{"id":22973,"date":"2025-09-20T11:18:08","date_gmt":"2025-09-20T06:18:08","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22973"},"modified":"2025-09-23T11:53:04","modified_gmt":"2025-09-23T06:53:04","slug":"dasky-gursawyn-sahsyyetin-osusine-tasiri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22973","title":{"rendered":"Da\u015fky gur\u015fawy\u0148 \u015fahsy\u00fdeti\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fine t\u00e4siri"},"content":{"rendered":"<p>Adam jemgy\u00fdetle\u015fmek prosesinde \u015fahsy\u00fdete \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r. Adam jemgy\u00fdetini\u0148 \u00fdok \u00fderinde ruhy jemgy\u00fdet\u00e7ilik, psihiki \u00f6s\u00fc\u015f bolup bilmez.<\/p>\n<p>K\u00e4bir mysallara \u00fd\u00fczleneli\u0148. Maugli baradaky erteki-ba\u015fdana\u00fdak toslama d\u00e4ldir. Adam swilizasi\u00fdasyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015finde belli bolan k\u00e4bir maglumatlar ony tassykla\u00fdarlar. Rim d\u00f6wletini esaslandyran Romuly we Remi b\u00f6ri (gurt) bakyp ulaldypdyr. Maugli ha\u00fdwanlary\u0148 arasynda ulalypdyr, litwaly oglanjyk a\u00fdyny\u0148 k\u00f6weginde \u00fda\u015fapdyr. Belli bolan maglumatlara g\u00f6r\u00e4 15 \u00e7aga gurtlar (b\u00f6riler) tarapyndan bakylan, 5 \u00e7aga a\u00fdylar, 10 \u00e7aga &#8211; ma\u00fdmynlar, 1 \u00e7aga gapla\u0148 (leopard), 1 \u00e7aga go\u00fdun tarapyndan bakylypdyr di\u00fdlen maglumatlar bar.<\/p>\n<p>1920-nji \u00fdylda Hindistanly lukman Sung gurtlary\u0148 (b\u00f6rileri\u0148) hininde iki sany adam \u00e7agasyna du\u015fupdyr. Olar gyzlardy. Biri 7-8 \u00fda\u015flarynda, be\u00fdlekisi iki \u00fda\u015f ki\u00e7i. Gyzlara Amala we Kamala di\u00fdip at dakypdyrlar. \u00c7agalary\u0148 \u00f6z\u00fcni alyp bar\u015fy edil \u00fdabany ha\u00fdwanlary\u0148 \u00f6z\u00fcni adamy\u0148 ja\u00fdynda alyp bar\u015fy \u00fdaly bolupdyr. D\u00f6rt a\u00fdagynda, \u00f6zlerem di\u0148e gije \u00fd\u00f6r\u00e4pdirler. G\u00fcndiz bolsa uklapdyrlar. \u00ddatanlarynda-da biri-birine berk gysly\u015fyp \u00fdatypdyrlar.<\/p>\n<p>Ki\u00e7i gyzjagaz tiz wagtdan aradan \u00e7ykypdyr. Ol hi\u00e7 zady \u00f6wrenip bilm\u00e4ndir. Uly gyzjagaz 10 \u00fdyl \u00fda\u015fapdyr.<\/p>\n<p>Lukman Sung 10 \u00fdyly\u0148 dowamynda \u00fd\u00f6rite g\u00fcndelik \u00fd\u00f6redip, o\u0148a eden synlaryny\u0148 \u00e4hlisini \u00fdazypdyr. Bu gyza ilki dik durmagy \u00f6wredipdirler. Alty \u00fdyldan so\u0148 Kamala \u00fd\u00f6r\u00e4p ba\u015flapdyr, \u00fd\u00f6ne d\u00f6rt a\u00fdak bolup ylgapdyr. D\u00f6rt \u00fdylda alty s\u00f6zi \u00f6zle\u015fdiripdir. \u00ddedi \u00fdyldan so\u0148 onu\u0148 s\u00f6z ba\u00fdlygy 45 s\u00f6ze \u00fdetipdir, \u00fdene-de \u00fc\u00e7 \u00fdyldan 100 s\u00f6ze \u00fdetipdir. 10 \u00fdyly\u0148 i\u00e7inde Kamala adamlar toparyna \u00f6wreni\u015fipdir, \u00fdagtylykdan gorkmandyr, eli bilen i\u00fdmegi \u00f6wrenipdir, stakandan suw i\u00e7ip bilipdir. On \u00fdedi \u00fda\u015f t\u00f6weregine \u00fdetende Kamalany\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi d\u00f6rt \u00fda\u015fly \u00e7agany\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fine de\u0148 bolupdyr.<\/p>\n<p>Adam di\u0148e jemgy\u00fdetde \u00fda\u015fap, tebigat tarapyndan berlen \u00fcst\u00fcnliklere \u00fdetip biler. Eger-de \u00f6s\u00fc\u015f (siwilizasi\u00fda) bolmadyk bolsa, adam i\u0148 bir nejis, a\u0148syz ha\u00fdwan bolup \u00fda\u015fardy. Adamy adam ed\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdetdir.<\/p>\n<p>\u00c7agalyk d\u00f6wr\u00fcnde, adamy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fine \u00f6\u00fd gur\u015fawy uly t\u00e4sir \u00fdetir\u00fd\u00e4r. Ma\u015fgalada adamy\u0148 ilkinji g\u00fcnleri, \u00e4dimleri, onu\u0148 geljekde \u00f6s\u00fc\u015fi we k\u00e4mille\u015fmegi kesgitlen\u00fd\u00e4r. \u00c7agany\u0148 \u00f6s\u00fc\u015finde k\u00e4mille\u015fmeginde ma\u015fgalany\u0148 orny uludyr. Ma\u015fgala onu\u0148 gyzyklanmalaryny, talaplaryny, gara\u00fdy\u015flaryny we gymmatlyk baradaky gara\u00fdy\u015flaryny kesgitle\u00fd\u00e4r. \u015eahsy\u00fdeti\u0148 ahlak we sosial hilleride ma\u015fgaladan \u00f6z g\u00f6zba\u015fyny al\u00fdar.<\/p>\n<p>Nazary we tejribe nukda\u00fdnazaryndan gyzyklanma d\u00f6red\u00fd\u00e4n sorag: \u015fahsy\u00fdeti\u0148 \u00f6smegine da\u015fky gur\u015faw k\u00f6p t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4rmi \u00fda-da nesle ge\u00e7ijilik. H\u00fcn\u00e4rmenler bu soraga jogap berende \u00f6z gara\u00fdy\u015flary bo\u00fdun\u00e7a d\u00fcrli toparlara b\u00f6l\u00fcndiler. Olar biogenetikler.we sosiogenetikler di\u00fden toparlara b\u00f6l\u00fcndiler.<\/p>\n<p>Biogenetikler &#8211; neslege\u00e7ijilik \u015fahsy\u00fdeti\u0148 \u00f6s\u00fc\u015finde esasy orun tut\u00fdar di\u00fden pikiri \u00f6\u0148e s\u00fcrdiler.<\/p>\n<p>Sosiogenetikler &#8211; \u015fahsy\u00fdeti\u0148 \u00f6s\u00fc\u015finde esasy orun da\u015fky gur\u015fawa degi\u015flidir di\u00fdip belle\u00fd\u00e4rler. Birn\u00e4\u00e7e alymlar \u00f6z i\u015flerinde da\u015fky gur\u015faw bilen neslege\u00e7ijiligi\u0148 adamy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fine t\u00e4sirlerini \u00f6l\u00e7egleri\u0148 \u00fcsti bilen barlap g\u00f6rd\u00fcler. Alnan maglumatlar gapma-gar\u015fylykly boldy. Netijede alnan maglumatlar \u015fe\u00fdle netije \u00e7ykarmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik berdi: barlan\u00fdan faktorlar adamlary\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fine birme\u0148ze\u015f t\u00e4sir etme\u00fd\u00e4rler di\u00fdip jogap berdi.Sosiogenetikler da\u015fky gur\u015fawy\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fe t\u00e4siri 90% di\u00fdip hasap ed\u00fd\u00e4rler. Biogenetikler neslege\u00e7ijilik \u00f6s\u00fc\u015fe 80-90%-den az t\u00e4sir etme\u00fd\u00e4r di\u00fden netije \u00e7ykardylar. Mysal \u00fc\u00e7in i\u0148lis psihology D.\u015eattlewort (1935\u00fd.) esasy faktorlary\u0148 adamy\u0148 akyl \u00f6s\u00fc\u015fine t\u00e4siri.bo\u00fdun\u00e7a \u015fu netij\u00e4 geldi:<\/p>\n<p>Akyl \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 64 % -ne neslege\u00e7ijilik t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r;<\/p>\n<p>Akyl \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 16 % -ne ma\u015fgala gur\u015fawy t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r;<\/p>\n<p>Akyl \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 3 % -ne \u015fol ma\u015fgaladaky \u00e7aga terbi\u00fdesini\u0148 t\u00e4siri;<\/p>\n<p>Akyl \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 17 %-ne neslege\u00e7ijilik bilen da\u015fky gur\u015fawy\u0148 arabaglan\u015fygy.<\/p>\n<p>Ylmy\u0148 takyklyga esasy \u00fcns berenini\u0148 seb\u00e4bi, bu onu\u0148 maksadydyr. \u00dd\u00f6ne n\u00e4\u00e7e \u00f6l\u00e7egler ge\u00e7irilse-de, olary\u0148 netijesi hakykata doly \u00fdetip bilmez. Her bir adam \u00f6zba\u015fdak, \u00f6z ugruna \u00f6s\u00fd\u00e4r, \u015fonu\u0148 \u00fc\u00e7inde olary\u0148 her ha\u00fdsysyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015finde neslege\u00e7ijiliginde, da\u015fky gur\u015fawy\u0148da \u00f6z \u201cpa\u00fdy\u201d bardyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Alty\u00fdew Amanmyrat,<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>T\u00fcrkmenistany\u0148 telekomunikasi\u00fda we Informatika institutyny\u0148 talyby.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Adam jemgy\u00fdetle\u015fmek prosesinde \u015fahsy\u00fdete \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r. Adam jemgy\u00fdetini\u0148 \u00fdok \u00fderinde ruhy jemgy\u00fdet\u00e7ilik, psihiki \u00f6s\u00fc\u015f bolup bilmez. K\u00e4bir mysallara \u00fd\u00fczleneli\u0148. Maugli baradaky erteki-ba\u015fdana\u00fdak toslama d\u00e4ldir. Adam swilizasi\u00fdasyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015finde belli bolan k\u00e4bir maglumatlar ony tassykla\u00fdarlar. Rim d\u00f6wletini esaslandyran Romuly we Remi b\u00f6ri (gurt) bakyp ulaldypdyr. Maugli ha\u00fdwanlary\u0148 arasynda ulalypdyr, litwaly oglanjyk a\u00fdyny\u0148 k\u00f6weginde \u00fda\u015fapdyr. Belli bolan maglumatlara g\u00f6r\u00e4 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":25339,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22973"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22973"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22973\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25141,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22973\/revisions\/25141"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}