{"id":22978,"date":"2024-10-25T06:14:58","date_gmt":"2024-10-25T01:14:58","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22978"},"modified":"2024-10-25T06:14:58","modified_gmt":"2024-10-25T01:14:58","slug":"gadymy-turkmen-edebiyaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=22978","title":{"rendered":"Gadymy t\u00fcrkmen edebi\u00fdaty"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen edebi\u00fdaty\u2014i\u0148 gadymy edebi\u00fdatlary\u0148 biri hasaplanyl\u00fdar. Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 taryhyny gadymy zamanlardan alyp ga\u00fdd\u00fdar. T\u00fcrkmen edebi\u00fdaty bizi gadymy zamanlardan ba\u015flap, \u015fu g\u00fcnlere \u00e7enli halky\u0148 \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy, durmu\u015fy, d\u00fcrli wakalara gatna\u015fy\u015fy, gahryman\u00e7ylyklary, pajygaly \u00fdagda\u00fdlary, arzuw-islegleri, bagtly-\u015fatlykly durmu\u015flary bilen bizi tany\u015f ed\u00fd\u00e4r. Halky\u0148 d\u00f6reden \u015fahyrana eserleri: \u201cGorkut ata\u201d, \u201cOguznama\u201d , \u201cKowusnama\u201d,\u201dG\u00f6rogly\u201d , \u201c\u015easenem-Garyp\u201d \u00fdaly onlar\u00e7a eposlardyr, dessanlar k\u00f6p asyrlar mundan \u00f6\u0148ki gahryman\u00e7ylykly, durmu\u015fy, taryhy wakalary habar ber\u00fd\u00e4r. -T\u00fcrkmen halky \u00f6z taryhyny gadym zamanlardan alyp ga\u00fdd\u00fdan edebi\u00fdaty\u0148 has \u00f6sen d\u00f6wri orta asyrlardyr. Bu asyrlarda Orta Azy\u00fdada Mahmyt Ka\u015fgary \u201cDiwany- L\u00fcgat et-t\u00fcrk\u201d , Abu Abdylla Muyzzi (1047- 1127), Omar Ha\u00fd\u00fdam (1048- 1122), Sanjar (1083-1157) \u201cSeljuknama\u201d, Hoja Ahmet \u00ddasawy (1103-1166) , Aly \u201cKyssa\u00fdy-\u00ddusup\u201d (1233), Mahmyt P\u00e4lwan (1247-1326), Ahmet Burhaneddin Siwasly (1345-1398) Horezm1i \u201cMuhabbetnama\u201d (1353), Se\u00fdit Nesimi (1370-1417), Aly\u015fir Nowa\u00fdy (1441-1501) ,Wepa\u00fdy \u201cRownakyl yslam\u201d (1464) , Muhammet Fizuly (1500-1563), Muhammet Ba\u00fdramhan (1505-1561). Abdyrahym Ba\u00fdramhan ogly (1556-1626), Berhudar T\u00fcrkmen \u201cRagna we Zyba\u201d Garaja oglan (1606-1679) \u00fdaly be\u00fdik \u015fahyrlar \u00fda\u015fap, \u00f6z eserleri bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4 edebi\u00fdatyny\u0148 altyn hazynasyny ba\u00fdla\u015fdyrypdyrlar.<\/p>\n<p>XVIII asyr t\u00fcrkmen edebi\u00fdatynda agzybirlik, il-\u00fdurdy s\u00f6\u00fdmek we ony goramak , bir bitewi d\u00f6wlete birle\u015fmek , mertlik , batyrlyk , wepalylyk , ar-namysly bolmak \u201c ba\u015f temalar suratlandyrylan.\u00c7eper edebi\u00fdatda milli \u00f6zbolu\u015flylyk , t\u00e4ze mazmunly poezi\u00fda , realistik ugur , progressiw ide\u00fdalar has a\u00fddy\u0148 du\u017cul\u00fdar .<\/p>\n<p>XIX asyrda t\u00fcrkmen edebi\u00fdaty d\u00f6wrebap \u00f6s\u00fc\u015f \u00fdoluny ge\u00e7\u00fd\u00e4r. Bu d\u00f6wr\u00fc\u0148 t\u00fcrkmen edebi\u00fdatynda XVIII asyrda d\u00fc\u00fdbi tutulan esasy temalar, progressiw \u00f6sd\u00fcril\u00fd\u00e4r , k\u00e4mille\u015fdiril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>XIX asyrda \u00f6zlerini\u0148 d\u00fcrd\u00e4ne eserleri bilen k\u00fclli t\u00fcrkmene \u00f6z\u00fcni tanadan klassyk \u015fahyrlar: M\u00e4mmetweli Kemine, Se\u00fditnazar Se\u00fddi, Gurbandurdy Zelili , Mollanepes , Annagyly\u00e7 M\u00e4t\u00e4ji we ba\u015fgalar \u00fda\u015fapdyr. Bu talantly \u015fahyrlary\u0148 durmu\u015fy dogru\u00e7yl be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n , z\u00e4hmetke\u015fi\u0148 du\u00fdgy-d\u00fcnjesini, \u00fd\u00fcrek owazyny \u00e7eper a\u0148lad\u00fdan go\u015fgulary \u00fd\u00fcreklere teselli berip, dilden -dile ge\u00e7ip gelipdir.<\/p>\n<p>XX asyry\u0148 ba\u015fyndaky (1900-1917) t\u00fcrkmen edebi\u00fdatyny\u0148 taryhyny D\u00f6wletm\u00e4mmet Balgyzyl , Molladurdy , Ba\u00fdram \u015fahyr , K\u00f6rmolla, Durdy Gyly\u00e7 \u00fdaly halk arasynda gi\u0148den tanalan \u015fahyrlar beze\u00fd\u00e4r . Bu \u015fahyrlar \u00f6z eserlerini , esasan durmu\u015fy , sosiyal de\u0148sizlik temalarda d\u00fcz\u00fcp, t\u00fcrkmen edebi\u00fdatyna \u00f6z go\u015fantlaryny go\u015fupdyrlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0<strong><em>Meredow Nurmuhammet <\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>D\u00f6wletm\u00e4mmet Azady adyndaky T\u00fcrkmen milli d\u00fcn\u00fd\u00e4 dilleri institutyny\u0148 G\u00fcndogar dilleri we edebi\u00fdaty fakultetini\u0148 T\u00fcrkmen dili we edebi\u00fdaty h\u00fcn\u00e4rini\u0148 4-nji \u00fdyl talyby <\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen edebi\u00fdaty\u2014i\u0148 gadymy edebi\u00fdatlary\u0148 biri hasaplanyl\u00fdar. Ol \u00f6z\u00fcni\u0148 taryhyny gadymy zamanlardan alyp ga\u00fdd\u00fdar. T\u00fcrkmen edebi\u00fdaty bizi gadymy zamanlardan ba\u015flap, \u015fu g\u00fcnlere \u00e7enli halky\u0148 \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy, durmu\u015fy, d\u00fcrli wakalara gatna\u015fy\u015fy, gahryman\u00e7ylyklary, pajygaly \u00fdagda\u00fdlary, arzuw-islegleri, bagtly-\u015fatlykly durmu\u015flary bilen bizi tany\u015f ed\u00fd\u00e4r. Halky\u0148 d\u00f6reden \u015fahyrana eserleri: \u201cGorkut ata\u201d, \u201cOguznama\u201d , \u201cKowusnama\u201d,\u201dG\u00f6rogly\u201d , \u201c\u015easenem-Garyp\u201d \u00fdaly onlar\u00e7a eposlardyr, dessanlar k\u00f6p asyrlar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22978"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22978"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22979,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22978\/revisions\/22979"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}