgin ar\u00e7asy &#8211; Juniperus virginiana. Bo\u00fdy 20-30 metre \u00fdet\u00fd\u00e4n, s\u00fct\u00fcnini\u0148 g\u00f6wr\u00fcmi 1 metr bolan elmydama \u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n aga\u00e7. \u00ddapraklary \u00e7alt \u00f6s\u00fd\u00e4n pudaklarynda i\u0148\u0148e\u015fekilli, g\u00f6g\u00fcmtil &#8211; \u00fda\u015fyl re\u0148kde bol\u00fdar. Wirgin ar\u00e7asy owadan bezeg aga\u00e7. Onu\u0148 owadan piramida \u015fekilli gabarasynda g\u00f6g\u00fcmtil \u2013 gara re\u0148kli miwe \u015fekilli gozalary ony has hem owadan g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Gozalary 5-8 mm. ululykda bolup, bir \u00fdylda \u00fdeti\u015f\u00fd\u00e4r. Tohumlary we \u00e7ybyklary arkaly k\u00f6peldil\u00fd\u00e4r. Bezeg-bag\u00e7ylykda gi\u0148den ulanyl\u00fdar.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0 <\/strong>G\u00fcndogar biotasy \u2013 Biota orientalis. G\u00fcndogar biotasy 100-150 \u00fdyla \u00e7enli \u00fda\u015fa\u00fdan, be\u00fdikligi 10 m. \u00e7enli \u00fdet\u00fd\u00e4n gyrymsy aga\u00e7. P\u00fcrleri \u00fda\u015fyl re\u0148kli. Gozalary uzunlygy 1,5-2,5 sm \u00e7enli bol\u00fdar. Bi\u015fmedik gozalary g\u00f6g\u00fcmtil, bi\u015fenden so\u0148ra gara re\u0148kli bol\u00fdar. G\u00fcndogar biotasy gyrkmaga amatly bezeg \u00f6s\u00fcmligi h\u00f6k\u00fcminde birn\u00e4\u00e7e \u00fdurtlarda ulanyl\u00fdar. Olardan janly ha\u00fdatjyklary d\u00f6retmek, toparla\u00fdyn, \u00fdekelikde oturtmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdar. Tohumlary, k\u00e4bir g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bolsa \u00e7ybyklary bilen k\u00f6peldil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><strong>\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Arizon serwisi \u2013 Cupressus arizonica. Be\u00fdikligi 15 m \u00e7enli \u00fdet\u00fd\u00e4n aga\u00e7. Arizon serwisini\u00f1 \u00fdapraklary \u00fdogyn, g\u00f6g\u00fcmtil-\u00fda\u015fyl re\u0148kli, b\u00f6leklere b\u00f6l\u00fcnen. Gozalary togalak 3 mm \u00e7enli, \u00fdeti\u015fen wagty g\u00f6g\u00fcmtil. Tohumlary bilen k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. \u00ddylylyk s\u00f6y\u00fcji \u00f6s\u00fcmlik. \u015e\u00e4her \u015fertlerine, tozana we gaza \u00e7ydamly. Alle\u00fdalary d\u00f6retmek \u00fccin, \u00fdekelikde we toparla\u00fdyn oturtmak \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <strong><em>G\u00fclzar \u00ddolda\u015fowa,<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>T\u00fcrkmen oba hojalyk institutyny\u0148 Agronom\u00e7ylyk fakultetini\u0148 \u00ddylady\u015fhana hojalygy h\u00fcn\u00e4rini\u0148 3-nji \u00fdyl talyby\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ar\u00e7alar di\u00fdenimizde biz di\u0148e bir T\u00e4ze \u00fdylda \u00fd\u00f6rite bezeg h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdan ar\u00e7alar barada d\u00e4l-de, e\u00fdsem bizi\u0148 tebigatymyzy hemi\u015fe g\u00f6k \u00f6ws\u00fcp a\u00fdratyn bezeg ber\u00fd\u00e4n, belent bo\u00fdly p\u00fcrli aga\u00e7lary\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri barada g\u00fcrr\u00fc\u0148 edil\u00fd\u00e4r. Bizi\u0148 \u00fdurdumyzda h\u00e4zirki wagtda \u00fdurdumyzy bagy-bossanlyga \u00f6w\u00fcrmek, tebigatymyzy, howamyzy hapa galyndylardan arassalamak bo\u00fdun\u00e7a birn\u00e4\u00e7e i\u015fler ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle i\u015fleri amala a\u015fyrmakda ar\u00e7alary\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20084"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20084"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20084\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20085,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20084\/revisions\/20085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20084"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20084"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20084"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}