{"id":22971,"date":"2024-10-24T14:08:11","date_gmt":"2024-10-24T09:08:11","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22971"},"modified":"2024-10-24T14:08:11","modified_gmt":"2024-10-24T09:08:11","slug":"mongol-basybalyslarynyn-netijesinde-turkmenistanyn-yerlerinin-paylasylmagy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22971","title":{"rendered":"Mongol basybaly\u015flaryny\u0148 netijesinde T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00fderlerini\u0148 pa\u00fdla\u015fylmagy"},"content":{"rendered":"<p>Mongol basypaly\u015flaryndan so\u0148 t\u00fcrkmen \u00fderleri \u00c7ingiz hany\u0148 nesillerini\u0148 arasynda pa\u00fdla\u015fyl\u00fdar. Demirgazyk T\u00fcrkmenistan Altyn Ordany\u0148 d\u00fcz\u00fcmine gir\u00fd\u00e4r. G\u00fcnorta Turkmenistan bolsa Hulaguiler d\u00f6wletini\u0148 gol astyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. \u00dd\u00f6ne \u00fderli ilat \u00e7ingiz\u00e7iler h\u00e4kimi\u00fdetine tabyn bolmak islem\u00e4ndir. XIII asyry\u0148 ortalarynda Horasanda, G\u00fcnbatar E\u00fdranda mongol agalygyna gar\u015fy \u00fderli ilaty\u0148 gozgala\u0148y ba\u015flan\u00fdar. Mongollary\u0148 t\u00e4ze h\u00f6k\u00fcmdary Mengu kagan (1248-1259) bu \u00fderlerde \u00f6z agalygyny pugtalandyrmak \u00fc\u00e7in birn\u00e4\u00e7e gezek harby \u00fd\u00f6ri\u015f ge\u00e7ir\u00fd\u00e4r. Ol 1252-nji \u00fdylda \u00f6z dogany Hulaguini bi\u00e7ak k\u00f6p go\u015fun bilen Horosana, E\u00fdrana we Alynky Azi\u00fda iber\u00fd\u00e4r. 1257-58-nji \u00fdyllarda Hulaguiler G\u00fcnbatar E\u00fdrany, Bagdady, Zakawkazi\u00fdany\u0148 we Siri\u00fdany\u0148 bir b\u00f6legini basyp alypdyr. Umuman, Amyder\u00fdadan M\u00fcs\u00fcre \u00e7enli aralyk, \u015fol sanda Horasan Hulaguiler d\u00f6wletini\u0148 d\u00fcz\u00fcmine giripdir. Bu d\u00f6wleti\u0148 d\u00fcz\u00fcmine Owganystan, Azerbe\u00fdjan, Ermenistan, Mesopotami\u00fdany\u0148 birn\u00e4\u00e7e \u00fderleri, Ki\u00e7i Azi\u00fdany\u0148 g\u00fcndogar b\u00f6legi giripdir.<\/p>\n<p>1263-nji \u00fdylda Hulagu \u2015Ilhan (Halklary\u0148 h\u00f6k\u00fcmdary) titulyny alypdyr. Bu tituly onu\u0148 oruntutarlary-da saklap galypdyr. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in olary\u0148 d\u00f6wleti \u2015Ilhanylar d\u00f6wleti di\u00fdlip atlandyrlypdyr.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen \u00fderleri ugrunda \u00e7ingiz\u00e7ileri\u0148 iki d\u00f6wleti-Hulaguiler we \u00c7agata\u00fdlar \u00f6zara g\u00f6re\u015fipdir. XIII asyry\u0148 90-njy \u00fdyllarynda Hulaguiler d\u00f6wletini \u00f6z i\u00e7ine alan durmu\u015f-ykdysady krizis, halk gozgala\u0148laryny\u0148 barha k\u00f6pelmegi mongol han-beglerini\u0148 bir b\u00f6legini d\u00f6wleti pugtalandyrmak barada k\u00e4bir \u00e7\u00e4releri g\u00f6rm\u00e4ge mejbur ed\u00fd\u00e4r. Bu sy\u00fdasy \u00f6zgertm\u00e4ni ge\u00e7irmek Hulaguiler d\u00f6wletini\u0148 hany Gazan han (1295-1304) d\u00f6wr\u00fcnde ba\u015flan\u00fdar. \u00ddurtda emele gelen kyn\u00e7ylyklardan \u00e7ykmak maksady bilen hulaguilerden bolan Gazan han d\u00f6wr\u00fcne k\u00e4bir \u00f6zgertmeler girizilipdir. Olar esasan a\u015fakdakylardan ybarat!<\/p>\n<p>Go\u015funy saklamak \u00fc\u00e7in ilatdan alyn\u00fdan salgyt \u00fdatyrylypdyr. \u00ddurtdaky agyr \u00fdagda\u00fda \u00e7ydaman ga\u00e7yp giden adamlar ga\u00fdtarylyp getirilmeli edilipdir.<\/p>\n<p>Ilatdan alyn\u00fdan salgytlary hasaba almak we bu barada ozalky \u00fdaly ba\u015f-ba\u015fdaklyk gadagan edilipdir. \u00ddurdu\u0148 hemme \u00fderinde \u00fdeket\u00e4k pul, agram we uzynlyk \u00f6l\u00e7eg ulgamy (d\u00fczg\u00fcni) girizilipdir. \u00d6zgertm\u00e4ni\u0148 esasy tarapdary Gazan hany\u0148 i\u0148 \u00fdakyn k\u00f6mek\u00e7isi, wezir Re\u015fit ed-Din bolupdyr. Re\u015fit ed-Din \u00f6r\u00e4n bilimli adamlary\u0148 biri bolup 1295-nji \u00fdylda wezir wezipesine bellenilipdir. \u015ee\u00fdlelikde ol Ilhanylar (Hulagular) d\u00f6wletinde ikinji adama \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r. Ol d\u00f6wletde \u00f6r\u00e4n k\u00f6p \u00f6zgeri\u015fler ge\u00e7irip, d\u00f6wleti merkezle\u015fdirmekde hem uly rol o\u00fdnapdyr. Ol edil iki asyr \u00f6\u0148 Be\u00fdik Seljuk t\u00fcrkmenlerini\u0148 merkezle\u015fen d\u00f6wleti \u00fdaly etmek isl\u00e4pdir. 1317-nji \u00fdylda ol wezipesinden bo\u015fad\u00fdar. So\u0148ra bolsa, 1318-nji \u00fdyly\u0148 i\u00fdun a\u00fdyny\u0148 18-ine ogly Ibra\u00fdym bilen gynalyp \u00f6ld\u00fcril\u00fd\u00e4r. Re\u015fit ed-Din \u00f6z sy\u00fdasaty bilen \u00f6z\u00fcni gorap bilmese-de, onu\u0148 \u00fdazan eseri m\u00fcdimi taryhy esere gir\u00fd\u00e4r. Ol t\u00fcrkmenleri\u0148 taryhy barada birn\u00e4\u00e7e i\u015f \u00fdazan belli awtordyr. \u00d6zgertmeleri\u0148 d\u00fc\u00fdp mazmuny esasan salgytlary hem-de d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fd\u00e4ki bol\u00e7ulyklary kadala\u015fdyrmaga, pul \u00f6zgertmesini ge\u00e7irm\u00e4ge we mongol go\u015funyna pa\u00fd \u00fder berm\u00e4ge syrygypdyr. Gazan hany\u0148 \u00f6zi hem yslam dinini kabul edipdir. \u00d6\u0148 islan \u00fderinde g\u00f6\u00e7\u00fcp-gonup \u00fd\u00f6ren, basylyp alnan halklary talap, d\u00f6wleti\u0148 hasabyna oturymly ilatdan salgyt \u00fdygnap \u00fd\u00f6ren mongol go\u015funba\u015fylary we esgerleri indi \u00fderleri ikta d\u00fczg\u00fcni esasynda, \u00fdagny go\u015funda gulluk edeni \u00fc\u00e7in almaga bor\u00e7ly edil\u00fd\u00e4r. Bu bolsa olary\u0148 kem-kemden oturymlylyga we ekeran\u00e7ylyk hojalygyna \u00fdykgyn etmegine getiripdir. \u00d6zem olar ikta \u00fderlerini nesilden-nesle miras gal\u00fdan e\u00fde\u00e7ilik g\u00f6rn\u00fc\u015finde alypdyrlar. \u00d6zgertme bo\u00fdun\u00e7a da\u00fdhanlar iktadary\u0148 \u00fderine resmi ta\u00fddan berkidilipdir. \u015ee\u00fdlelikde, Gazan hany\u0148 bu \u00f6zgertmesi \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik gatna\u015fyklaryny\u0148 pugtalanmagyna m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6redipdir.<\/p>\n<p>Ge\u00e7irilen \u00f6zgertmeler netijesinde XIV asyry\u0148 ba\u015flarynda Horasany\u0148 \u015f\u00e4herleri belli bir derejede \u00f6s\u00fc\u015fe e\u00fde bol\u00fdar. \u00ddurdumyzy\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7\u00fd\u00e4n Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrunda s\u00f6wda gatna\u015fyklary t\u00e4zeden janlan\u00fdar. Senet\u00e7ilik we ekeran\u00e7ylyk babatda \u00f6\u0148e gidi\u015flik du\u00fdul\u00fdar.<\/p>\n<p>\u00dczn\u00fcksiz \u00f6zara uru\u015flar Hulaguiler d\u00f6wletini\u0148 harby kuwwatyny gow\u015fad\u00fdar. Bu \u00fdagda\u00fdgan pe\u00fddalanyp, \u00c7agata\u00fd ulusyny\u0148 we Altyn<\/p>\n<p>Ordany\u0148 hanlary birn\u00e4\u00e7e gezek Horasany\u0148 \u00fcst\u00fcne \u00e7oz\u00fdarlar. \u015ee\u00fdlelikde, t\u00fcrkmen \u00fderleri mongollary\u0148 iki d\u00f6wletini\u0148 arasyndaky b\u00e4sde\u015flik zolagyna \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r. Hulaguileri\u0148 ozalky d\u00f6wleti \u00e7ag\u015fap, birn\u00e4\u00e7e \u00f6zara du\u015fman\u00e7ylykly d\u00f6wletjiklere b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle \u00fdagda\u00fd XIV asyry\u0148 ortalarynda Merkezi Azi\u00fdany\u0148 k\u00f6p \u00fderinde mongol basybalyjylaryna gar\u015fy halk hereketlerini\u0148 \u00fda\u00fdba\u0148lanmagyna getir\u00fd\u00e4r, \u00fd\u00f6ne olar \u00fderli ilaty\u0148 milli d\u00f6wletini\u0148 d\u00f6remegine getirip bilme\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u00c7ingiz hany\u0148 imperi\u00fdasy b\u00f6l\u00fcnen mahalynda, Horezm tutu\u015flygyna di\u00fden \u00fdaly Ju\u00e7yny\u0148 nesillerini\u0148 ulusyna tabyn bolupdyr. XIII asyry\u0148 40-njy \u00fdyllarynda Ju\u00e7yny\u0148 ogly Baty hany\u0148 basybalyjylykly \u00fd\u00f6ri\u015fleri netijesinde Altyn Orda d\u00f6wleti d\u00f6r\u00e4pdir. Onu\u0148 pa\u00fdtagty A\u015faky Powol\u017eed\u00e4ki Sara\u00fd \u015f\u00e4heri eken. G\u00fcndogar dillerind\u00e4ki \u00e7e\u015fmelerde Altyn Orda \u2015Ju\u00e7yny\u0148 ulusy di\u00fdlip atlandyrylypdyr. Demirgazyk T\u00fcrkmenistan Ma\u0148\u0148y\u015flak, Balkan etraplary hem \u015fol ulusy\u0148 d\u00fcz\u00fcmine giripdir.<\/p>\n<p>Altyn Oradany\u0148 ilaty esasan bo\u00fdun egdirilen gypjaklardan, alanlardan, bulgarlardan ybarat bolupdyr. Mongollary\u0148 \u00f6zi hanlykda ilaty\u0148 ujypsyz b\u00f6legini d\u00fcz\u00fcpdir. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in olary\u0148 \u00fdagda\u00fdy-da Hulaguiler d\u00f6wletind\u00e4ki ilaty\u0148 \u00fdagda\u00fdyndan gowy bolmandyr. Altyn Ordany\u0148 sy\u00fdasy taryhy da\u015farky we i\u00e7erki uru\u015flardan doly bolupdyr. Baty hany\u0148 d\u00f6wr\u00fcnde (1236-1256) Altyn Orda mongol uluslaryny\u0148 i\u0148 ulusy we g\u00fc\u00fd\u00e7l\u00fcsi bolup, Mawerannahry\u0148 we Semire\u00e7\u00fd\u00e4ni\u0148 bir b\u00f6legini hem \u00f6z\u00fcne tabyn edipdir.<\/p>\n<p>XIII asyry\u0148 80-nji \u00fdyllaryny\u0148 ortalarynda Altyn Ordada han h\u00e4kim\u00fdetini\u0148 hukugyny \u00e7\u00e4klendirmek \u00fc\u00e7in iri ba\u00fd toparlaryny\u0148 \u00f6zara uru\u015flary ba\u015flan\u00fdar.<\/p>\n<p>XIII asyry\u0148 ortalarynda t\u00fcrkmen ta\u00fdpalary m\u00fcmkingadar mongollary\u0148 Ju\u00e7y ulusyny\u0148 i\u0148 uzakdaky we \u00e7etd\u00e4ki wela\u00fdatlarynda \u00fda\u015fapdyrlar. \u015ee\u00fdle \u00fclkeleri\u0148 biri-de Demirgazyk-G\u00fcnbatar T\u00fcrkmenistan bolupdyr. Bu \u00fdere mongol tala\u0148\u00e7ylaryndan halas bolmak \u00fc\u00e7in go\u0148\u015fy wela\u00fdatlardan hem ga\u00e7gaklar k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin ga\u00e7yp gelipdirler. Agyr salgytlar we \u00fdygymlar bilen halys ezilen Horasan da\u00fdhanlaryny\u0148 bir b\u00f6legi eline \u00fdarag alyp, mongol s\u00fctemine gar\u015fy gozgala\u0148 turzan bolsa, be\u00fdleki b\u00f6legi Demirgazyk G\u00fcnbatar T\u00fcrkmenistana ga\u00e7yp gitm\u00e4ge mejbur bolupdyr. \u015ee\u00fdlelikde, Demirgazyk T\u00fcrkmenistanda, \u00dcst\u00fdurtda, Ma\u0148\u0148y\u015flakda t\u00fcrkmen ta\u00fdpalaryny\u0148 k\u00f6p\u00fcsi jemlenipdir.<\/p>\n<p>Mongol agalygy d\u00f6wr\u00fcnde demirgazyk t\u00fcrkmenleri\u0148 hojalygy esasan \u00fdarym \u00e7arwa g\u00f6rn\u00fc\u015fli bolupdyr. Iki asyry\u0148 sepgidinde Der\u00fdalygy\u0148 we Sarygamy\u015fy\u0148 suwlulandyrylmagy ol \u00fderd\u00e4ki t\u00fcrkmenleri\u0148 ekeran\u00e7ylyk bilen me\u015fgullanmagyna m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6redipdir. A\u00fdratyn-da Wezir, \u015eemahgala we Adak \u015f\u00e4herlerini\u0148 t\u00f6wereklerinde oturumly hojalyklar pe\u00fdda bolupdyrlar.<\/p>\n<p>Mongol basybalyjylary tarapyndan haraba\u00e7ylyga \u00f6wr\u00fclen G\u00fcrgen\u00e7 XIII asyry\u0148 II \u00fdarymynda t\u00e4zeden dikeldilip ba\u015flanyl\u00fdar. Seb\u00e4bi G\u00fcrgenji\u0148 \u00fcst\u00fcnden esasy kerwen \u00fdollary ge\u00e7\u00fd\u00e4rdi. XIII asyry\u0148 ahyrlarynda we XIV asyry\u0148 ba\u015flarynda Merkezi Azi\u00fdany\u0148 hem-de Hyta\u00fdy\u0148 harytlaryny\u0148 esasy b\u00f6legi \u00ddewropa \u00fdurtlaryna hut \u015fu \u00fdol bilen \u00e4kidilipdir. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in G\u00fcrgenji\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7\u00fd\u00e4n uly s\u00f6wda \u00fdoly di\u0148e bir Azi\u00fda d\u00e4l, \u00ddewropada hem o\u0148at m\u00e4lim bolupdyr. 1333-nji \u00fdylda Horezme gelen sy\u00fdhat\u00e7ysy Ibn Batuta G\u00fcrgenji\u0148 tarypyny \u00fdetiripdir. Itali\u00fda sy\u00fdahat\u00e7ysy Pegallottini\u0148 tassyklamagyna g\u00f6r\u00e4, \u00ddewropa t\u00e4jiri G\u00fcrgen\u00e7den a\u0148ryk gitmese-de bol\u00fdan eken, \u00e7\u00fcnki ol \u00f6z\u00fcni gyzyklandyr\u00fdan Azi\u00fda harytlaryny\u0148 hemmesini G\u00fcrgen\u00e7 bazarlaryndan tapypdyr.<\/p>\n<p>\u00d6zbek hany\u0148 (1312-1342) d\u00f6wr\u00fcnde Altyn Oradny\u0148 kuwwaty has g\u00fc\u00fd\u00e7len\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 ogly Jany beg (1342-1157) mahalynda Horasan basylyp alyn\u00fdar. Balkan daglaryndaky, Demirgazyk Garagumdaky, \u00dcst\u00fdurtdaky t\u00fcrkmenler Jany bege tabyn bolmaga mejbur bol\u00fdarlar. Olar mongollara salgyt t\u00f6lem\u00e4ge-de, go\u015fun berm\u00e4ge-de bor\u00e7ly edil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Jany begi\u0148 ogly Berdi begi\u0148 (1357-1361) uazaga \u00e7ekmedik h\u00f6k\u00fcmdarlygyndan so\u0148 Altyn Ordada \u00fdene gan d\u00f6k\u00fc\u015fikli \u00f6zara uru\u015flar ba\u015flan\u00fdar. \u015eu \u00e7yl\u015fyrymly \u00fdagda\u00fdda \u00fderli ilat\u00fd\u0148 mongol zulumyna gar\u015fy g\u00f6re\u015fi t\u00e4zeden m\u00f6w\u00e7 al\u00fdar. Mu\u0148a t\u00fcrkmen ta\u00fdpalaryda i\u015fe\u0148\u0148ir gatna\u015f\u00fdarlar. Balkanda, Uzbo\u00fdu\u0148 t\u00f6wereklerinde \u00fda\u015fa\u00fdan t\u00fcrkmenler mongol agalygyny ykrar etm\u00e4n ugra\u00fdar.Munu\u0148 \u00f6zi hakykat \u00fd\u00fcz\u00fcnde Horezmi\u0148 t\u00e4zeden d\u00f6re\u00fd\u00e4ndigini, \u00fdagny \u00fdarym gara\u015fly d\u00f6wlete \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4ndigini a\u0148ladypdyr. E\u00fd\u00fd\u00e4m XIV asyry\u0148 60-njy \u00fdyllarynda Horezm doly \u00f6zba\u015fdaklygyny gazan\u00fdar we Altyn Ordany ykrar etme\u00fd\u00e4r. Uru\u015flar netijesinde ysgyndan ga\u00e7an Altyn Orda te\u00fdmirileri\u0148 \u00fd\u00f6ri\u015flerini\u0148 yzyna serpikdirip bilme\u00fd\u00e4r. Mongol zulumyny\u0148 so\u0148yna \u00e7ykyl\u00fdar.<\/p>\n<p>Mongol basybaly\u015flary t\u00fcrkmen ta\u00fdpalaryny\u0148 birle\u015fmegine p\u00e4sgel beripdir. Mongol agalygyna doly bo\u00fdun egmek islemedik t\u00fcrkmen toparlaryny\u0148 birn\u00e4\u00e7esi T\u00fcrkmenistandan demirgazyk, g\u00fcnbatar, g\u00fcnorta ugurlara g\u00f6\u00e7\u00fcpdir. Esasan Uly Balkanda, Ki\u00e7i Balkanda, Der\u00fdaaralykda, Uzbo\u00fddyr Ma\u0148gy\u015flakda mekan tutupdyrlar. Olar mongollara degi\u015fli bolan Altyn Orda bilen Hulagu uluslaryny\u0148 aralygyndaky gi\u0148 territori\u00fdada hi\u00e7 kime-de doly bo\u00fdun bolman \u00fda\u015fapdyrlar.<\/p>\n<p>XIII asyry\u0148 ikinji \u00fdarymyndan ba\u015flap G\u00fcnbatar T\u00fcrkmenistanda we Ma\u0148gy\u015flakda \u00fda\u015fa\u00fdan t\u00fcrkmen tirelerini\u0148 arasynda salyrlary\u0148 t\u00e4siri g\u00fc\u00fd\u00e7lenip ba\u015fla\u00fdar. Rowa\u00fdatlarda Salyr Ogurjygy\u0148 demirgazyk t\u00fcrkmenleri\u0148 ata-babalarydygy, be\u00fdleki tarapdan, onu\u0148 Ma\u0148gy\u015flak we Balkan t\u00fcrkmenlerini serkerdelik edenligi a\u00fddyl\u00fdar. K\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin g\u00f6\u00e7h\u00e4-g\u00f6\u00e7l\u00fck t\u00fcrkmenleri\u0148 Salyr-Ogurjyk babany\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylygynda biri-birinde \u00fdakyn Horezm-Uzbo\u00fd-Balkan-Ma\u0148gy\u015flak sebitlerinde \u00fda\u015famagydyr.<\/p>\n<p>XIII-XIV asyrlarda t\u00fcrkmenleri\u0148 uly ta\u00fdpa birle\u015fmesine \u00f6wr\u00fclenlerini\u0148 biri-de \u00e4rsarylardyr. Halk i\u00e7ind\u00e4ki rowa\u00fdatlara g\u00f6r\u00e4, bu tir\u00e4ni\u0148 d\u00f6re\u00fd\u015fi Ogurjyk alp we \u00c4rsary baba bilen baglan\u015fyklydyr. Ogurjuk alpy\u0148 \u00e7owlugy \u00c4rsary babany\u0148 ba\u015ftutanlygynda XIV asyrda t\u00fcrkmen ta\u00fdpalaryny\u0148 i\u00e7inde serkerde, ta\u00fdpa ba\u015ftutany h\u00f6km\u00fcnde tanal\u00fdar. Ol \u00e4rsary t\u00fcrkmenlerini\u0148 ba\u015ftutany hasap edil\u00fd\u00e4r. \u00c4rsary baba XIII-XIV asyrlar sepgidinde \u00fda\u015fapdyr. Ol XIII asyrda Balkan \u00fderlerinde \u00fda\u015fan \u00e4rsary ta\u00fdpalaryna \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk edipdir. Ol di\u0148e bir harby serkerde bolman, t\u00fcrkmen taryhynda \u00f6\u00e7mejek yz galdyran magaryf\u00e7y h\u00f6km\u00fcnde hem tanal\u00fdar. XIII-XIV asyrlarda \u00fda\u015fan bu taryhy \u015fahsy\u00fdete \u015eyh \u015eerif hoja dini \u00fcndewlere, nesihatlara degi\u015fli i\u015fleri\u0148 en\u00e7emesini arap dilinden t\u00fcrkmen\u00e7\u00e4 terjime etdirip k\u00f6p\u00e7\u00fclige \u00fda\u00fdradypdyr. Ol i\u015fler \u2015Muin el-Murid (Muritler-\u015f\u00e4girtler \u00fc\u00e7in gollanma) ady bilen bellidir.<\/p>\n<p>\u00c4rsary babany\u0148 ady t\u00fcrkmen ta\u00fdpalaryny\u0148 i\u00e7inde bellidir. Ol Horasany\u0148 dikmesi bilen s\u00f6we\u015f\u00fd\u00e4r. T\u00fcwer (D\u00fcker) gu\u00fdusyny\u0148 \u00fdanynda bolan s\u00f6we\u015fde wepat bol\u00fdar. H\u00e4zirki wagtda Gyzylga\u00fdadan 35 km uzaklykda, T\u00fcwer obasyny\u0148 gola\u00fdynda onu\u0148 mazary bar. \u00c4rsary baba mazaryna \u00fdurdumyzy\u0148 \u00e4hli \u00fderlerinde zy\u00fdarata bar\u00fdarlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0<em><strong>Akmyradowa Bahar <\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00a0D\u00f6wletm\u00e4mmet Azady adyndaky T\u00fcrkmen milli d\u00fcn\u00fd\u00e4 dilleri institutyny\u0148 G\u00fcndogar dilleri we edebi\u00fdaty fakultetini\u0148 T\u00fcrkmen dili we edebi\u00fdaty h\u00fcn\u00e4rini\u0148 4-nji \u00fdyl talyby <\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mongol basypaly\u015flaryndan so\u0148 t\u00fcrkmen \u00fderleri \u00c7ingiz hany\u0148 nesillerini\u0148 arasynda pa\u00fdla\u015fyl\u00fdar. Demirgazyk T\u00fcrkmenistan Altyn Ordany\u0148 d\u00fcz\u00fcmine gir\u00fd\u00e4r. G\u00fcnorta Turkmenistan bolsa Hulaguiler d\u00f6wletini\u0148 gol astyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. \u00dd\u00f6ne \u00fderli ilat \u00e7ingiz\u00e7iler h\u00e4kimi\u00fdetine tabyn bolmak islem\u00e4ndir. XIII asyry\u0148 ortalarynda Horasanda, G\u00fcnbatar E\u00fdranda mongol agalygyna gar\u015fy \u00fderli ilaty\u0148 gozgala\u0148y ba\u015flan\u00fdar. Mongollary\u0148 t\u00e4ze h\u00f6k\u00fcmdary Mengu kagan (1248-1259) bu \u00fderlerde \u00f6z agalygyny [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22971"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22971"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22971\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22972,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22971\/revisions\/22972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22971"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22971"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22971"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}