{"id":20907,"date":"2025-05-26T05:13:59","date_gmt":"2025-05-26T00:13:59","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=20907"},"modified":"2025-06-24T20:50:24","modified_gmt":"2025-06-24T15:50:24","slug":"haly-tebigatyn-gozel-kesbidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=20907","title":{"rendered":"Haly tebigaty\u0148 g\u00f6zel ke\u015fbidir."},"content":{"rendered":"<p>Haly nur \u00e7a\u00fdylan g\u00f6zel ke\u015fdedir. Haly\u00e7ylyk sungaty t\u00fcrkmen halkyny\u0148 g\u00f6z guwanjy, el h\u00fcn\u00e4ri, ba\u015farnygy h\u00f6km\u00fcnde irki d\u00f6w\u00fcrlerden gel\u00fd\u00e4n halk d\u00f6redijiligini\u0148 i\u0148 gymmatly \u00fdadyg\u00e4rligidir. Haly\u00e7ylyk \u2014 t\u00fcrkmen halkyny\u0148 amaly-ha\u015fam sungatyny\u0148 has gadymy g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 biri. Ol \u00f6z g\u00f6zba\u015fyny gadymy ge\u00e7mi\u015fi\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finden alyp ga\u00fdd\u00fdar. T\u00fcrkmen halysyny\u0148 gadymylygyny subut ed\u00fd\u00e4n i\u0148 uly delil 1949-njy \u00fdylda rus arheology Rudenko tarapyndan Daglyk Alta\u00fdy\u0148 do\u0148aklyklarynda \u00e7arwa ta\u00fdpalaryny\u0148 (skifleri\u0148-hunlary\u0148) guburyndan (Pazyryk kurgany)\u00a0 tapylan Pazyryk halysydyr. H\u00e4zir bu aja\u00fdyp eser Sankt-Peterburgy\u0148 Ermita\u017e muze\u00fdinde saklanyl\u00fdar. Alymlary\u0148 \u00e7aklamalaryna g\u00f6r\u00e4, Pazyryk halysy b.e.\u00f6\u0148 V asyrda \u00e7arwa skifler-iskitler (\u00fda-da \u00e7arwa hun ta\u00fdpalary) tarapyndan dokalypdyr. Bu halyny\u0148 h\u00e4zirki g\u00fcne \u00e7enli \u00fdetip gelmegini\u0148 seb\u00e4bi do\u0148aklykda, buzlukda saklananlygydyr. Bu halyny\u0148 h\u00e4zirki zaman t\u00fcrkmen halylaryny\u0148ky \u00fdaly gyzyl \u00fderligi, re\u0148k \u00f6w\u00fc\u015fginleri we nagy\u015flaryny\u0148 takyk geometrik \u00e7yzgylary bar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen halylary \u00f6z\u00fcni\u0148 t\u00e4sin \u015fekillendirili\u015fi, aja\u00fdyp re\u0148kleri, berkligi, owadanlygy bilen be\u00fdleki \u00fdurtlary\u0148 halylaryndan tapawutlan\u00fdar. \u015ee\u00fdle hem t\u00fcrkmen halylarynda birn\u00e4\u00e7e tapawutly a\u00fdratynlyklary g\u00f6rmek bol\u00fdar. \u00ddagny, halyny\u0148 nagy\u015flaryny\u0148 \u015fekilleri gadymy t\u00fcrkmen halkyny\u0148 d\u00f6reden \u00fdazuw elipbi\u00fdidir. T\u00fcrkmen halysyny\u0148 \u00fcsti bilen gadymy t\u00fcrkmen \u00fdazuwyny\u0148 \u015fekillerini okamak bolar.<\/p>\n<p>Ene-mamalarymyz halyny senet derejesinden \u00f6sd\u00fcrip, sungat derejesine \u00fdetiripdirler. Milli haly\u00e7ylyk sungatymyzy\u0148 h\u00e4zirki g\u00fcnlerimize \u00e7enli gelip \u00fdetmeginde t\u00fcrkmen gelin-gyzlarymyzy\u0148 yhlasly z\u00e4hmeti, m\u00e4hir-s\u00f6\u00fdg\u00fcsi \u00fdatandyr. Halydan dokalan duztorba, namazlyk, kejebelik, asmalyk, gap-ga\u00e7lar salyn\u00fdan torbalar \u00fdaly haly \u00f6n\u00fcmleri t\u00fcrkmeni\u0148 di\u0148e bir mukaddes \u00f6\u00fd-ojagyny\u0148 d\u00e4l, e\u00fdsem g\u00f6w\u00fcn d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 hem bezegidir.<\/p>\n<p>Asmaly \u2013 to\u00fd g\u00fcni d\u00fc\u00fd\u00e4ni bezemek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan haly. Bu haly bilen gelni\u0148 m\u00fcn\u00fd\u00e4n d\u00fc\u00fdesi bezelipdir. Bu bolsa t\u00fcrkmen halkyny\u0148 gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde hem t\u00fcrkmen halysyna uly sarpa go\u00fdup, onu\u0148 owadanlygyna g\u00f6rk-g\u00f6rmegine guwanandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmen halylary hat-da to\u00fdlary\u0148 hem bezegi bolmak bilen, t\u00fcrkmeni\u0148 \u00f6\u00fd-ojagyny\u0148 t\u00f6rini hem bez\u00e4pdir. Bu halylary dokamak \u00fc\u00e7in bizi\u0148 gelin-gyzlarymyz di\u00fdse\u0148 k\u00f6p z\u00e4hmet \u00e7ekipdirler. Halylary\u0148 di\u0148e bir Asmaly g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolman e\u00fdsem onu\u0148 gadym d\u00f6w\u00fcrlerde hem d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bolupdyr. Olar: at aly, germe\u00e7, gapylyk, d\u00fc\u00fde dyzlygy, i\u00e7irgi, torba, \u00fcm\u00fcr-duman, horjun, \u00e7uwal, e\u00fderlik, e\u0148si we \u015f.m.<\/p>\n<p>Berkarar d\u00f6wleti\u0148 t\u00e4ze e\u00fd\u00fdamyny\u0148 Galkyny\u015fy d\u00f6wr\u00fcnde hemmetarapla\u00fdyn sazla\u015fykly \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00fdurdumyzda dana pederlerimizden, ene-mamalarymyzdan miras galan, asyrlary\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finde s\u00fcnn\u00e4lenip, \u00e7eperligi, nusgawylygy bilen bizi\u0148 g\u00fcnlerimize \u00fdetirilen milli gymmatlyklarymyzy\u0148, medeni ba\u00fdlyklarymyzy\u0148, edebi eserlerimizi\u0148 gadyr-gymmatyny sarpalanyl\u00fdar. Hormatly Prezidentimizi\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylygynda her \u00fdyly\u0148 ma\u00fd a\u00fdyny\u0148 so\u0148ky \u00fdek\u015fenbesinde \u00fdurdumyzda t\u00fcrkmen halysyny\u0148 ba\u00fdramy gi\u0148den bellenilip ge\u00e7il\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u015ee\u00fdle-de Ginnesi\u0148 rekordlar Kitabyna \u201cAltyn asyr\u201d \u00e4pet halyny\u0148 girizilendigini bellemek zerurdyr. 2003-nji \u00fdylda t\u00fcrkmen haly\u00e7ylaryny\u0148 elinden \u00e7ykan bu \u00e4pet haly d\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 uly el i\u015fi h\u00f6km\u00fcnde hasaba alyndy. Baharlyny\u0148 \u00e7eper haly \u00f6n\u00fcmler fabriginde dokalan bu halyny\u0148 umumy me\u00fddany 301 ined\u00f6rd\u00fcl metre barabar bolup, onu\u0148 14\u00d720 metrlik \u00f6l\u00e7egleri bardyr. Halyny\u0148 her bir ined\u00f6rd\u00fcl metrinde 304 m\u00fc\u0148e \u00e7enli \u00e7itim \u00fderle\u015fdirilipdir. Onu\u0148 agramy 1,5 tonna barabar. Haly T\u00fcrkmenistany\u0148 Gara\u015fsyzlygyny\u0148 10 \u00fdyllygy mynasybetli 40 haly\u00e7yny\u0148 gatna\u015fmagynda sekiz a\u00fdy\u0148 dowamynda \u00fderine \u00fdetirildi. Halyda umumy 120 million \u00e7itim bardyr.<\/p>\n<p>Gahryman Arkadagymyz \u201cAr\u015fy\u0148 nepisligi\u201d atly kitabynda:<\/p>\n<p>\u201cHalkymyzy\u0148 edep-terbi\u00fdesinde 3 sany a\u00fdratynlygy g\u00f6r\u00fd\u00e4rin. Olar:<\/p>\n<p>Akyl terbi\u00fdesi<br \/>\nBeden terbi\u00fdesi<br \/>\nUkyp ba\u015farnyk terbi\u00fdesi\u201d<\/p>\n<p>&#8211; di\u00fdip belle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Dogrudan hem, haly \u2013 in\u00e7e sungat. Halyny\u0148 aja\u00fdyp, nepis bolmagy \u00fc\u00e7in, h\u00f6kman, o\u0148a yhlas, zehin gerek. \u00c7\u00fcnki nag\u015fyny sa\u00fdlamak, olary \u00f6\u0148k\u00fclerden tapawutlandyrmak, t\u00e4ze nagy\u015flary d\u00f6retmek, d\u00fcrli re\u0148kleri bermek \u00fc\u00e7in bo\u00fdaglary sa\u00fdlap almak we ta\u00fd\u00fdarlamak i\u015fleri akyl, beden we zehin z\u00e4hmetini\u0148 \u00e4hlisini hem talap ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>G\u00f6zelligi\u0148 we k\u00e4milligi\u0148 ba\u00fddagy bolan milli t\u00fcrkmen halylarymyz gojaman taryhy\u0148 uzak dowamynda ene-mamalarymyz tarapyndan d\u00f6redilip, nesilden-nesle ge\u00e7irilip gelnen be\u00fdik sungatdyr. Milli gymmatlyklarymyzy\u0148 howandary eziz Arkadagymyzy\u0148 parasatly zehini bilen bu g\u00fcn aja\u00fdyp halylarymyz d\u00fcn\u00fd\u00e4 gymmatlyklaryny\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdetir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\"><em><strong>A\u00fdb\u00f6lek GO\u0147UROWA,<\/strong><\/em><\/div>\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\"><em><strong>Beki Se\u00fdt\u00e4kow adyndaky mugallym\u00e7ylyk mekdebini\u0148 talyby.<\/strong><\/em><\/div>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haly nur \u00e7a\u00fdylan g\u00f6zel ke\u015fdedir. Haly\u00e7ylyk sungaty t\u00fcrkmen halkyny\u0148 g\u00f6z guwanjy, el h\u00fcn\u00e4ri, ba\u015farnygy h\u00f6km\u00fcnde irki d\u00f6w\u00fcrlerden gel\u00fd\u00e4n halk d\u00f6redijiligini\u0148 i\u0148 gymmatly \u00fdadyg\u00e4rligidir. Haly\u00e7ylyk \u2014 t\u00fcrkmen halkyny\u0148 amaly-ha\u015fam sungatyny\u0148 has gadymy g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 biri. Ol \u00f6z g\u00f6zba\u015fyny gadymy ge\u00e7mi\u015fi\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finden alyp ga\u00fdd\u00fdar. T\u00fcrkmen halysyny\u0148 gadymylygyny subut ed\u00fd\u00e4n i\u0148 uly delil 1949-njy \u00fdylda rus arheology Rudenko tarapyndan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":24341,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20907"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20907"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20907\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24255,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20907\/revisions\/24255"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24341"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}