{"id":21725,"date":"2024-03-15T22:34:17","date_gmt":"2024-03-15T17:34:17","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=21725"},"modified":"2024-03-15T22:34:17","modified_gmt":"2024-03-15T17:34:17","slug":"agirt-soz-ussady-magtymguly-pyragy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=21725","title":{"rendered":"\u00c4girt s\u00f6z ussady Magtymguly Pyragy."},"content":{"rendered":"<p>\u015eahyrana s\u00f6z\u00fc\u0148 \u00e4girtligi we g\u00fc\u00fdji hem-de Magtymguly Pyragyny\u0148 pikirlerini\u0148 \u00e7u\u0148lugy, ha\u00fdsy aralyklarydyr d\u00f6w\u00fcrleri tapawutlandyr\u00fdandygyna garamazdan hakyky poezi\u00fda s\u00f6\u00fd\u00fcjilerini \u00f6z\u00fcne \u00e7ekm\u00e4n bilmez. Magtymguly Pyragyny\u0148 go\u015fgularyny\u0148 \u00fda\u00fdran aralyklary we pa\u00fdlany\u015f wagtlary barada a\u00fdtsak, \u00fdewrazi\u00fdaly alymlary we t\u00fcrkmen \u015fahyryny\u0148 eserini \u00f6wren\u00fd\u00e4nleri \u00fdatlamazlyk m\u00fcmkin d\u00e4l. Russi\u00fda Magtymguly Pyragy hakynda XIX asyrda bilipdi.<\/p>\n<p>Rus alymlaryny\u0148 arasynda ilkinji bolup t\u00fcrkmenleri\u0148 medeni\u00fdeti bilen gyzyklananlardan biri Kazan uniwersitetini\u0148 professory W.Sbo\u00fdew boldy. Onu\u0148 t\u00fcrkmenler baradaky \u00fdazgylary 1851-nji \u00fdylda Kazan wela\u00fdat gazetinde \u00e7ap edildi. Ine, \u015fonda \u00fdazany: \u00abT\u00fcrkmenler Hazar sebitinde \u00fda\u015fa\u00fdarlar&#8230; I\u0148 ge\u0148 galdyryjy zat, ba\u00fd edebi\u00fdatyny\u0148 bolmagy, \u00ddewropa halklaryny\u0148 edebi\u00fdatyndan pes bolmazlygydyr. Magtymguly Pyragy bolsa g\u00fcndogary\u0148 \u00e4girdidir\u00bb. Rus \u00fdazyjy M.Saltykow-\u015eedrin hem Magtymguly Pyragyny\u0148 eserine \u00fdokary baha berip, \u015fahyry G\u00fcndogary\u0148 \u015eilleri di\u00fdip atlandyrdy.<\/p>\n<p>1855-nji \u00fdylda \u00abRussi\u00fdany\u0148 ylym we medeni\u00fdet arhiwi\u00bb \u017eurnalynda \u00abMe\u015fhur \u015fahyr\u00bb atly makala \u00e7ap edilip, onda Magtymguly Pyragyny\u0148 go\u015fgularyny\u0148 arap hatynda \u00fdazylandygyny, \u00fd\u00f6ne lirizme ba\u00fddygy we a\u0148ryba\u015fy k\u00e4mildigi a\u00fddyl\u00fdar. \u015eahyry\u0148 go\u015fgularyny\u0148 birn\u00e4\u00e7esini terjime edip ne\u015fir eden rus alymy F.Bakulin, \u00abMagtymguly \u015fahyra ha\u00fdsy ta\u00fdpadandygyna garamazdan, \u00e4hli t\u00fcrkmenler tarapyndan uly hormat go\u00fdul\u00fdar&#8230;\u00bb di\u00fdip \u00fdazdy. \u00ddene bir me\u015fhur g\u00fcndogar\u015fynas, akademik A.Krymski\u00fd rowa\u00fdatlarda be\u00fdan edil\u00fd\u00e4n Magtymguly Pyragyny \u00e4hli t\u00fcrkmenleri\u0148 milli \u015fahyry hasaplady.<\/p>\n<p>Magtymguly Pyragyny\u0148 d\u00f6redijilik mirasyny \u00fda\u00fdratmak Sankt-Peterburg uniwersitetini\u0148 professory I.Berezine degi\u015flidir, ol 1862-nji \u00fdylda ne\u015fir edilen \u00abT\u00fcrk hrestomati\u00fdasy\u00bb atly eserinde \u015fahyry\u0148 go\u015fgusyny asyl dilde ne\u015fir etdi.<\/p>\n<p>1911-nji \u00fdylda Magtymguly Pyragyny\u0148 eserlerini\u0148 \u00fdygyndysy Da\u015fkentde arap hatynda ne\u015fir edildi. Ne\u015fir g\u00fcndogar\u015fynas N.Ostrumow tarapyndan ta\u00fd\u00fdarlandy we akademik A.Samo\u00fdlowi\u00e7 Magtymguly Pyragyny\u0148 s\u00f6zlerine d\u00f6redilen a\u00fddymlary\u0148 g\u00f6rkezijisini d\u00fczdi.<\/p>\n<p>1912-1913-nji \u00fdyllarda bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde di\u00fden \u00fdaly Astrahanda we Orenburgda Magtymguly Pyragyny\u0148 go\u015fgulary we \u015fahyr hakyndaky makalalar ne\u015fir edildi.<\/p>\n<p>\u015ee\u00fdle-de bolsa, i\u0148 m\u00f6h\u00fcmi, \u015fahyr Magtymguly Pyragyny\u0148 Watanynda \u00fda\u015fan iki alymy\u0148 galamyndan \u00e7ykan eserleri \u00f6wrenmekdir. Olary\u0148 birinjisinde t\u00fcrkolog alym, professor, T\u00fcrkmenistany\u0148 ylymda we tehnikada at gazanan i\u015fg\u00e4ri Aleksandr Poselu\u00fdewski\u00fd (1894-1948) agzalmalydyr. 1948-nji \u00fdyldaky A\u015fgabat \u00fder titremesi Magtymguly Pyragyny\u0148 d\u00f6redijiligini \u00f6wreniji aja\u00fdyp alymy\u0148 \u00f6mr\u00fcni kesdi. Alym \u00f6lmezinden biraz \u00f6\u0148 \u00e7ynlaka\u00fd g\u00f6zleglerini\u0148 birini \u2013 \u00abMagtymguly Pyragyny\u0148 eserlerinde rifma\u00bb i\u015fini ne\u015fir etdi. \u015eol d\u00f6w\u00fcrde professor A\u015fgabat ped-institutyny\u0148 (h\u00e4zirki Magtymguly adyndaky T\u00fcrkmen d\u00f6wlet uniwersiteti) ga\u00fdybana b\u00f6l\u00fcmini\u0148 talyplary \u00fc\u00e7in umumy lingwistika bo\u00fdun\u00e7a okuw kitaplaryny ta\u00fd\u00fdarlady. Ol t\u00fcrkmen dilini erkin bil\u00fd\u00e4nligi, t\u00fcrkmenleri\u0148 nusgawy edebi\u00fdaty we dilden a\u00fddyl\u00fdan halk sungaty baradaky bilimlerini\u0148 \u00e7u\u0148lugy bilen di\u0148le\u00fdjileri ha\u00fdran galdyrdy. Magtymguly Pyragyny\u0148 go\u015fgularyny \u00fdatdan a\u00fddardy we dessanlardan tutu\u015f par\u00e7alary mysal getirerdi.<\/p>\n<p>\u00ddigriminji asyry\u0148 ortalarynda A\u015fgabatda \u00fda\u015fa\u00fdan ba\u015fga bir alym, T\u00fcrkmenistany\u0148 Taryh institutyny\u0148 ilkinji m\u00fcdiri G.Karpow hem g\u00f6zleglerinde Magtymguly Pyragy \u00fdaly \u015fahsy\u00fdeti \u00f6wrenm\u00e4n ge\u00e7ip bilmedi. \u015eahyry\u0148 doglan g\u00fcn\u00fcni\u0148 160 \u00fdyllygy mynasybetli me\u015fhur \u00abMagtymguly we D\u00f6wletm\u00e4mmet (ogly) Pyragy d\u00f6wri\u00bb atly me\u015fhur eserini ne\u015fir ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u00d6\u0148ki Sowet Respublikalarynda t\u00fcrkmen \u015fahyry Magtymguly Pyragyny\u0148 \u00f6z\u00fcne bendi eden eserlerini \u00f6wrenen alymlary\u0148 \u00e4hlisini sanap ge\u00e7mek m\u00fcmkin hem d\u00e4l. Olar G\u00fcndogary\u0148 be\u00fdik akyldaryny\u0148 \u00f6mri we d\u00f6redijiligi barada \u00fd\u00fczler\u00e7e eser \u00fdazdylar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen alymlaryny\u0148 h\u00e4zirki \u00fda\u015f nesli \u015fahyry\u0148 d\u00f6redijiligi bilen baglany\u015fykly t\u00e4ze a\u00e7y\u015flary hem g\u00f6zle\u00fd\u00e4rler. \u015ee\u00fdlelik bilen, Wengri\u00fdany\u0148 Ylymlar akademi\u00fdasyny\u0148 kitaphanasynda \u00fda\u0148y-\u00fdakynda Budape\u015fte i\u015f sapary wagtynda Magtymguly Pyragyny\u0148 \u00f6mri we d\u00f6redijilik \u00fdoly barada t\u00e4ze maglumatlary tapdylar. Olary a\u00fdratyn gyzyklandyran Wengri\u00fdaly t\u00fcrkolog-dil\u00e7isi, etnograf we sy\u00fdahat\u00e7y Armini Wamberini\u0148 kitaphanany\u0148 gaznasynda saklan\u00fdan resminamalaryny\u0148 \u00fdygyndysy boldy. Alymlar t\u00fcrkmen halkyny\u0148 taryhy, medeni\u00fdeti we edebi\u00fdaty barada 70 t\u00f6weregi gol\u00fdazma getirdiler.<\/p>\n<p>\u015eu g\u00fcn bolsa T\u00fcrkmenistany\u0148 Ylymlar akademi\u00fdasyny\u0148 Magtymguly adyndaky Dil, edebi\u00fdat we milli gol\u00fdazmalar institutyny\u0148 alymlaryny\u0148 \u00fdene bir ekspedisi\u00fdasy Magtymguly Pyragyny\u0148 d\u00f6wri we d\u00f6redijilik \u00fdoly barada t\u00e4ze maglumatlary g\u00f6zlemek \u00fc\u00e7in Hindistana d\u00f6redijilik sapary boldy. Indi be\u00fdik \u015fahyry\u0148 doglan g\u00fcn\u00fcni\u0148 300 \u00fdyllygy mynasybetli \u00abP\u00e4him-pa\u00fdhas ummany Magtymguly Pyragy\u00bb \u015fygary bilen yglan edilen \u00fdyly\u0148 \u00e7\u00e4ginde her g\u00fcn di\u00fden \u00fdaly d\u00fcrli \u00e7\u00e4reler ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 be\u00fdik nusgawy \u015fahyryny\u0148 eserleri d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 k\u00f6p dillerine terjime edildi. Onu\u0148 \u015fygyrlary di\u0148e bir t\u00fcrkmen halkyna d\u00e4l, e\u00fdsem, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 be\u00fdleki halklaryna-da ruhy lezzet ber\u00fd\u00e4r. \u015eol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde \u015fahyry\u0148 eseri adam durmu\u015fyny\u0148 \u00e4hlumumy meselelerini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. A\u00fddym \u00fdaly \u00fda\u0148lan\u00fdan we \u00fdady\u0148a pa\u00fdhas \u00fdaly si\u0148dirilen owadan go\u015fgularyny\u0148 has k\u00f6p mu\u015fdaklary we \u00f6wrenijileri \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4n hem-de \u00f6z\u00fcne bendi ed\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00fdje e\u00fde bolmagy \u00e4htimal.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Ogul\u015firin NARBA\u00ddEWA,<\/strong><\/em><\/p>\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\"><em><strong>T\u00fcrkmen oba hojalyk institutyny\u0148 Gidromeliorasi\u00fda we oba hojalygyny mehanizmle\u015fdirmek fakultetini\u0148 2-nji \u00fdyl talyby.<\/strong><\/em><\/div>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eahyrana s\u00f6z\u00fc\u0148 \u00e4girtligi we g\u00fc\u00fdji hem-de Magtymguly Pyragyny\u0148 pikirlerini\u0148 \u00e7u\u0148lugy, ha\u00fdsy aralyklarydyr d\u00f6w\u00fcrleri tapawutlandyr\u00fdandygyna garamazdan hakyky poezi\u00fda s\u00f6\u00fd\u00fcjilerini \u00f6z\u00fcne \u00e7ekm\u00e4n bilmez. Magtymguly Pyragyny\u0148 go\u015fgularyny\u0148 \u00fda\u00fdran aralyklary we pa\u00fdlany\u015f wagtlary barada a\u00fdtsak, \u00fdewrazi\u00fdaly alymlary we t\u00fcrkmen \u015fahyryny\u0148 eserini \u00f6wren\u00fd\u00e4nleri \u00fdatlamazlyk m\u00fcmkin d\u00e4l. Russi\u00fda Magtymguly Pyragy hakynda XIX asyrda bilipdi. Rus alymlaryny\u0148 arasynda ilkinji bolup t\u00fcrkmenleri\u0148 medeni\u00fdeti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":21727,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21725"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21725"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21725\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21728,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21725\/revisions\/21728"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21727"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21725"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21725"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}