{"id":21991,"date":"2025-02-07T11:04:13","date_gmt":"2025-02-07T06:04:13","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=21991"},"modified":"2025-02-07T11:04:41","modified_gmt":"2025-02-07T06:04:41","slug":"dermankyk-osumliklere-bay-koytendag","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=21991","title":{"rendered":"Dermanlyk \u00f6s\u00fcmliklere ba\u00fd K\u00f6\u00fdtendag."},"content":{"rendered":"<p>Pamir-alta\u00fd dag ulgamyny\u0148 g\u00fcnorta-demirgazyk \u00fc\u00fdtge\u015fmelerini emele getir\u00fd\u00e4n T\u00fcrkmenistany\u0148 g\u00fcnorta g\u00fcndogar b\u00f6leginde K\u00f6\u00fdtendagy\u0148 dag geri\u015fleri uzap gid\u00fd\u00e4r. Ol bizi\u0148 \u00fdurdumyzy\u0148 i\u0148 belent dag geri\u015fleri bolmak bilen, onu\u0148 i\u0148 belent nokady bolan A\u00fdrybaba 3134 metre \u00fdet\u00fd\u00e4r. \u00ddura hek da\u015fyndan emele gelen bu adaty bolmadyk owadan, kert ga\u00fdaly daglar \u00e7u\u0148\u0148ur we daragyk j\u00fclgelere e\u00fdedir. J\u00fclg\u00e4ni\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde \u00e7u\u0148\u0148ur i\u00e7i suwly jyglym da\u015f d\u00fc\u015felgi jarlar ge\u00e7\u00fd\u00e4r, onu\u0148 k\u00e4\u00fderlerinde \u00fdaz otlary, \u00fdow\u015fan, \u015fora we dele \u00f6s\u00fcp otyrlar. K\u00f6\u00fdtendag j\u00fclgeleri adat\u00e7a suwsuz bol\u00fdar, di\u0148e olary\u0148 birn\u00e4\u00e7esinde tomsu\u0148 ortalaryna gura\u00fdan uly bolmadyk \u00e7e\u015fmejikler bol\u00fdar. Bu \u00fderini\u0148 \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4si birn\u00e4\u00e7e ga\u00fdada \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmliklerden \u2013 \u00fdarym gyrymsy \u00f6s\u00fcmliklerden we ownuk otlardan ybaratdyr. Ga\u00fdalardan ak\u00fdan \u00e7e\u015fmeleri\u0148 suwlaryny\u0148 sy\u00e7ra\u00fdan \u00fderlerinde se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n g\u00f6kje n\u00e4zijek paporotnik gabat gel\u00fd\u00e4r. Bu \u00fderde, dag geri\u015flerini\u0148 eteginde t\u00fcrkmen tebigatyny\u0148 \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4sinde se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n we K\u00f6\u00fdtendagy\u0148 esasy \u00f6s\u00fcmligi bolan \u2013 Merkezi Azi\u00fdada i\u0148 iri tebigy arnap toka\u00fdlygy \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Onda uly we birn\u00e4\u00e7e \u00fd\u00fcz \u00fdyl \u00fda\u015fly baglary\u0148 iki m\u00fc\u0148si hasaba alnandyr. \u00dderli \u00fda\u015fa\u00fdjylar bu \u00fdernini \u00f6\u0148den b\u00e4ri mukaddes \u00fder hasap ed\u00fd\u00e4rler. Onu\u0148 d\u00f6re\u00fd\u015fi bilen baglany\u015fykly t\u00e4sin rowa\u00fdat hem bar. Bu rowa\u00fdata g\u00f6r\u00e4 \u00f6r\u00e4n gadym zamanlarda bu sebitlere \u00fda\u015fuly sy\u00fdahat\u00e7y gelipdir. Dyn\u00e7 almak \u00fc\u00e7in ol \u00e7e\u015fm\u00e4ni we yssy howadan goranmak \u00fc\u00e7in sa\u00fdaly bagy g\u00f6zl\u00e4pdir. \u00ddone gola\u00fd-goltumda ne suw bolupdyr, ne-de bag bolupdyr. \u015eonda ol hasasyny \u00fdere d\u00fcrt\u00fcpdir. Hasany\u0148 d\u00fcrt\u00fclen \u00fderinde bu \u00fderleri \u00fc\u00e7in adaty bolmadyk bag \u00f6s\u00fcp \u00fdeti\u015fipdir, onu\u0148 gola\u00fdyndan bolsa dag \u00e7e\u015fmesi atylyp \u00e7ykypdyr. K\u00f6p wagty\u0148 ge\u00e7megi bilen bu \u00fderde aja\u00fdyp toka\u00fdlyk emele gelipdir&#8230;<\/p>\n<p>Arnap \u2013 \u00f6r\u00e4n se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n we T\u00fcrkmenistany\u0148 dag \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4si \u00fc\u00e7in adaty bolmadyk hyta\u00fd hurmasy, \u00fdu\u00fduba, fransuz garalysy \u00fda-da zizifysy \u00fdaly bag g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolup, \u00f6zi bolsa garatikenliler ma\u015fgalasyna degi\u015flidir. Aprel- ma\u00fd a\u00fdlarynda bagy\u0148 tikenli \u015fahalarynda altynsow-sary re\u0148ke basyryl\u00fdar, s\u00fc\u00fdji tagamly \u00f6r\u00e4n ysly \u00fdyldyzjyklar \u015fekilli g\u00fclleri bol\u00fdar, i\u00fdul a\u00fdyndan ba\u015flap sent\u00fdabr a\u00fdyna \u00e7enli miwesi emele gelip ba\u015fla\u00fdar. \u00d6s\u00fc\u015f baldaklary \u00f6z \u00f6s\u00fc\u015fini g\u00fc\u00fdze doly tamamla\u00fdar, miwesi \u00fdygylandan so\u0148ra bolsa miweli \u015fahalar gura\u00fdar. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem dendrologlar we botanikler bu daragty \u00fdapragy d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n di\u00fdip atlandyrman, \u015fahasy d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n di\u00fdip atlandyr\u00fdarlar. Sent\u00fdabr a\u00fdynda \u00fdeti\u015fen miwesi etlek bolup, i\u00e7i \u015f\u00e4nikli al-gyzyl re\u0148kde miwesi bol\u00fdar. \u00dderli \u00fda\u015fa\u00fdjylar bu agajy arnap di\u00fdip atlandyr\u00fdarlar.<\/p>\n<p>Hakykatdan hem, bu daragty\u0148 miwesi bejeri\u015f a\u00fdratynlyklaryna e\u00fdedir. Mu\u0148a gadymy lukman\u00e7ylyk \u00fdazuw \u00e7e\u015fmeleri hem \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. Ibn Sina hem arnaby\u0148 \u00f6\u00fdken kesellerini, d\u00f6\u015f agyrylaryny, b\u00f6wrek kesellerini bejer\u00fd\u00e4ndigini \u00fdazyp ge\u00e7ipdir. Tibet lukman\u00e7ylygynda zizifus \u2013 on sany i\u0148 gymmatly derman \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 biridir di\u00fdlip a\u00fddyl\u00fdar. Ondan her d\u00fcrli bejeri\u015f seri\u015fdelerini \u2013 j\u00f6wheri, mazlary, \u00e7a\u00fd toplumlaryny ta\u00fd\u00fdarlamak \u00fc\u00e7in h\u00f6kmany h\u00e4si\u00fdetlere gir\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmlik h\u00f6km\u00fcnde a\u00fddyl\u00fdar. H\u00e4zirki wagtda bu bag \u00f6s\u00fcmligi g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n dermanlyk h\u00e4si\u00fdetleri bolan \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 wekillerini\u0148 hataryna gir\u00fd\u00e4r. \u00d6zi hem, onu\u0148 a\u0148ryba\u015f dermanlyk h\u00e4si\u00fdetli daglyk \u00fderlerinde \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00e7ig maldygyny synag ta\u00fddan tassyk edildi. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem gadym wagtlardan b\u00e4ri bu dag \u00f6s\u00fcmligini\u0148 saglyk we ruhy ta\u00fddan arassalany\u015f pa\u00fdla\u00fdandygyny ge\u0148 g\u00f6r\u00fcp oturasy i\u015f \u00fdokdur.<\/p>\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\"><strong><em>Ogulgeldi ANNA\u00ddEWA,<\/em><\/strong><\/p>\n<div dir=\"auto\">\n<div dir=\"auto\">\n<div dir=\"auto\"><strong><em>Myrat Garry\u00fdew adyndaky T\u00fcrkmenistany\u00f1 D\u00f6wlet lukman\u00e7ylyk uniwersitetini\u00f1 Patologik fiziologi\u00fda kafedrasyny\u00f1 mugallymy.<\/em><\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pamir-alta\u00fd dag ulgamyny\u0148 g\u00fcnorta-demirgazyk \u00fc\u00fdtge\u015fmelerini emele getir\u00fd\u00e4n T\u00fcrkmenistany\u0148 g\u00fcnorta g\u00fcndogar b\u00f6leginde K\u00f6\u00fdtendagy\u0148 dag geri\u015fleri uzap gid\u00fd\u00e4r. Ol bizi\u0148 \u00fdurdumyzy\u0148 i\u0148 belent dag geri\u015fleri bolmak bilen, onu\u0148 i\u0148 belent nokady bolan A\u00fdrybaba 3134 metre \u00fdet\u00fd\u00e4r. \u00ddura hek da\u015fyndan emele gelen bu adaty bolmadyk owadan, kert ga\u00fdaly daglar \u00e7u\u0148\u0148ur we daragyk j\u00fclgelere e\u00fdedir. J\u00fclg\u00e4ni\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde \u00e7u\u0148\u0148ur i\u00e7i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":23598,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21991"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21991"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21991\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23972,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21991\/revisions\/23972"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21991"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21991"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21991"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}