{"id":22086,"date":"2025-03-20T14:20:29","date_gmt":"2025-03-20T09:20:29","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=22086"},"modified":"2025-03-20T14:20:40","modified_gmt":"2025-03-20T09:20:40","slug":"turkmen-halkynyn-bilimli-yaslary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22086","title":{"rendered":"T\u00fcrkmen halkyny\u0148 bilimli \u00fda\u015flary"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen halky ogul- gyzyny\u0148 ylymly, bilimli bolmagy \u00fc\u00e7in hemi\u015fe alada ed\u00fd\u00e4n halk. Halk arasynda ylym, bilimi\u0148 \u00fdollara \u00fdagtylyk sa\u00e7yjy gudraty barada k\u00f6p a\u00fddyl\u00fdar. T\u00fcrkmen Halkyny\u0148 Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzy\u0148 \u00fdolg\u00f6rkezijilikli sy\u00fdasaty bilen hem-de Hormatly Prezidentimizi\u0148 aladalary bilen \u00fdurdumyzda ylma, bilime belent sarpa go\u00fdul\u00fdar.<br \/>\n\u00dda\u015flary\u0148 d\u00f6redijiligine, olary\u0148 ed\u00fd\u00e4n a\u00e7y\u015flaryna \u00fcns beril\u00fd\u00e4n hem-de sarpalan\u00fdan \u00fdurdumyzda g\u00fcn geldik\u00e7e \u00f6s\u00fd\u00e4n d\u00f6wletimizi\u0148 g\u00fc\u00fdji elbetde \u00fda\u015flary\u0148 d\u00f6redijiligi bilen g\u00f6n\u00fcden g\u00f6ni baglan\u015fyklydyr.<br \/>\nD\u00fcrli \u00fderlerde \u00fda\u015flary\u0148 d\u00f6redijiligine bagy\u015flanan dabaralar bilen birlikde , olary\u0148 bilim ulgamyndaky a\u00e7y\u015flary barada ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n birn\u00e4\u00e7e \u00e7\u00e4reler hem mu\u0148a mysal bolup biler. \u00dda\u015f nesil bilen durmu\u015fy, i\u015few\u00fcrligi, gurujylygy hem- de bagty\u00fdarlygy bir ara getirip, onu\u0148 h\u00f6z\u00fcrini g\u00f6rmek ynsany\u0148 \u00f6mr\u00fcni beze\u00fd\u00e4r.hut \u015fol seb\u00e4pli-de \u00fdurdumyzda \u00fda\u015flary\u0148 \u00f6\u0148e gitmegi \u00fc\u00e7in, olary\u0148 gelejekde \u00fdurdumyza, d\u00f6wletimize pe\u00fddaly adam bolup \u00fdeti\u015fmekleri \u00fc\u00e7in uly- uly aladalar edil\u00fd\u00e4r.<br \/>\nOlary\u0148 bilim almaklary \u00fc\u00e7in, \u00fcst\u00fcnlik gazanmaklary \u00fc\u00e7in, jemgy\u00fdetde \u00f6z orunlaryny tapmaklary \u00fc\u00e7in uly aladalar edil\u00fd\u00e4r. Bu bolsa, \u00fdurdumyzy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015flerinde \u00fda\u015f \u00fd\u00fcrekleri\u0148 jo\u015fgunyny \u00f6\u0148e \u00e7ykar\u00fdan uly m\u00fcmkin\u00e7iliklere mysallardyr.<br \/>\nH\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde oalry\u0148 bilimli, ylymly, ugurtapyjy h\u00fcn\u00e4rmenler bolmaklary \u00fc\u00e7in d\u00fcrli okuw ja\u00fdlarynda okamaga, bilim almaga doly m\u00fcmkin\u00e7ilikleri bar. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 nijeme \u00fdurtlarynda bilim alyp, d\u00fcrli h\u00fcn\u00e4rler \u00f6wrenip, tejribe topalamak bilen , d\u00fcn\u00fd\u00e4 tejribesini \u00f6wrenmek bilen birlikde \u00f6z \u00fdurdumyzda hem bilim al\u00fdan \u00fda\u015falry\u0148 \u00f6zara gatna\u015fyklary, olary\u0148 okuwlaryndaky tejribe\u00e7ilik i\u015flerini \u00f6\u0148e gidirmekleri \u00fc\u00e7in bilim ulgamynda d\u00f6redil\u00fd\u00e4n m\u00fcmkin\u00e7ilikler hem ylymly \u00fda\u015flary\u0148 k\u00f6pelmegine \u00f6z\u00fcni\u0148 t\u00e4sirini \u00fdetir\u00fd\u00e4r.Ylym bin\u00fdatly d\u00f6redijilgi \u00fda\u015flary\u0148 ylmy g\u00f6zlegleri her bir d\u00f6wr\u00fc\u0148 a\u00e7y\u015flaryna basgan\u00e7akdyr.<br \/>\nOlary\u0148 d\u00f6redijiligini\u0148 hem-de a\u00e7y\u015flaryny\u0148, ylmy nukda\u00fdnazarlaryny\u0148 bilim \u00f6wrenip, t\u00e4ze manylary\u0148, mazmunlary\u0148 \u00fcst\u00fcni a\u00e7yp, ylmy \u00e7aklamalar bilen \u00f6z d\u00f6redijiliklerini subut etm\u00e4ge bolsa, d\u00fcrli m\u00fcmkin\u00e7ilikler d\u00f6redil\u00fd\u00e4r.\u00dda\u015flary dogry \u00fdola g\u00f6n\u00fckdirmek, gelejekde olary\u0148 gurjak ma\u015fgalasyna, gurjak abra\u00fdyna, watany, il- g\u00fcni, \u00fdakynlary \u00fc\u00e7in etjek i\u015flerinde goltgy bolmak bolsa, elbetde uly nesli\u0148 pa\u00fdyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r.\u00fda\u015f nesilleri\u0148 \u00fdurdumyzda ed\u00fd\u00e4n a\u00e7y\u015flary, ylmy \u00e7aklamalarydyr, d\u00f6redijilikli \u00e7emele\u015fip, d\u00f6red\u00fd\u00e4n t\u00e4zelikleri, innowasi\u00fdon \u00f6s\u00fc\u015flerde hem be\u00fdanyny tap\u00fdar. Bu iki gudratly g\u00fc\u00fdji bir- birinden a\u00fdyrmak m\u00fcmkin d\u00e4l. Olary\u0148 ikisi bir- birini doldur\u00fdan, bir- birine gudratly g\u00fc\u00fd\u00e7 ber\u00fd\u00e4n zatlardyr. Ilkinji bilim sungaty nirede d\u00f6r\u00e4pdir di\u00fdilen soraga elbetde \u201cfolklorlarda\u201d di\u00fdip, arka\u00fdyn jogap berip bolar. \u00c7\u00fcnki folklor d\u00fcn\u00fd\u00e4sind\u00e4ki jadyly g\u00fc\u00fd\u00e7ler, olardaky \u015fekiller ba\u015flangy\u00e7 mekdeplerden \u00f6\u0148 hem edebi, terbi\u00fd\u00e4ni hem- de \u015fol bilim terbi\u00fdesini\u0148 \u00fcsti bilen sungaty \u015fekillendirm\u00e4ge k\u00f6mek edipdir.<br \/>\nT\u00fcrkmen halky hem edil be\u00fdleki halklar \u00fdaly, k\u00f6rpe nesle bilim bermegi, \u00f6zi hem sungaty\u0148 \u00fcsti bilen be\u00fdan edip bilim bermegi ki\u00e7ilikden ba\u015fla\u00fdar. \u015eol ertekileri\u0148, folklorlary\u0148, gadymy a\u00fdtgylary\u0148 \u00fcsti bilen k\u00f6rpeleri\u0148 ruhuny ba\u00fdla\u015fdyr\u00fdar we olary\u0148 gelejege ta\u00fd\u00fdarlygyny sagla\u00fdar. Bilim d\u00fcn\u00fd\u00e4si bilen sungat garylyp, t\u00e4ze bir i\u015fi d\u00fcn\u00fd\u00e4 getireninde halk arasyndaky folklor edebi\u00fdaty bilimli, sowatly edip, edebi\u00fdaty\u0148 \u00fcsti bilen k\u00f6rpeleri\u0148 a\u0148ynda be\u00fdan edeninde iki g\u00fc\u00fd\u00e7 birle\u015f\u00fd\u00e4r.<br \/>\nHalk ertekileri we rowa\u00fdatlary jemgy\u00fdetde terbi\u00fde\u00e7ilik, wagty<br \/>\nbo\u015f ge\u00e7irmezlik, di\u0148le\u00fdjileri\u0148 i\u00e7ini gysdyrman, olary gyzyklandyryp<br \/>\ng\u00fc\u00fdmemek maksatlary \u00fc\u00e7in g\u00fcrr\u00fc\u0148 berlipdir, emma mifleri d\u00f6reden<br \/>\nta\u00fdpalar, halklar olara hakykat h\u00f6km\u00fcnde ynanypdyrlar. Hakykatynda mifler d\u00fcn\u00fd\u00e4si ertekilerde, milli a\u00fdratynlyk \u00fdaly, gahrymany\u0148 s\u00f6we\u015f\u00fd\u00e4n jandarlaryny\u0148 ke\u015fbinde \u00fda- da ha\u00fdsydyr bir tebigy g\u00fc\u00fd\u00e7leri\u0148 ke\u015fbinde k\u00f6rpe nesilleri\u0148 a\u0148ynda watan\u00e7ylyk, ar- namys du\u00fdgularyny hem o\u00fdarmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6redipdir. \u015ee\u00fdle miflerher bir halky\u0148 folklor d\u00fcn\u00fd\u00e4sinde bol\u015fy \u00fdaly, gadym d\u00f6w\u00fcrlerde t\u00fcrkmen halkyny\u0148 arasynda-da bolupdyr.<br \/>\nMeselem,\u00dderi \u00f6k\u00fczi\u0148 g\u00f6terip dur\u00fdandygy \u00fdada Burkut babany\u0148 \u00fdagy\u015f \u00fdagdyr\u00fdandygy, g\u00fc\u00fd\u00e7lerden gora\u00fdandygy, adamlara, ha\u00fdwanlara g\u00fc\u00fd\u00e7, sagdynlyk we abadan\u00e7ylyk ber\u00fd\u00e4ndigi baradaky mifler, ynan\u00e7lar bolupdyr. Bu t\u00e4sin \u015fekiller k\u00f6rpe nesilde du\u00fdgulary terbi\u00fdelem\u00e4ge k\u00f6mek edipdir. So\u0148-so\u0148lar bolsa, teatr we be\u00fdleki sungatlary\u0148 \u00fcsti bilen adamlar sungata bilim arkaly \u00fdakynla\u015fypdyrlar. So\u0148 \u00f6zlerine h\u00fcn\u00e4r edip almagy ba\u015farypdyrlar. Ilkibada mifler biri-birine gapmagar\u015fylykly \u00e4he\u0148de bolupdyrlar, seb\u00e4bi her bir ta\u00fdpa we her bir medeni\u00fdet merkezi huda\u00fdlar we gahrymanlar barada \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcnjelerini be\u00fdan edipdir. Aslynda bilimi\u0148 \u00fcsti bilen sungat bagyny saklamagy ba\u015far\u00fdan iki daragty\u0148 a\u00fdry \u015fahalarda \u015fol bir miw\u00e4ni getirmegi her bir d\u00f6w\u00fcrde- de halanylan zat- sungat bolupdyr. \u015eol ikisinden d\u00f6r\u00e4n gudratly g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnde durup biljek ba\u015fga bir zat bolmany seb\u00e4pli- de adamzat \u00f6z d\u00f6reden gahrymanlaryndan d\u00f6redilen sungat eserlerini asyrlardan asyrlara, nesillerden nesillere ge\u00e7irip, bizi\u0148 bu g\u00fcnlerimize \u00e7enli saklap gelipdirler.<br \/>\nBe\u00fdik filosofi\u00fdalar d\u00fcn\u00fd\u00e4 edebi\u00fdatyny\u0148 i\u0148 g\u00f6zel eserlerini\u0148 zynjyryny d\u00fcz\u00fd\u00e4r. K\u00e4bir awtor \u00fdazyjy \u2013 filosof h\u00f6km\u00fcnde \u00f6r\u00e4n me\u015fhurdyr, k\u00e4birleri bolsa, d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetine di\u0148e filosofi\u00fda ylmy bilen tanal\u00fdar. Hat-da Nisshe \u00fdaly be\u00fdik awtorlary\u0148 d\u00f6redijiligine di\u0148e filosofi\u00fdany\u0148 \u00e7\u00e4klerind\u00e4ki \u00fdazyjy di\u00fdmek hem boljak. Edil \u015fe\u00fdle \u00fdazyjylardan bolan be\u00fdik Fird\u00f6si bolsa, ykbal \u00f6wr\u00fcmelrini \u00fdazyjylyga baglanyndna so esasy \u00fdoluny be\u00fdik ruhy atalardan nusga alandyr. Onu\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetinde hem \u2013de edebi\u00fdatynda yz go\u00fdan be\u00fdik eserlerini\u0148 biri hem \u201c\u015eanama\u201datly eseridir. Onu\u0148 d\u00f6redijiligini\u0148 agramly b\u00f6legini \u00f6z ady bilen \u015f\u00f6hratlandyran eserler hakdynda a\u00fddylanynda bu eseri\u0148 \u00f6lmze- \u00fditmezligini gazanmasy eseri\u0148 wajyplygyndna hem-de onu\u0148 g\u00f6zelliginden gelip \u00e7yk\u00fdar. H\u00e4zirki zaman edebi\u00fdatyna nusga h\u00f6km\u00fcnde , \u00fdazyly\u015f stili bilen tapawutlan\u00fdan, uly \u00e7epe\u00e7ilik ussatlygy bilen be\u00fdan et\u00fd\u00e4n E\u00fdran-T\u00e4jik halk eposyny\u0148 aja\u00fdyp nusgasydyr.G\u00fcndogar edebi\u00fdatyny\u0148 be\u00fdik wekilleri halky\u0148 a\u0148- d\u00fc\u015f\u00fcnjesine \u00f6z t\u00e4sirini \u00fdetirmek bilen halky\u0148 ruhy hazynasyna \u00f6z go\u015fandyny go\u015f\u00fdar.<br \/>\nEseri\u0148 mu\u015fdaklary bolsa, \u015fol eseri\u0148 i\u00e7ind\u00e4ki eser mazmuny bilen filosofik pikirleri\u0148 g\u00f6zelligine uly dereje berilmegine \u015fa\u00fdatlyk edendir.\u00c7\u00fcnki eserde ady ge\u00e7\u00fd\u00e4n be\u00fdik \u2013 be\u00fdik \u015falary\u0148 \u00f6z \u00fda\u015fan \u00f6mr\u00fcnde g\u00f6rkezen gahryman\u00e7ylykly hereketleri bilen bileikde eser mazmunyny d\u00fcn\u00fd\u00e4 edebi\u00fdatynda ep- esli artdyrandyr.Muny t\u00fcrkmen alymlaryny\u0148 \u00fcr\u00e7 edip \u00f6wrenmegi bolsa, bu g\u00fcnki g\u00fcnde onu\u0148 adamzat \u00e4hmi\u00fdetli i\u015flerde \u00fdokary dereje berilmeli gymmatlykdygyny subut etmesidir.Eserde syrly ynsan d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 gizlin gapylaryny a\u00e7makda be\u00fdik d\u00f6redijilik i\u015fidigini subut etm\u00e4ge dyrja\u015f\u00fdan adamlary\u0148 k\u00f6pl\u00fcginden hem bellidir. Awtory\u0148 be\u00fdleki eserleri bilen birlikde d\u00f6redijilik tematikasyna has \u00fdygjam \u00fd\u00fczlenilmegi bolsa, eseri\u0148 wajyplygyndan gelip \u00e7yk\u00fdar. Edebi\u00fdat bilimini\u0148 bizi\u0148 durmu\u015fymyzdaky orny \u00fc\u00fdtge\u015fikdir.Elbetde bu ugurda her n\u00e4me- de bolsa,eseri\u0148 bakylygyny subut ed\u00fd\u00e4n pikirler , ykbal \u00f6wr\u00fcmlerini \u00f6zbolu\u015fly filosofik nukda\u00fdnazardan t\u00e4zelemegi, eseri\u0148 bu g\u00fcnki g\u00fcn has wajyp rol o\u00fdna\u00fdandygyndan gelip \u00e7ykmasydyr. Ynsan \u00fda\u015fa\u00fdy\u015flaryny\u0148 be\u00fdik muhabbetinden emele gelen eserde \u00fdokary hilli ynsan gatna\u015fyklaryny\u0148 gymmaty, \u015fol gymmatlykalra bolan nazar\u00fdeti\u0148 waspy we \u015fol waspa alymalry\u0148 ber\u00fd\u00e4n bahasyny\u0148 \u00fdokarydygyndna hem bellidir. S\u00f6we\u015f wakalaryny\u0148 be\u00fdanyny\u0148 derejeli waspy bolsa, eseri\u0148 gymmatyny artdyr\u00fdar. Sarpaly d\u00f6redijiligi\u0148 ussady bizi\u0148 bu g\u00fcnki g\u00fcnlerimize \u00e7enli gelip \u00fdeten , \u00f6z taryhymyzy \u00f6wrenmekde we d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetini \u00f6wrenmekde uly yz go\u00fdan \u015fahylary\u0148 bu g\u00fcnki g\u00fcn hem \u00fcr\u00e7 edip \u00f6wrenilmesi bizi bu\u00fdsandyr\u00fdar. T\u00fcrkmen edebi\u00fdatynda d\u00f6redijilik gatna\u015fyklary bilen me\u015fhur bolan \u015fahyrlary\u0148 i\u00e7inde i\u0148 tanymaly hem oldur. Eseri\u0148 gymmaty h\u00e4zirki g\u00fcnlerimizde hem dolylygy bilen \u00f6wreil\u00fd\u00e4r.Eseri\u0148 gymmatly taryhy hem-de \u00f6zbolu\u015fly d\u00fcrd\u00e4nedigi hakynda ga\u00fdtalamagy\u0148 hajaty \u00fdok. \u00c7\u00fcnki bu g\u00fcnki g\u00fcn d\u00fcn\u00fd\u00e4 edebi\u00fdatyny\u0148 altyn hazynasyna girmegi bilen \u00f6zbolu\u015fly \u00fder alan, edebi\u00fdatda baky galan eser hakda a\u00fdtmaga zat k\u00e4n.Asyrlary\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finden gelen edebi eserleri\u0148 baky bir nokatda durmagy bolsa, eser a\u00fdratynlyklarynda , okyjylary\u0148 s\u00f6\u00fdg\u00fcsini gazanmakda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar.<br \/>\n\u00ddurdumyzda 2024-nji \u00fdyla \u201cP\u00e4him \u2013 pa\u00fdhas ummany, Magtymguly Pyragy\u201d &#8211; di\u00fdip, at berilmesi hem bizi\u0148 \u00fdurdumyzda edebi\u00fdata hem-de s\u00f6ze gadyr go\u00fdulmasyny\u0148 we \u015fahsy\u00fdetlerimize sylag- hormaty\u0148 \u00fda\u015flar tarapyndan \u00fdokary g\u00f6terilmesi hem-de olary\u0148 gelejegine we \u00fdurdumyzy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015flerind\u00e4ki olary\u0148 \u00fcst\u00fcnliklerine a\u00fdratyn baha berilmesidir. Bizi\u0148 \u00fdurdumyz ylymlary\u0148, bilimleri\u0148 edebi\u00fdaty\u0148 mekany, biz bolsa d\u00f6redil\u00fd\u00e4n m\u00fcmkin\u00e7iliklerden pe\u00fddalanyp, \u00f6z bilimimizi artdyrmakda elimizden gelenini ederis. \u015ee\u00fdle m\u00fcmkin\u00e7ilikleri d\u00f6redip beren T\u00fcrkmen Halkyny\u0148 Milli lideri Gahryman Arkadagymyzy\u0148 hem &#8211; de Hormatly Prezidentimizi\u0148 janlary sag bolsun, tut\u00fdan tutumly i\u015fleri mundan be\u00fdl\u00e4k-de rowa\u00e7lyklara beslensin!<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Sabirowa G\u00f6zel,<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Beki Se\u00fdt\u00e4kow adyndaky mugallym\u00e7ylyk mekdebini\u0148 1-nji \u00fdyl talyby.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen halky ogul- gyzyny\u0148 ylymly, bilimli bolmagy \u00fc\u00e7in hemi\u015fe alada ed\u00fd\u00e4n halk. Halk arasynda ylym, bilimi\u0148 \u00fdollara \u00fdagtylyk sa\u00e7yjy gudraty barada k\u00f6p a\u00fddyl\u00fdar. T\u00fcrkmen Halkyny\u0148 Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzy\u0148 \u00fdolg\u00f6rkezijilikli sy\u00fdasaty bilen hem-de Hormatly Prezidentimizi\u0148 aladalary bilen \u00fdurdumyzda ylma, bilime belent sarpa go\u00fdul\u00fdar. \u00dda\u015flary\u0148 d\u00f6redijiligine, olary\u0148 ed\u00fd\u00e4n a\u00e7y\u015flaryna \u00fcns beril\u00fd\u00e4n hem-de sarpalan\u00fdan \u00fdurdumyzda g\u00fcn geldik\u00e7e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":21999,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22086"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22086"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22086\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23727,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22086\/revisions\/23727"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21999"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22086"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22086"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22086"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}