{"id":20917,"date":"2024-01-06T16:03:54","date_gmt":"2024-01-06T11:03:54","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=20917"},"modified":"2024-01-07T21:47:35","modified_gmt":"2024-01-07T16:47:35","slug":"gawun-bakja-ekinlerinin-naybasysy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=20917","title":{"rendered":"Gawun \u2013 bakja ekinlerini\u0148 na\u00fdba\u015fysy."},"content":{"rendered":"<p>\u00ddurdumyzda irki d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri, \u00fderli howa \u015fertlerinde bol hasyl ber\u00fd\u00e4n, \u015fe\u00fdle hem uzak saklan\u00fdan we g\u00f6\u00e7e \u00fdaramly gawundyr garpyz g\u00f6rn\u00fc\u015fleri d\u00f6redilipdir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen da\u00fdhanlary gawuny\u0148 \u201cWaharman\u201d, \u201cBi\u015fek\u201d, \u201cG\u00f6k G\u00fclaby\u201d, \u201cGarrygyz\u201d \u00fdaly me\u015fhur, \u015fe\u00fdle hem onlar\u00e7a be\u00fdleki g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdiripdirler. H\u00e4zirki wagtda d\u00fcn\u00fd\u00e4 bakja\u00e7ylygynda gawuny\u0148 1600-den gowrak g\u00f6rn\u00fc\u015fi hasaba alnypdyr, olary\u0148 400 g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolsa t\u00fcrkmen gawunydyr. Tohum sa\u00fdlamak i\u015fi tejribeli bakja\u00e7ylar we alymlar \u2013 seleksi\u00fda\u00e7ylar tarapyndan h\u00e4zirem amala a\u015fyryl\u00fdar.<\/p>\n<p>Zam\u00e7a, garrygyz, g\u00fclaby, mazy, zamy, kyrkg\u00fcnl\u00fck, akbi\u015fek, g\u00fcrbek, sarygyz, waharman, pa\u00fdendeki, hyta\u00fdy, \u015fagawun, \u015fekerpalak \u00fdaly \u015firinden-\u015firin gawunlar bu g\u00fcn bizi\u0148 ak bazarlarymyzy\u0148, desterhanlarymyzy\u0148 bezegi bolup dur\u00fdar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenler gawuny di\u0148e bir \u00e7ig g\u00f6rn\u00fc\u015finde i\u00fdme\u00fd\u00e4rler, e\u00fdsem olary\u0148 etini diliklere b\u00f6l\u00fcp, garpyzy\u0148 suwuna batyryp al\u00fdarlar we gurad\u00fdarlar. Ondan aja\u00fdyp \u00f6n\u00fcm bolan \u00abkak\u00bb alyn\u00fdar. Gawundan \u00abs\u00f6k\u00bb (\u00abgaragurt\u00bb) di\u00fden \u00f6r\u00e4n s\u00fc\u00fdji nygmat hem ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdar: gawuny\u0148 eti ga\u00fdnadylyp sowadylandan so\u0148, o\u0148a gowurmy\u015flanan bugda\u00fd ununy go\u015f\u00fdarlar. Alnan go\u00fdaltmany togala\u00fdarlar we g\u00fcn\u00fc\u0148 a\u015fagynda gurad\u00fdarlar.<\/p>\n<p>\u015eirin-\u015feker gawunlarymyz milli medeni\u00fdetimizde hem a\u00fdratyn orun al\u00fdar. Olar babatda dilimize ykjam ornan me\u0148zetmelerdir de\u0148e\u015fdirmeleri\u0148, ho\u015fni\u00fdetli d\u00e4p-dessurlardyr rowa\u00fdatlary\u0148 k\u00f6p sanlysyna du\u015f gelmek bol\u00fdar.<\/p>\n<p>D\u00fcz\u00fcmi ynsan saglygy \u00fc\u00e7in i\u0148\u0148\u00e4n pe\u00fddaly maddalara ba\u00fd gawundan ta\u00fd\u00fdarlan\u00fdan guradylan kak \u00f6n\u00fcmi irki wagtlardan b\u00e4ri \u015firin nygmat hem dermanlyk \u00f6n\u00fcmi h\u00f6km\u00fcnde gi\u0148den me\u015fhur bolupdyr. Gawun kaky beden synalaryny zy\u00fdanly maddalardan arassala\u00fdar, olary\u0148 i\u015fini kadala\u015fdyr\u00fdar, beden s\u00fc\u0148klerini\u0148 we sa\u00e7y\u0148 \u00fdagda\u00fdyny gowulandyr\u00fdar. Gawun kaky bedeni\u0148 nerw ulgamyny hem sagdynla\u015fdyr\u00fdar. Kaky\u0148 d\u00fcz\u00fcmi kali\u00fd kislotasyna ba\u00fddyr, \u015fol seb\u00e4pli ony g\u00f6wreli a\u00fdallara i\u00fdmek maslahat beril\u00fd\u00e4r. Mundan ba\u015fga-da, kaky\u0148 d\u00fcz\u00fcminde ukusyzlykdan nerw dartgynlygyndan ba\u015f a\u00fdlanmadan, syna gow\u015faklygyndan saplan\u00fdan ferment, \u015fe\u00fdle hem, derini\u0148, sa\u00e7y\u0148, dyrnagy\u0148 \u00fdagda\u00fdyny sagdynla\u015fdyr\u00fdan maddalar k\u00f6p saklan\u00fdar.<br \/>\nK\u00f6pleri\u0148 islegini gazanan, jana derman gawuny\u0148 sortlaryny\u0148 biri kyrkg\u00fcnl\u00fckdir. Onu\u0148 miwesi \u00fdasy togalak, da\u015fy ma\u00fdda dilim-dilim, torly, tylla sary re\u0148kli, \u00fdakymly ho\u015fbo\u00fd yslydyr. Onu\u0148 agramy 0,6-1,2 kilograma de\u0148dir.<\/p>\n<p>Kyrkg\u00fcnl\u00fcgi\u0148 eti ak, \u00fduka, n\u00e4zik, \u00f6r\u00e4n \u00fdum\u015fak, \u015fabram \u015fireli, aram s\u00fc\u00fdji d\u00fcz\u00fcmind\u00e4ki gandy\u0148 mukdary 10-12 %-e \u00fdet\u00fd\u00e4r. Pa\u00e7agy \u00fduka hem \u00fdum\u015fak bol\u00fdar. Onu\u0148 bir d\u00fc\u00fdb\u00fcnde 4-6 sany miwesi bol\u00fdar. \u00ddokary derejede ideg ileri ge\u00e7irilende gektardan alyn\u00fdan hasyllylyk \u00fdokarlan\u00fdar. Bu tagamly ekini\u0148 eki\u015f m\u00f6hleti mart a\u00fdyny\u0148 20-den aprel a\u00fdyny\u0148 10-y aralygydyr. Ol orta\u00e7a 40-45 g\u00fcnde bi\u015fip \u00fdeti\u015f\u00fd\u00e4r.<br \/>\nGawuny\u0148 \u00e7igidinde 23-35% \u00fdag bol\u00fdar.<\/p>\n<p>Gawuny\u0148 d\u00fcz\u00fcmind\u00e4ki foli kislotasy az ganlylar \u00fc\u00e7in pe\u00fddalydyr. Ol tuberkul\u00fdoz, bronhit, \u00fd\u00fcrek, bagyr, guragyry kesellerini bejermek \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Maral ORAZBA\u00ddEWA,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>T\u00fcrkmen oba hojalyk institutyny\u0148 uly mugallymy,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Oba hojalyk ylymlaryny\u0148 kandidaty.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00ddurdumyzda irki d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri, \u00fderli howa \u015fertlerinde bol hasyl ber\u00fd\u00e4n, \u015fe\u00fdle hem uzak saklan\u00fdan we g\u00f6\u00e7e \u00fdaramly gawundyr garpyz g\u00f6rn\u00fc\u015fleri d\u00f6redilipdir. T\u00fcrkmen da\u00fdhanlary gawuny\u0148 \u201cWaharman\u201d, \u201cBi\u015fek\u201d, \u201cG\u00f6k G\u00fclaby\u201d, \u201cGarrygyz\u201d \u00fdaly me\u015fhur, \u015fe\u00fdle hem onlar\u00e7a be\u00fdleki g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdiripdirler. H\u00e4zirki wagtda d\u00fcn\u00fd\u00e4 bakja\u00e7ylygynda gawuny\u0148 1600-den gowrak g\u00f6rn\u00fc\u015fi hasaba alnypdyr, olary\u0148 400 g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolsa t\u00fcrkmen gawunydyr. Tohum [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":20919,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20917"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20917"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20917\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20918,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20917\/revisions\/20918"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/20919"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20917"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20917"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20917"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}