{"id":22159,"date":"2025-09-18T16:13:10","date_gmt":"2025-09-18T11:13:10","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=22159"},"modified":"2025-09-18T18:53:41","modified_gmt":"2025-09-18T13:53:41","slug":"sosial-ulgamlar-cagalar-ucin-peydalymy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22159","title":{"rendered":"Sosial ulgamlar \u00e7agalar \u00fc\u00e7in pe\u00fddalymy?"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e4zirki wagtda sosial ulgamlar adam durmu\u015fyny\u0148 m\u00f6h\u00fcm we \u00e4hmi\u00fdetli bir b\u00f6legi bolup dur\u00fdar. Olar di\u0148e bir uly \u00fda\u015flary\u0148 arasynda me\u015fhurlyga e\u00fde bolman, e\u00fdsem kem-kemden \u00fda\u015fy ulal\u00fdan \u00e7agalary\u0148 hem \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. \u015eol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde, \u00e7agalar k\u00f6plen\u00e7 sosial ulgamlary\u0148 psihiki hem-de fiziki saglyga ed\u00fd\u00e4n \u00fdaramaz t\u00e4sirlerinden goragsyz bol\u00fdarlar.<\/p>\n<p>Da\u015fary \u00fdurtly alymlary\u0148 aglabasyny\u0148 pikirine g\u00f6r\u00e4, \u00e7agany\u0148 sosial ulgamlardan a\u015fa k\u00f6p pe\u00fddalanmagy olarda akyl (kognitiw) we jemgy\u00fdet\u00e7ilik funksi\u00fdalaryny\u0148, k\u00f6p mukdarda maglumatlary \u00f6wrenmek we \u00f6zle\u015fdirip bilmek ukybyny\u0148 peselmegine getir\u00fd\u00e4r. Kem-kemden adaty dostlar wirtual dostlar bilen \u00e7al\u015fyryl\u00fdar, \u00e7aga \u201cjanly\u201d aragatna\u015fyk endiklerini \u00fditir\u00fd\u00e4r we emeli tor durmu\u015fyna gara\u015fly bol\u00fdar, \u015fonda olarda d\u00fcn\u00fd\u00e4 di\u0148e sosial ulgamlardaky sahypalarda a\u00fdlan\u00fdar di\u00fden d\u00fc\u015f\u00fcnje d\u00f6re\u00fd\u00e4r. Bu i\u015fje\u0148lik uky, g\u00f6r\u00fc\u015f, o\u0148urga we a\u015fa semizlik bilen baglany\u015fykly meselelere getirip bil\u00fd\u00e4r, \u00e7\u00fcnki \u00f6z wagtyny\u0148 k\u00f6p b\u00f6legini sosial ulgamlarda ge\u00e7irmegi\u0148 mu\u015fdaklary adat\u00e7a az hereket ed\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u00c7agalaryny\u0148 sosial ulgamlardaky i\u015fje\u0148ligine bolan gara\u00fd\u015fy nukda\u00fdnazaryndan ene-atalar k\u00f6plen\u00e7 iki esasy kategori\u00fda b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4rler: \u00e7agany\u0148 internetd\u00e4ki her bir hereketine d\u00fc\u00fdpli we \u00fcnsli g\u00f6zeg\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4nlere, \u015fe\u00fdle-de bu zatlara gaty bir \u00fcns berme\u00fd\u00e4n we i\u0148 bolmanda ogluny\u0148 \u00fda-da gyzyny\u0148 &#8220;k\u00f6\u00e7ede ygyp \u00fd\u00f6rme\u00fd\u00e4ndigine&#8221; begen\u00fd\u00e4nlere. Emma, her n\u00e4hilide bolsa bu usullary\u0148 ikisi hem de\u0148 derejede zy\u00fdanlydyr. Ha\u00fdsam bolsa bir zady\u0148 gadagan edilmegi, \u00e7agada \u00fda-da \u00fdetginjekde ony bozmaga itergi ber\u00fd\u00e4n hy\u00fdaly\u0148 d\u00f6remegine getir\u00fd\u00e4ndigi k\u00f6pden b\u00e4ri m\u00e4limdir we bu manyda \u00fda\u015f nesil k\u00f6plen\u00e7 ene-atany\u0148 g\u00f6zeg\u00e7iliginden ga\u00e7a durmak \u00fc\u00e7in gaty uly ussatlyk g\u00f6rkez\u00fd\u00e4rler. Eger \u00e7aga \u00f6\u00fdde internedi we sosial ulgamlary ulanmak gadagan edilse, onda ol so\u0148y bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4\u00a0 toruna girmegi\u0148 ba\u015fga \u00fdollaryny g\u00f6zl\u00e4r, ene-atasyndan gizlin hasaplary d\u00f6reder. Ba\u015fga bir tarapdan, \u00e4hli zady\u0148 \u00f6z ugruna gitmegine \u00fdol berlen \u00fdagda\u00fdynda, \u00e7aga we ene-atalar \u00fc\u00e7in netijeler gaty gynandyryjy bolup biler.<\/p>\n<p>Sosial ulgamlarda \u00e7agalara aban\u00fdan howplary\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015fleri d\u00fcrli-d\u00fcrlidir. Bu \u00fdeterlik derejede berkemedik psihika t\u00e4sir edip biljek ha\u00fdran galdyryjy kontent, \u00e7agalarda, hemde uly \u00fda\u015flylarda \u00f6z\u00fc\u0148i \u00f6zgelerden pes du\u00fdmak \u00fdaly pikirlere getir\u00fd\u00e4n \u201cInstagramdaky\u201d tymarlanan we \u00fd\u00f6rite sahnala\u015fdyrylan suratlar, elektron s\u00f6betde\u015fliklerinde de\u0148-du\u015flary tarapyndan ki\u00e7eldilme we ters \u00fdola g\u00f6n\u00fckdiriji toparlara agza bolma we \u015f.m. \u00dda\u015fyny\u0148 ki\u00e7i hem-de durmu\u015f tejribesini\u0148 az bolmagy seb\u00e4pli d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fli o\u0148a\u00fdsyz \u00fdagda\u00fdlarda \u00e7agalar \u00f6z\u00fcni n\u00e4hili alyp barmalydygy, kime \u00fd\u00fcz tutmalydygyny bilme\u00fd\u00e4rler, \u015fe\u00fdle pursatlarda olar \u00f6z-\u00f6zlerini \u00e7etle\u015fdir\u00fd\u00e4rler, hakykaty ululara a\u00fdtmakdan \u00e7ekin\u00fd\u00e4rler \u00fda-da a\u00e7-a\u00e7an edil\u00fd\u00e4n manipul\u00fdasilary hakykat h\u00f6km\u00fcnde kabul ed\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>Sosial ulgamlary\u0148 \u00e7aga ed\u00fd\u00e4n \u00fdaramaz t\u00e4sirini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almagy\u0148 i\u0148 gowy usuly, onu\u0148 durmu\u015fyna gatna\u015fmak we her n\u00e4me-de bolsa, size hemi\u015fe ynanyp biljekdigini o\u0148a habar bermekdir. \u015eunu\u0148 \u00fdaly \u00fdagda\u00fdlarda &#8220;Akyma gar\u015fy durup bilme\u00fd\u00e4n bolsa\u0148, onu\u0148 bilen ugurda\u015f git&#8221; di\u00fden s\u00f6zlere g\u00f6r\u00e4 hereket etmeli. Ba\u015fga bir tarapdan internet we esasanam sosial ulgamlar ulular \u00fc\u00e7in hem pe\u00fddaly maglumatlary\u0148 t\u00fckeniksiz \u00e7e\u015fmesi bolup biler.<\/p>\n<p>Eger \u00e7aga\u0148yz sosial ulgamlary\u0148 ha\u00fdsydyr birinde profil d\u00f6retmek isle\u00fd\u00e4n bolsa, onda bu \u00fdagda\u00fdda i\u0148 gowusy onu\u0148 d\u00f6redilmegine bilelikde gatna\u015fmakdyr. Profili\u0148 d\u00f6redilmegini\u0148 dowamynda \u00e7aga\u0148yza onu\u0148 gizlinlik sazlamalaryny d\u00fczm\u00e4ge k\u00f6mek edi\u0148, o\u0148a \u00fd\u00fcze \u00e7ykyp biljek meseleleri, \u015fe\u00fdle-de howpsuzlyk d\u00fczg\u00fcnlerini d\u00fc\u015f\u00fcndim\u00e4ge \u00e7aly\u015fy\u0148:<\/p>\n<ul>\n<li>hi\u00e7 bir \u00fdagda\u00fdda n\u00e4tany\u015f adamlara hakyky ady\u0148y we famili\u00fda\u0148y, \u00f6\u00fd salgy\u0148y \u00fda-da oka\u00fdan \u00fderi\u0148i a\u00fdtmaly d\u00e4l;<\/li>\n<li>ulgama \u00e7enden a\u015fa selfi suratlary go\u00fdmakdan ga\u00e7a durmaly, \u00e7\u00fcnki \u015funu\u0148 \u00fdaly suratlardan adamy\u0148 duran \u00fderini \u00fda-da salgysyny anyklamak gaty a\u0148sat bol\u00fdar;<\/li>\n<li>h\u00f6kmany \u00fdagda\u00fdda ene-ata\u0148a \u015f\u00fcbheli zatlar hakynda habar bermeli;<\/li>\n<li>ulgamdaky \u015fahsy hasaba girmek m\u00fcmkin\u00e7iligini di\u0148e \u00fdakyn dostlary\u0148a \u00fda-da ma\u015fgala agzalary\u0148a rugsat bermeli;<\/li>\n<li>di\u0148e gaty \u00fdakyn dostlary\u0148 bilen pa\u00fdla\u015fylmaga degi\u015fli bolan maglumaty sosial ulgamlarynda k\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fda\u00fdratmaly d\u00e4l;<\/li>\n<li>internet torunda \u00fderle\u015fdirilen her bir maglumata hakykat h\u00f6km\u00fcnde ynanmaly d\u00e4l.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00c7aga\u0148yzy\u0148 \u015fahsy hasabyna gel\u00fd\u00e4n we gid\u00fd\u00e4n hatlary\u0148 mazmunyny \u00fd\u00fczle\u00fd \u00fdagda\u00fdda wagtal-wagtal barlamak babatda onu\u0148 bilen ylala\u015fy\u0148. Bu \u00fdagda\u00fd d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fli howplary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak \u00fc\u00e7in zerurdyr.<\/p>\n<p>Esasy zat, muny \u00e7aga\u0148yzdan \u00fda\u015fyryn etmezlikdir. \u015ee\u00fdle-de \u00e7agalara ni\u00fdetlenilmedik maglumatlara du\u015f gelme\u00a0 m\u00fcmkin\u00e7iligi bolan \u00e7e\u015fmelere el\u00fdeterliligi \u00e7\u00e4klendirmek \u00fc\u00e7in &#8220;ene-atany\u0148 g\u00f6zeg\u00e7iligi&#8221; funksi\u00fdasyndan hem pe\u00fddanalanyp bol\u00fdandyr.<\/p>\n<p>Bizi\u0148 da\u015f-t\u00f6wregimizi gur\u015fap al\u00fdan \u00e4hli zatlar \u00fdaly, sosial ulgamlar hem\u00a0 \u2013 t\u00e4ze dost tapynmak, pe\u00fddaly maglumatlary almak, internet sahypalarynda \u00f6z d\u00f6redijilik ukyby\u0148y durmu\u015fa ge\u00e7irmek babatda \u00e7agalar \u00fc\u00e7in belli bir derejede pe\u00fddaly bolup biler. Emma \u015fol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde-de olara zy\u00fdan\u00a0 hem\u00a0 getirip\u00a0 biler.<\/p>\n<p>Bu \u00fdagda\u00fd, \u00e7agany\u0148 durmu\u015fyndaky sosial ulgamlary\u0148 mukdaryna we olara sarp edil\u00fd\u00e4n wagty\u0148 m\u00f6\u00e7berine gara\u015fly bol\u00fdar. Olary\u0148 sany n\u00e4\u00e7e az bolsa \u2013 \u015fon\u00e7ada \u00e7aga olary\u0148 ber\u00fd\u00e4n m\u00fcmkin\u00e7iliklerinden d\u00fc\u015f\u00fcnjeli pe\u00fddalan\u00fdar. Olardan aban\u00fdan t\u00f6wekgel\u00e7iliklere a\u00fddy\u0148 d\u00fc\u015f\u00fcnmegi bolsa, onu\u0148 howpsuzlygyny\u0148 we ene-atany\u0148 rahatlygyny\u0148 kepili bolup dur\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>ATANY\u00ddAZOWA \u015eIRINJEMAL<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 mugallymy<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e4zirki wagtda sosial ulgamlar adam durmu\u015fyny\u0148 m\u00f6h\u00fcm we \u00e4hmi\u00fdetli bir b\u00f6legi bolup dur\u00fdar. Olar di\u0148e bir uly \u00fda\u015flary\u0148 arasynda me\u015fhurlyga e\u00fde bolman, e\u00fdsem kem-kemden \u00fda\u015fy ulal\u00fdan \u00e7agalary\u0148 hem \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. \u015eol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde, \u00e7agalar k\u00f6plen\u00e7 sosial ulgamlary\u0148 psihiki hem-de fiziki saglyga ed\u00fd\u00e4n \u00fdaramaz t\u00e4sirlerinden goragsyz bol\u00fdarlar. Da\u015fary \u00fdurtly alymlary\u0148 aglabasyny\u0148 pikirine g\u00f6r\u00e4, \u00e7agany\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22159"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22159"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22159\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25060,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22159\/revisions\/25060"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}