{"id":22575,"date":"2024-09-24T09:13:38","date_gmt":"2024-09-24T04:13:38","guid":{"rendered":"https:\/\/newashgabat.com\/?p=22575"},"modified":"2024-09-26T17:25:58","modified_gmt":"2024-09-26T12:25:58","slug":"byujet-we-pul-karz-syyasaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22575","title":{"rendered":"Byujet we pul karz syyasaty"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 so\u0148ky b\u00e4\u015f \u00fdylda orta\u00e7a 11 g\u00f6terime barabar bolan \u00e7alt ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi ilaty\u0148 jan ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n jemi i\u00e7erki \u00f6n\u00fcmini\u0148 \u00e7alt artmagyna getirdi. 2007-nji \u00fdyldan b\u00e4ri T\u00fcrkmenistany\u0148 jemi i\u00e7erki \u00f6n\u00fcmi 3,5 ess\u00e4 gola\u00fd artdy, satyn alyjylygy\u0148 de\u0148e\u00e7erligi bo\u00fdun\u00e7a ilaty\u0148 jan ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n jemi i\u00e7erki \u00f6n\u00fcmi bolsa 1,9 esse \u00fdokarlandy. \u015eu \u00fdylda T\u00fcrkmenistany\u0148 ilaty\u0148 jan ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n jemi i\u00e7erki \u00f6n\u00fcmi orta\u00e7a alany\u0148da \u00fdokary derejed\u00e4ki girdejili \u00fdurtlar bo\u00fdun\u00e7a \u00e4hlumumy kabul edilen sepgitden ge\u00e7di. \u015ee\u00fdlelikde T\u00fcrkmenistany\u0148 H\u00f6k\u00fcmetini\u0148 durmu\u015f-ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi bo\u00fdun\u00e7a takyk, \u00e7u\u0148\u0148ur o\u00fdlany\u015fykly we ylmy ta\u00fddan esaslandyrylan d\u00f6wlet sy\u00fdasatyny amala a\u015fyrmagy netijesinde ba\u015fa bardy. \u015eol sy\u00fdasaty\u0148 amala a\u015fyrylmagy di\u0148e bir \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 yzygiderli, sazla\u015fykly bolmagyny, mali\u00fde we durmu\u015f ta\u00fddan durnuklylygy, ykdysady kon\u00fdunkturany\u0148 \u00f6zgermeginden we o\u0148a u\u00fdgunla\u015fylmagyny \u00fcpj\u00fcn etmek bilen \u00e7\u00e4klenm\u00e4n, T\u00fcrkmenistany\u0148 esasy strategiki maksada \u2013 \u00fdurdumyzy\u0148 ra\u00fdatlaryny\u0148 maddy hal-\u00fdagda\u00fdyny has \u00f6sen d\u00f6wletleri\u0148 derejesine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in kuwwatly bin\u00fdady\u0148 d\u00f6redilmegine getirdi. D\u00f6wleti\u0148 durmu\u015f sy\u00fdasatyny amala a\u015fyrmakda mali\u00fde ulgamyna wajyp orun degi\u015flidir, bu ulgam \u00e7alt \u00f6s\u00fd\u00e4r we \u015fonu\u0148 bilen birlikde onu\u0148 institusional d\u00fcz\u00fcmi \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>B\u00fdujet we pul \u2013 karz sy\u00fdasaty bo\u00fdun\u00e7a amala a\u015fyrylan we durmu\u015fa ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00f6zgertmeler \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 yzygiderli \u00fdagda\u00fda e\u00fde bolmagyny hem-de d\u00fcz\u00fcme we durmu\u015fa degi\u015fli wezipeleri\u0148 \u00e7\u00f6z\u00fclmegini \u00fcpj\u00fcn eder. Mali\u00fde ulgamy ykdysady\u00fdeti\u0148 d\u00fcrli pudaklaryny\u0148 arasynda pul g\u00f6rn\u00fc\u015find\u00e4ki seri\u015fdeleri\u0148 o\u00fdlany\u015fykly, netijeli pa\u00fddalanylmagyny \u00fcpj\u00fcn etmek arkaly ma\u00fda go\u00fdumlaryna degi\u015fli \u00fdagda\u00fdlary\u0148 netijeliligini\u0148 artdyrylmagyna we yzygiderli ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 gazanylmagyna \u00fdardam berdi.<\/p>\n<p>So\u0148ky b\u00e4\u015f \u00fdylda \u00fdurdumyzy\u0148 ykdysady\u00fdetine g\u00f6n\u00fckdirilen ma\u00fda go\u00fdumlaryny\u0148 m\u00f6\u00e7beri 8 esseden gowrak artdy, \u015fol sanda da\u015fary \u00fdurt ma\u00fda go\u00fdumlary 8,6 esseden gowrak k\u00f6peldi. Ma\u00fda go\u00fdumlary esasan t\u00e4ze \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikleri\u0148 d\u00f6redilmegine, ykdysady\u00fdeti\u0148 d\u00f6wrebapla\u015fdyrylmagyna we tehnika ta\u00fddan t\u00e4zeden \u00fcpj\u00fcn edilmegine g\u00f6n\u00fckdirildi.<\/p>\n<p>Go\u00fdumlary ma\u00fda go\u00fdumlaryna \u00f6w\u00fcrmegi\u0148 mehanizmlerini k\u00e4mille\u015fdirmegi\u0148 \u00fcsti bilen, mali\u00fdele\u015fdirmegi\u0148 \u00fdurdumyza degi\u015fli \u00e7e\u015fmelerini \u00f6sd\u00fcrmek, mali\u00fde ulgamyny\u0148 m\u00fcmkin\u00e7iliklerinden dolulygyna pe\u00fddalanmak arkaly ma\u00fda go\u00fdumlaryny\u0148 d\u00fcz\u00fcmini o\u0148a\u00fdla\u015fdyrmak amala a\u015fyryldy.<\/p>\n<p>Ykdysady\u00fdeti\u0148 globalla\u015fmagyna we onu\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 hojalygyna go\u015fuly\u015fmagyny\u0148 \u00e7u\u0148la\u015fdyrylimagyna mahsus \u015fertlerde esasy seri\u015fdeleri\u0148 t\u00e4zelenmegini\u0148 \u00fcpj\u00fcn edilmegine, ykdysady\u00fdeti\u0148 innowasi\u00fdalara u\u00fdgunla\u015fmagyny\u0148 derejesini\u0148 \u00fdokarlandyrylmagyna \u00fdardam ber\u00fd\u00e4n adam kapitalyny\u0148 \u00f6sd\u00fcrilmegine m\u00f6h\u00fcm \u00e4hmi\u00fdet berildi. \u00d6n\u00fcm\u00e7ilik we \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige dahylsyz pudaklary\u0148 \u00f6sd\u00fcrilmegine ma\u00fda go\u00fdumlaryny\u0148 uly m\u00f6\u00e7berleri g\u00f6n\u00fckdirildi. &#8220;T\u00fcrkmenistany\u0148 Prezidentini\u0148 obalary\u0148, \u015f\u00e4her\u00e7eleri\u0148, etrapdaky \u015f\u00e4herleri\u0148 we etrap merkezlerini\u0148 ilatyny\u0148 durmu\u015f-\u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u015fertlerini d\u00fc\u00fdpli \u00f6zgertmek bo\u00fdun\u00e7a 2020-nji \u00fdyla \u00e7enli d\u00f6w\u00fcr \u00fc\u00e7in Milli maksatnamasynda&#8221; g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutulan t\u00e4ze \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik kuwwatlyklaryny d\u00f6retmek, ozal hereket ed\u00fd\u00e4nlerini bolsa abatlamak hem-de d\u00f6wrebapla\u015fdyrmak bo\u00fdun\u00e7a ma\u00fda goumly taslamalary\u0148 durmu\u015fa ge\u00e7irilmegine a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdet berildi.<\/p>\n<p>2008-nji \u00fdyly\u0148 ahyrynda T\u00fcrkmenistany\u0148 Prezidentini\u0148 ba\u015flangyjy bo\u00fdun\u00e7a d\u00f6redilen Durnukla\u015fdyry\u015f gaznasy \u00fdurdumyzy\u0148 ykdysady \u00fdagda\u00fdyna we mali\u00fde ulgamyny\u0148 durnukly bolmagyna o\u0148yn t\u00e4sirini \u00fdetir\u00fd\u00e4r, bu gaznany\u0148 seri\u015fdeleri ileri tutul\u00fdan ma\u00fda go\u00fdumly taslamalary\u0148 mali\u00fdele\u015fdirilmegine g\u00f6n\u00fckdiril\u00fd\u00e4r, munu\u0148 \u00f6zi ykdysady\u00fdeti\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry pudaklaryna da\u015farky o\u0148a\u00fdsyz \u00fdagda\u00fdlary\u0148 \u00fdetir\u00fd\u00e4n t\u00e4sirini azaltmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ebr\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle hem Durnukla\u015fdyry\u015f gaznasyny\u0148 seri\u015fdelerini\u0148 belli bir b\u00f6legi bellenilen maksatnamalary mali\u00fdele\u015fdirmek arkaly, enjamlary\u0148 we \u00fdokary tehnologik \u00f6n\u00fcmleri\u0148, ulag seri\u015fdelerini\u0148 satyn alynmagyna g\u00f6n\u00fckdirildi, munu\u0148 \u00f6zi z\u00e4hmet \u00f6nd\u00fcrijiligini\u0148 \u00fdokarlandyrylmagyny we hojalygy dolandyrmagy\u0148 has netijeli usullaryna ge\u00e7ilmegini \u00fcpj\u00fcn etdi.<\/p>\n<p>2011-nji \u00fdylda Durnukla\u015fdyry\u015f gaznasyny\u0148 seri\u015fldeleri esasynda T\u00fcrkmenistany\u0148 D\u00f6wlet \u00f6s\u00fc\u015f bankyny\u0148 d\u00f6redilmegi institusional d\u00fcz\u00fcmini \u00f6sd\u00fcrmekde wajyp \u00e4hmi\u00fdetli \u00e4dime \u00f6wr\u00fcldi. Bu banky\u0148 esasy wezipelerini\u0148 biri ykdysady\u00fdeti\u0148 pudaklaryny \u00f6sd\u00fcrmekden we d\u00f6wrebaplla\u015fdyrmakdan, \u00fdurdumyzy\u0148 b\u00e4sde\u015flige ukyply \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini h\u00f6weslendirmekden ybarat bolup dur\u00fdar. \u00d6s\u00fc\u015f bo\u00fdun\u00e7a maksatnamalary\u0148 amala a\u015fyrylmagy, b\u00e4sde\u015flige ukyply \u00f6n\u00fcmleri\u0148 we tehnologi\u00fdalary\u0148 d\u00f6redilmegi bank tarapyndan h\u00f6weslendiril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u015ee\u00fdle hem mali\u00fde ulgamyny\u0148 d\u00fcz\u00fcmleri ykdysady\u00fdeti\u0148 pudaklaryny\u0148 mali\u00fde babatdaky hajatlaryny kanagatlandyrmak maksady bilen \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>2011-nji \u00fdylda \u201cRysgal\u201d pa\u00fddarlar &#8212; t\u00e4jir\u00e7ilik banky d\u00f6redildi, T\u00fcrkmenistany\u0148 Senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler birle\u015fmesi esasy pa\u00fddar bolup dur\u00fdar.Inistutisional innowasi\u00fdalary yzygiderli kemala getirmek ilkinji nobatda \u00fdurdu\u0148 mali\u00fde ulgamyny\u0148 kadala\u015fdyrylymagyna, ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 \u00fdokary depginlerini\u0148 saklanmagyna g\u00f6n\u00fckdirilendir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 durmu\u015f-ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 t\u00e4ze strategi\u00fdasy milli ykdysady\u00fdeti\u0148 d\u00f6wrebap maddy-tehniki bin\u00fdadyny\u0148 d\u00f6redilmegini ugur edin\u00fd\u00e4r hem-de esasy gaznalary\u0148 d\u00f6wrebapla\u015fdyrylmagyna we t\u00e4zelenilmegine, \u00e4hli pudaklary\u0148 \u00f6\u0148de baryjy tehnologi\u00fdalara yzygiderli \u00fdagda\u00fdda ge\u00e7irilmegine g\u00f6n\u00fckdirilendir.Ykdysady\u00fdeti\u0148 d\u00fcz\u00fcmi \u00f6zger\u00fd\u00e4r, \u015funda ta\u00fdyn we go\u015fulan \u00fdokary gymmatly \u00f6n\u00fcmi\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi agramly orny e\u00fdel\u00e4p ugrady. \u00ddokary tehnologi\u00fdaly, ylmy ba\u015flangy\u00e7lara we innowasi\u00fdalara esaslan\u00fdan pudaklary \u00f6sd\u00fcrmegi\u0148 bin\u00fdady d\u00f6redildi. \u00dda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fd \u2013 jemagat ulgamyna degi\u015fli gurlu\u015fyk i\u015fleri we ulag ulgamyny\u0148 d\u00fcz\u00fcmini k\u00e4mille\u015fdirmek bo\u00fdun\u00e7a alnyp baryl\u00fdan i\u015fleri\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f depgini barha \u00fdokarlan\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><b><i>N\u00c4ZIK Soltanowa<\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><b><i>Ahal wela\u00fdat mali\u00fde &#8211; ykdysady orta h\u00fcn\u00e4r okuw mekdebini\u0148 mugallymy<\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 so\u0148ky b\u00e4\u015f \u00fdylda orta\u00e7a 11 g\u00f6terime barabar bolan \u00e7alt ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi ilaty\u0148 jan ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n jemi i\u00e7erki \u00f6n\u00fcmini\u0148 \u00e7alt artmagyna getirdi. 2007-nji \u00fdyldan b\u00e4ri T\u00fcrkmenistany\u0148 jemi i\u00e7erki \u00f6n\u00fcmi 3,5 ess\u00e4 gola\u00fd artdy, satyn alyjylygy\u0148 de\u0148e\u00e7erligi bo\u00fdun\u00e7a ilaty\u0148 jan ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n jemi i\u00e7erki \u00f6n\u00fcmi bolsa 1,9 esse \u00fdokarlandy. \u015eu \u00fdylda T\u00fcrkmenistany\u0148 ilaty\u0148 jan ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":22684,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22575"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22575"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22683,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22575\/revisions\/22683"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}