{"id":22386,"date":"2025-03-30T08:29:19","date_gmt":"2025-03-30T03:29:19","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=22386"},"modified":"2025-03-30T08:30:01","modified_gmt":"2025-03-30T03:30:01","slug":"ykdysadyyetin-esasy-ugurlary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22386","title":{"rendered":"Ykdysady\u00fdeti\u0148 esasy ugurlary"},"content":{"rendered":"<p>Ilaty\u0148 mali\u00fde i\u015fje\u0148ligi ilata mali\u00fde hyzmatlaryny h\u00f6d\u00fcrle\u00fd\u00e4n edaralary\u0148 i\u015fini k\u00e4mille\u015fdirm\u00e4ge we mali\u00fde ulgamyny\u0148 sagdynla\u015fmagyna hem o\u0148a\u00fdly t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Bu ulgamda hereket ed\u00fd\u00e4n kanunlary\u0148we kadala\u015fdyryjy hukuknamalary\u0148 a\u00e7-a\u00e7an we maglumat almak \u00fc\u00e7in a\u00fddy\u0148 bolmagy, ilaty\u0148 \u00f6z mali\u00fde hukuklaryny bilmegi milli teleke\u00e7iligi \u00f6sd\u00fcrm\u00e4ge uly m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Netijede, halky\u0148 mali\u00fde edaralaryna ynamy art\u00fdar.<\/p>\n<p>Mali\u00fde i\u015fje\u0148ligi meseleleri, esasan hem, d\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdetini\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 \u00e4hliumumy globalla\u015fmagy \u015fertlerinde a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir. \u00ddagny h\u00e4zirki zaman ykdysady\u00fdetinde mali\u00fde ulgamy adamy\u0148 durmu\u015fyny\u0148 \u00e4hli tarapyny gur\u015fap almak bilen \u00e7\u00e4klenm\u00e4n, ol \u015fu g\u00fcnki ykdysady\u00fdetde esasy a\u00fdgytla\u00fdjy orny hem e\u00fdele\u00fd\u00e4r. Bu \u00f6sen \u00fdurtlarda ilaty\u0148 s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrintgilerini\u0148 esasy b\u00f6legini\u0148 ma\u00fda go\u00fdum i\u015flerine \u00e7ekilmegi bilen alamatlandyryl\u00fdar. H\u00e4zirki zaman internet tory bolsa bu i\u015fe in bir uzak sebitleri\u0148, \u00fdurtlary\u0148 we kontinentleri\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdjylaryny \u00e7ekmeklige uly m\u00fcmkin\u00e7ilikleri d\u00f6red\u00fd\u00e4r. \u015eunlukda, d\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdeti barha mali\u00fde bazarlary bilen birle\u015fdirilen bir global gi\u0148i\u015flige \u00f6wr\u00fclip bar\u00fdar.<\/p>\n<p>Ilaty\u0148 mali\u00fde i\u015fje\u0148ligi \u00fdokarlandyrmagy talap ed\u00fd\u00e4n \u00fdagda\u00fdlary\u0148 \u00fdene biri hem mali\u00fde ulgamynda amala a\u015fyryl\u00fdan ylmy-tehniki ilerlemelidir. H\u00e4zirki zaman bank-karz ulgamyny\u0148 esasy hyz,matlaryny\u0148 biri bolan karzla\u015fdyrmak ulgamyny\u0148 \u00f6smegi, karz i\u015fine gatna\u015fyjylary\u0148 \u00f6z alan bor\u00e7namalaryna hakyky baha berip bilmekleri \u00fc\u00e7in hem mali\u00fde i\u015fje\u0148ligini\u0148 we sowatlylygyny\u0148 \u00e4hmi\u00fdeti \u00f6r\u00e4n uludyr. Bu meseleler, esasan hem, d\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdetinde dowam ed\u00fd\u00e4n mali\u00fde durnuksyzlygy d\u00f6wr\u00fcnde has-da \u00fditile\u015f\u00fd\u00e4r we k\u00f6p \u00fdagda\u00fdlarda d\u00f6wleti\u0148 mali\u00fde d\u00fcz\u00fcmlerini\u0148 bu i\u015fleri kadala\u015fdyrmak \u00fc\u00e7in gaty\u015fmagyny hem-de degi\u015fli mali\u00fde \u00e7\u00f6zg\u00fctlerini kabul etmegini talap ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Bazar ykdysady\u00fdeti \u015fertlerinde durmu\u015f ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fe t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n m\u00f6h\u00fcm gurallary\u0148 biri hem mali\u00fde bazarlaryny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f derejesidir. Milli ykdysady\u00fdeti\u0148 mali\u00fde bazaryny\u0148 m\u00fcmkin\u00e7iligini artdyrmakda, onu\u0148 ma\u00fda go\u00fdum i\u015fje\u0148ligini \u00fdokarlandyrmakda ilaty\u0148 mali\u00fde sowatlylygy \u00f6r\u00e4n \u00e4hmi\u00fdetlidir. Bu maksat bilen, ilkinji nobatda, b\u00fdujete g\u00f6zeg\u00e7ilik edilmegi we me\u00fdille\u015fdirilmegi, ma\u00fda go\u00fdum i\u015fine ilaty\u0148 d\u00fcrli gatlaklaryny\u0148 gatna\u015fmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n maksatnamalary\u0148 ta\u00fd\u00fdarlanmagy zerurdyr. Bu bolsa ilaty\u0148 uly m\u00f6\u00e7berde s\u00fc\u00fd\u015f\u00fcrintgileri bolmadyk gatlagyny\u0148 hem ma\u00fda go\u00fdum i\u015fine gatna\u015fmagyna, onu\u0148 maddy hal-\u00fdagda\u00fdyny\u0148 \u00fdokarlanmagyna we jemgy\u00fdeti\u0148 durmu\u015f goraglylygyny\u0148 \u00fcpj\u00fcn edilmegine \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Maglumat we aragatna\u015fyk ulgamyny\u0148 a\u00e7yklygy hereket ed\u00fd\u00e4n kanunlary\u0148 k\u00e4mille\u015fdirilmegi, \u015fol sanda mali\u00fde bazarynda hereket ed\u00fd\u00e4n kanunlary\u0148 k\u00e4mille\u015fdirilmegi we olary\u0148 i\u015fje\u0148ligini\u0148 a\u00fddy\u0148 bolmagy mali\u00fde edaralaryny\u0148 i\u015fini netijeli dolandyrmaga, mali\u00fde edralaryny\u0148 i\u015fini netijeli dolandyrmaga, mali\u00fde \u00f6n\u00fcmlerine we hymatlaryna isleg artmagyna o\u0148a\u00fdly t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Bu \u00fdagda\u00fdlary\u0148 hemmesi bolsa milli mali\u00fde bazaryny\u0148 ma\u00fda go\u00fdum \u00e7ekijiligini \u00fdokarlandyrmaga o\u0148a\u00fdly t\u00e4sir etmek bilen, onu\u0148 b\u00e4sle\u015fige ukyply bolmagyny, halkara abra\u00fdyny\u0148 \u00fdokarlanmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Ilaty\u0148 mali\u00fde i\u015fje\u0148ligini \u00fdokarlandyrmak meselesi ilaty\u0148 satyn alyjylyk ukybyny \u00fdokarlandyrmak meselesi bilen hem a\u00fdrylmaz baglany\u015fyklydyr. Hut ilat hyzmatlary\u0148 we harytlary\u0148 so\u0148ky sarp edijileri bolup dur\u00fdar we t\u00f6lege ukyply ilat ykdysady\u00fdeti \u00f6sd\u00fcrm\u00e4ge badalga beriji bolup \u00e7yky\u015f ed\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle hem bazar gatna\u015fyklaryny has netijeli kadala\u015fdyrmaga, mali\u00fde hyzmatlaryny we \u00f6n\u00fcmlerini h\u00f6d\u00fcrle\u00fdjileri\u0148 arasynda sagdyn b\u00e4sle\u015figini\u0148 bolmagyna h\u00f6weslendir\u00fd\u00e4r. Bu bolsa \u00f6z gezeginde bahalary\u0148 peselmegine we pulu\u0148 h\u00fcmmetsizlenmegine g\u00f6zeg\u00e7ilik etmegi \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Mali\u00fde ulgamyndda amala a\u015fyryl\u00fdan tehniki \u00f6s\u00fc\u015fler pul seri\u015fdelerini\u0148 hereketini \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4n elektron \u00f6n\u00fcmleri\u0148 d\u00f6redilmegine \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r. Z\u00e4hmet haklaryny, karz kartlaryny we elektron t\u00f6legleri ulanmak ykdysady\u00fdeti\u0148 \u00e4hli ulgamynda gi\u0148den pe\u00fddalanyl\u00fdar. Mali\u00fde ulgamyny\u0148 bu t\u00e4ze \u00f6n\u00fcmlerini\u0148 we hyzmatlaryny\u0148 gi\u0148den orna\u015fdyrylmagy bolsa h\u00e4zirki zaman mali\u00fde tehnologi\u00fdalaryny gi\u0148den ulanmak \u00fc\u00e7in amatly \u015fertleri d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Munu\u0148 \u00f6zi bank ulgamyny\u0148 karz edaralaryndan karz almak we alnan karzlary \u00fczmek bo\u00fdun\u00e7a hasapla\u015fyk i\u015flerini \u00fde\u0148ille\u015fdir\u00fd\u00e4r, \u015fe\u00fdle-de karzlar bilen bagly bolan hukuk bozulmalary\u0148 kemelmegini \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. Bu meseleleri\u0148 \u00e7\u00f6z\u00fclmegi hem-de \u00fcst\u00fcnlikli durmu\u015fa ge\u00e7irilmegi halkymyza ykdysady we mali\u00fde meseleleri bo\u00fdun\u00e7a i\u015fde, \u00f6\u00fdde, jemgy\u00fdetde o\u00fdlany\u015fykly \u00e7\u00f6zg\u00fctleri kabul etm\u00e4ge k\u00f6mek eder.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Allanur KEMALOW,<\/em><\/strong><\/p>\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\"><strong><em>\u00a0T\u00fcrkmen D\u00f6wlet mali\u00fde\u00a0 institutyny\u00f1 talyby.<\/em><\/strong><\/div>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ilaty\u0148 mali\u00fde i\u015fje\u0148ligi ilata mali\u00fde hyzmatlaryny h\u00f6d\u00fcrle\u00fd\u00e4n edaralary\u0148 i\u015fini k\u00e4mille\u015fdirm\u00e4ge we mali\u00fde ulgamyny\u0148 sagdynla\u015fmagyna hem o\u0148a\u00fdly t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Bu ulgamda hereket ed\u00fd\u00e4n kanunlary\u0148we kadala\u015fdyryjy hukuknamalary\u0148 a\u00e7-a\u00e7an we maglumat almak \u00fc\u00e7in a\u00fddy\u0148 bolmagy, ilaty\u0148 \u00f6z mali\u00fde hukuklaryny bilmegi milli teleke\u00e7iligi \u00f6sd\u00fcrm\u00e4ge uly m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Netijede, halky\u0148 mali\u00fde edaralaryna ynamy art\u00fdar. Mali\u00fde i\u015fje\u0148ligi meseleleri, esasan hem, d\u00fcn\u00fd\u00e4 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":23664,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22386"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22386"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23665,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22386\/revisions\/23665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23664"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}