{"id":21433,"date":"2025-09-19T11:19:17","date_gmt":"2025-09-19T06:19:17","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=21433"},"modified":"2025-09-23T11:58:53","modified_gmt":"2025-09-23T06:58:53","slug":"lazerlerin-gornusleri-we-ulanylysy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=21433","title":{"rendered":"Lazerleri\u00f1 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri we ulanyly\u015fy."},"content":{"rendered":"<p>Lazerleri\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri: Rubin lazerleri\u0148 i\u015f\u00e7i jisimi Al2O3 al\u00fdumin okisi bolup, o\u0148a 0,03-0,05% m\u00f6\u00e7berinde \u00fc\u00e7 walentli hromy\u0148 ionlary go\u015ful\u00fdar. Olar impuls re\u017eiminde i\u015fle\u00fd\u00e4rler. Rubinden ba\u015fga-da gaty jisim lazerleri h\u00f6km\u00fcnde \u00fdarymge\u00e7iriji (CaAs) we a\u00fdna (fl\u00fduorit kalsi\u00fd \u2013CaF2,uran, samari\u00fd \u00fda-da neodim go\u015fulan) lazerleri ulanyl\u00fdar. Bulardan ba\u015fga-da, mysal \u00fc\u00e7in: geli\u00fdni\u0148 we neony\u0148 garyndysyndan ta\u00fd\u00fdarlanan gaz lazerleri bar. A\u00fdratyn hem k\u00f6m\u00fcrtur\u015fy gazyny\u0148 CO2-ni\u0148 esasynda ta\u00fd\u00fdarlanan lazer gi\u0148den ulanyl\u00fdar. Onu\u0148 pe\u00fddaly t\u00e4sir koeffisienti 33% \u00fdet\u00fd\u00e4r (kuwwaty 18 kwt). Bu lazeri\u0148 \u015f\u00f6hlesi hi\u00e7 bir kyn\u00e7ylyksyz da\u015f kerpijini\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7ip ony \u00fdakyp bil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki wagtda i\u015f\u00e7i jisimi suwuklyk (gadolini\u0148, neodimi\u0148 we samarini\u0148) bolan lazerler hem ulanyl\u00fdar. Olar spektri\u0148 \u00fda\u015fyl b\u00f6leginde (0,58 mkm) i\u015fle\u00fd\u00e4rler. Bu \u015f\u00f6hleler suwu\u0148 \u00e7u\u0148luguna gowy arala\u015fyp bil\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>Lazerleri\u0148 ulanyly\u015fy: Lazer \u015f\u00f6hlelerini aragatna\u015fyk \u00fc\u00e7in, a\u00fdratyn hem \u00fdagtylygy si\u0148dir\u00fd\u00e4n bulutlary\u0148 \u00fdok \u00fderi bolan \u00e4lem gi\u0148i\u015fliginde ulanmaklygy\u0148 geljegi uludyr.<\/p>\n<p>Lazer \u015f\u00f6hlesini\u0148 \u00e4girt uly kuwwatly wakuumda materiallary bugartmak, keb\u015firlemek we \u015f. m. \u00fc\u00e7in pe\u00fddalanyl\u00fdar. Lazer \u015f\u00f6hlesini\u0148 k\u00f6megi bilen hirurgi\u00fda operasi\u00fdalaryny ge\u00e7irmek bol\u00fdar, meselem: g\u00f6z\u00fc\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnden gopan torjagazlaryny \u201cseplemek\u201d bol\u00fdar, lazer \u015f\u00f6hlelerini\u0148 kogerentligini pe\u00fddalanyp, jisimleri\u0148 g\u00f6wr\u00fcmle\u00fdin \u015fekillerini alyp bol\u00fdar.<\/p>\n<p>Lazerler \u00fdagtylyk lokatorlaryny amala a\u015fyrmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r, olary\u0148 k\u00f6megi bilen predmetlere \u00e7enli uzaklyk birn\u00e4\u00e7e millimetrlere \u00e7enli takyklyk bilen \u00f6l\u00e7\u00e4p bol\u1ef3ar. \u015ee\u00fdle takyklyk bilen radiolokatorlar \u00fc\u00e7in m\u00fcmkin d\u00e4l.<\/p>\n<p>Atomlary \u00fda-da molekulalary lazer \u015f\u00f6hlelenmesi bilen o\u00fdandyryp, olary\u0148 arasynda adaty \u015fertlerde bolma\u00fdan, himiki reaksi\u00fdalary \u00fd\u00fcze \u00e7ykaryp bol\u00fdar.<\/p>\n<p>Lazer \u015f\u00f6hleleri kuwwatly \u00fdagtylyk \u00e7e\u015fmesidir. Mysal \u00fc\u00e7in: rubin \u00e7ybygy naka\u00e7kada w=20Wt energi\u00fda aldy we 10-3s \u015f\u00f6hlelendirildi di\u00fdeli\u0148, onda \u015f\u00f6hlelenme akymy \u0444e=20\/10-3 J\/s=2.104Wt bol\u1ef3ar. Bu \u015f\u00f6hlelenm\u00e4ni 1mm 2 \u00fcste fokuslap \u0444e\/s=2.104\/10 -6Wt\/m2=2.1010Wt\/m2 energi\u1ef3a alyp bol\u1ef3ar. \u015ee\u00fdle kuwwatly \u015f\u00f6hle bilen islendik gaty materiallary kesmek, olarda ki\u00e7ijik de\u015fijikleri emele getirmek bolar.<\/p>\n<p>Mundan ba\u015fga hem bilermenler lazeri\u0148 k\u00f6megi bilen \u00fdyldyrymy\u0148 ugruny \u00fc\u00fdtgetmegi ba\u015fardylar.<\/p>\n<p>Lazerleri\u0148 ulanyl\u00fdan \u00fderleri \u015fe\u00fdlebir gi\u0148, olary\u0148 baryny sanap ge\u00e7mek m\u00fcmkin d\u00e4l.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Azizowa Melike<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 106-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Lazerleri\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri: Rubin lazerleri\u0148 i\u015f\u00e7i jisimi Al2O3 al\u00fdumin okisi bolup, o\u0148a 0,03-0,05% m\u00f6\u00e7berinde \u00fc\u00e7 walentli hromy\u0148 ionlary go\u015ful\u00fdar. Olar impuls re\u017eiminde i\u015fle\u00fd\u00e4rler. Rubinden ba\u015fga-da gaty jisim lazerleri h\u00f6km\u00fcnde \u00fdarymge\u00e7iriji (CaAs) we a\u00fdna (fl\u00fduorit kalsi\u00fd \u2013CaF2,uran, samari\u00fd \u00fda-da neodim go\u015fulan) lazerleri ulanyl\u00fdar. Bulardan ba\u015fga-da, mysal \u00fc\u00e7in: geli\u00fdni\u0148 we neony\u0148 garyndysyndan ta\u00fd\u00fdarlanan gaz lazerleri bar. A\u00fdratyn hem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":25344,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21433"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21433"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21433\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25117,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21433\/revisions\/25117"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25344"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21433"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21433"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}