{"id":22939,"date":"2024-10-22T07:14:14","date_gmt":"2024-10-22T02:14:14","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22939"},"modified":"2024-10-22T07:14:14","modified_gmt":"2024-10-22T02:14:14","slug":"turkmenistanyn-klimat-sertleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22939","title":{"rendered":"T\u00fcrkmenistany\u0148 klimat \u015fertleri"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistan \u00fc\u00e7in birden \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4n we i\u0148\u0148\u00e4n gurak howa h\u00e4si\u00fdetlidir. Onu\u0148 \u00fc\u00fdtg\u00e4p durmasyny howa ylmyny\u0148 elementlerini\u0148 gij\u00e4ni\u0148 we \u00fdyly\u0148 dowamyndaky \u00fdygy we uly (has k\u00f6p) \u00fc\u00fdtge\u015fmeleri bilen, guraklygyny bolsa \u2013 howa \u00fdagmyrlaryny\u0148 \u00f6r\u00e4n azlygy, howany\u0148 guraklygy we az bulutlylygy bilen d\u00fc\u015f\u00fcndirmek bolar.<\/p>\n<p>Bahar gysga bolup (mart a\u00fdyndan aprel a\u00fdyna \u00e7enli \u2013 ma\u00fd a\u00fdyny\u0148 ilkinji ong\u00fcnligi), ol \u00f6r\u00e4n \u00e7alt \u00fdyla\u00fdandygy, \u00fdagy\u015f \u00fdygy- \u00fdygydan \u00fdag\u00fdar; tomus uzak (ma\u00fd a\u00fdyny\u0148 ortasyndan sent\u00fdabr a\u00fdyna \u00e7enli), gurak, j\u00f6wzaly; tomsu\u0148 gy\u015fa ge\u00e7i\u015fi bilniksiz, onu\u0148 birinji \u00fdarymy hem edil tomus \u00fdaly gurak, di\u0148e ikinji \u00fdarymynda (okt\u00fdabr a\u00fdy) k\u00e4te bir gysga wagtla\u00fdyn \u00fdagy\u015f \u00fdag\u00fdar; gy\u015f (no\u00fdabr a\u00fdyndan- \u00fdanwar, fewral a\u00fdlaryna \u00e7enli) sowuk d\u00e4l, gar az \u00fdag\u00fdar.<\/p>\n<p>\u00ddylylyk d\u00fczg\u00fcni. Howany\u0148 orta\u00e7a, \u00fdyllyk \u00fc\u00fdtgewi 21-340\u00b0C aralygynda \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u00fdar. Howany\u0148 orta\u00e7a \u00fdyllyk temperaturasy \u00fdurdu\u0148 d\u00fczl\u00fck b\u00f6leklerinde \u2013 demirgazykda 11-den 130\u0421-den \u00e7enli, g\u00fcnorta-g\u00fcndogarda 15-180\u0421 \u00e7enli \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r. Daglarda, 1500-2000 m. belentliklerde ol 7-100\u0421 de\u0148.<\/p>\n<p>I\u0148 sowuk a\u00fd \u2013 \u00fdanwar a\u00fdydyr, onu\u0148 orta\u00e7a temperaturasy \u00fdurdu\u0148 demirgazyk-g\u00fcndogarynda -6,00 C-den, g\u00fcnorta-g\u00fcndogarda +3,00C, i\u0148 \u00e7etki g\u00fcnorta-g\u00fcnbatarda bolsa +5,00\u0421. ma\u00fd &#8211; sent\u00fdabr a\u00fdlar aralygynda howany\u0148 g\u00fcndizki temperaturasy 40 0\u0421-den ge\u00e7\u00fd\u00e4r. Howany\u0148 temperaturasy a\u0148ryba\u015f derejesine i\u00fdulda baryp \u00fdet\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Onu\u0148 orta\u00e7a temperaturasy 27,0-32,40\u0421 aralagynda \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u00fdar Howany\u0148 i\u0148 pes temperaturasy 36,0 0\u0421 de\u0148 (Da\u015foguz wela\u00fdaty).a\u0148ryba\u015f \u00e7\u00e4gi 50,10C de\u0148 (Repetek, G\u00fcnorta-G\u00fcndogar Garagum).<\/p>\n<p>Topragy\u0148 \u00fcst\u00fcni\u0148 orta\u00e7a a\u00fdlyk temperaturasy gy\u015fyna howany\u0148 orta\u00e7a a\u00fdlyk temperaturasyndan az tapawutlan\u00fdar, tomsuna welin, topragy\u0148 \u00fcst\u00fcni\u0148 gije-g\u00fcndizlik orta\u00e7a temperaturasyndan 5-70\u0421 \u00fdokary. Tomsuna topragy\u0148 \u00fcst\u00fcni\u0148 temperaturasyny\u0148 orta\u00e7a a\u0148ryba\u015f \u00e7\u00e4gi Garagumda howany\u0148 orta\u00e7a a\u0148ryba\u015f temperaturasyndan 21-260 \u00fdokary. Topragy\u0148 \u00fcst\u00fcni\u0148 temperaturasyny\u0148 i\u0148 a\u0148ry \u00e7\u00e4gi G\u00fcnortaG\u00fcndogar Garagumda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4r we 80,00 baryp \u00fdet\u00fd\u00e4r (Repetek st. ).<\/p>\n<p>\u00ddurdu\u0148 demirgazyk-g\u00fcndogar etraplarynda (Da\u015foguz oazisi) a\u00fdazsyz d\u00f6w\u00fcr \u2013 187-200 g\u00fcn, galan \u00e7\u00e4klerde \u2013 230-250 g\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u00ddurdu\u0148 geografik \u00fdagda\u00fdy we az bulutlylyk \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fdylylygy\u0148 k\u00f6p mukdarda toplanmagyna \u015fert d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Jemi g\u00fcn radiasi\u00fdasyny\u0148 \u00fdyllyk gel\u015fi 606,7 (demirgazyk-g\u00fcnbatarda) \u2013 682,0 D\u017e\/sm 2 (g\u00fcnorta g\u00fcndogarda) aralykda \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u00fdar.<\/p>\n<p>\u00c7yglanmak d\u00fczg\u00fcni. T\u00fcrkmenistan \u00e7yglygy \u00fdeterlik derejede bolmadyk zolaga gir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Bir \u00fdylda orta\u00e7a 76-dan (Garabogaz a\u00fdlagyny\u0148 kenar\u00fdakasy, demirgazyk-g\u00fcndogar) 380 mm \u00e7enli (K\u00f6petdag, K\u00f6nekesir obasy) ygal d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. Olary\u0148 \u00fdyllyk mukdary bo\u00fdun\u00e7a T\u00fcrkmenistanda 4 etraby g\u00f6rkezmek bolar:<\/p>\n<p>1. Demirgazyk-g\u00fcndogar (T\u00fcrkmenistany\u0148<\/p>\n<p>Aral\u00fdaka \u00fderleri), \u00dc\u0148\u00fcza\u0148yrsy Garagum we Garabogaz k\u00f6li \u2013 100 mm azrak.<\/p>\n<p>2. Garagum peslikleri \u2013 150 mm \u00e7enli.<\/p>\n<p>3. G\u00fcnortany\u0148 we g\u00fcnorta-g\u00fcndogary\u0148 dag etek zolagy \u2013 250 mm gowrak.<\/p>\n<p>4. Daglyk etraplar (K\u00f6petdag, Paropamiz we K\u00f6\u00fdtendag) \u2013 250 mm gowrak.<\/p>\n<p>Merkezi Garagumda howany\u0148 \u00e7yglylygyny\u0148 orta\u00e7a a\u0148ryba\u015f \u00fdyllyk ululyklary 6-7 mb, a oazislerde (suwaryl\u00fdan ekeran\u00e7ylyk \u00fderler) \u2013 8-9 mb aralygynda \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u00fdar. Howany\u0148 \u00e7yglylygy \u00fdanwar a\u00fdynda \u00f6z\u00fcni\u0148 a\u0148ryba\u015f derejesine \u00fdet\u00fd\u00e4r we 70-78%-e barabar bola\u00fdr. I\u0148 gurak d\u00f6w\u00fcr \u2013 i\u00fd\u00fcn a\u00fdyndan sent\u00fdabr a\u00fdyna \u00e7enli, \u015funda howany\u0148 \u00e7yglylygy Garagumda 20-30%- e, Hazary\u0148 kenar\u00fdaka etraplarynda \u2013 69%-e we oazislerde 30-35%-e de\u0148 bol\u00fdar.<\/p>\n<p>\u00c7yglylygy\u0148 u\u00e7ursyz \u00fdetmez\u00e7ilik etmegi g\u00fc\u00fd\u00e7li depginde bugary\u015fy emele getir\u00fd\u00e4r. \u00ddurtda suwu\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnden g\u00f6teril\u00fd\u00e4n bugary\u015fy\u0148 \u00fdyllyk mukdary 1000-2300 mm, Merkezi Garagumda bolsa 2000-2300 mm aralygynda \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u00fdar. \u015ee\u00fdlelikde, bugary\u015f ygaly\u0148 mukdaryndan birn\u00e4\u00e7e esse k\u00f6p (20- den gowrak) bol\u00fdar. T\u00fcrkmenistanda howany\u0148 temperaturasyny\u0148 guraklygy we \u00fdokarylygy durmu\u015fy \u00e7\u00e4klendiriji seb\u00e4pler bolup dur\u00fdar. Hut \u015fonu\u0148 \u00fc\u00e7inem, \u00fdurtda ekeran\u00e7ylygy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi di\u0148e emeli suwary\u015fa baglydyr . \u00ddelleri\u0148 d\u00fczg\u00fcni. T\u00fcrkmenistany\u0148 demirgazyk b\u00f6leginde demirgazyk-g\u00fcndogar \u00fdelleri, merkezi b\u00f6leginde we K\u00f6petdagy\u0148 etegind\u00e4ki d\u00fczl\u00fcgi\u0148 ugrunda \u2013 g\u00fcndogar we G\u00fcnorta-G\u00fcndogar Garagumda \u2013 demirgazyk \u00fdelleri agdyklyk ed\u00fd\u00e4r. \u00ddurdu\u0148 d\u00fczl\u00fck \u00fderlerinde \u00fdeli\u0148 orta\u00e7a \u00fdyllyk tizligi sekuntda 3,2-4,2 m\/s. de\u0148dir. \u00dderi\u0148 \u00fcstki \u00f6rtg\u00fcsini\u0148 h\u00e4si\u00fdeti (uly \u00e7\u00e4geli b\u00f6lekler) g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00fdel turan wagty T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinde \u00fdylbo\u00fdy, hususan-da \u00fdaz we tomus a\u00fdlary ga\u00fdtalanyp duran tozanly harasady\u0148 emele gelmegini \u015fertlendir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Tozanly harasat tur\u00fdan g\u00fcnleri\u0148 sany \u00fdyl dowamynda 35-67 t\u00f6wereginde \u00fc\u00fdtg\u00e4p dur\u00fdar, k\u00e4bir \u00fdyllarda ol di\u0148e Garagumda 106- 113-e \u00fdet\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in-de, howany\u0148 toza\u0148lylygy T\u00fcrkmenistany\u0148 ekologi\u00fda \u00fdagda\u00fdyny\u0148 tapawutly a\u00fdratynlyklaryny\u0148 biri bolup dur\u00fdar. Tozan hemi\u015fe, esasan hem, g\u00fcndizine howany\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde ga\u00fdyp \u00fd\u00f6r\u00fd\u00e4r. Bu bolsa \u00fdeke bir \u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnden d\u00e4l, e\u00fdsem g\u00fcnuzyn gyzan \u015fol ga\u00fdy\u015fyp \u00fd\u00f6ren gatyja zerrejiklerden hem \u00fdylylyk al\u00fdan howany\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li suratda gyzmagyna getir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Geldi\u00fdewa G\u00fcl\u015fat <\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00a0T\u00fcrkmen oba hojalyk institutyny\u0148 Maglumat ulgamlaryny\u0148 tehnologi\u00fdalaryny\u0148 ta\u00fd\u00fdarlyk ugruny\u0148 4-nji yyl talyby <\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistan \u00fc\u00e7in birden \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4n we i\u0148\u0148\u00e4n gurak howa h\u00e4si\u00fdetlidir. Onu\u0148 \u00fc\u00fdtg\u00e4p durmasyny howa ylmyny\u0148 elementlerini\u0148 gij\u00e4ni\u0148 we \u00fdyly\u0148 dowamyndaky \u00fdygy we uly (has k\u00f6p) \u00fc\u00fdtge\u015fmeleri bilen, guraklygyny bolsa \u2013 howa \u00fdagmyrlaryny\u0148 \u00f6r\u00e4n azlygy, howany\u0148 guraklygy we az bulutlylygy bilen d\u00fc\u015f\u00fcndirmek bolar. Bahar gysga bolup (mart a\u00fdyndan aprel a\u00fdyna \u00e7enli \u2013 ma\u00fd a\u00fdyny\u0148 ilkinji ong\u00fcnligi), ol [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22939"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22939"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22939\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22940,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22939\/revisions\/22940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}