{"id":23302,"date":"2024-11-14T06:23:13","date_gmt":"2024-11-14T01:23:13","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=23302"},"modified":"2024-11-14T06:23:13","modified_gmt":"2024-11-14T01:23:13","slug":"rayat-jemgyyeti-we-onun-ozbolusly-ayratynlyklary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=23302","title":{"rendered":"Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti we onu\u0148 \u00f6zbolu\u015fly a\u00fdratynlyklary"},"content":{"rendered":"<p>Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti &#8211; adama \u00f6z ykdysady hem sy\u00fdasy durmu\u015fyny\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015flerini erkin sa\u00fdlap almaklygy kepillendiril\u00fd\u00e4n, adamy\u0148 \u00e4hlumumy hukugy ykrar edil\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdet\u00e7ilik gurlu\u015fydyr.<\/p>\n<p>Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti filosofiki d\u00fc\u015f\u00fcnje h\u00f6km\u00fcnde Aristotel tarapyndan \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fcldi. D\u00f6wleti\u0148 n\u00e4meden ybaratdygyny kesgitlemezden \u00f6\u0148 ra\u00fdat d\u00fc\u015f\u00fcnjesini kesgitl\u00e4li\u0148, seb\u00e4bi, d\u00f6wlet ra\u00fdatlary\u0148, ra\u00fdat bilele\u015figini\u0148 jeminden ba\u015fga zat d\u00e4ldir di\u00fdip, Aristotel \u00fdazypdyr. Aristotel ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148, \u00fdokary h\u00e4kimi\u00fdeti\u0148 \u00e4hlumumy e\u015freti\u0148 b\u00e4hbitleri \u00fc\u00e7in hereket ed\u00fd\u00e4n mahaly bardyr di\u00fdip tassykla\u00fdar. XVII asyry\u0148 ortalaryndan ba\u015flap ra\u00fdat jemgy\u00fdeti hakyndaky d\u00fc\u015f\u00fcnje uzak wagtlyk ewol\u00fdusi\u00fdany ge\u00e7di we XVIII asyrda Fransuz bur\u017euaz rewol\u00fdusi\u00fdasy d\u00f6wr\u00fcnde adamy\u0148 we ra\u00fdaty\u0148 hukuklaryny\u0148 Jarnamasyny\u0148 jar edilmegi bilen gi\u0148den \u00fda\u00fdrady. Jemgy\u00fdeti\u0148 we d\u00f6wleti\u0148 b\u00e4hbitleri bilen utga\u015fyklylykda \u00f6z \u015fahsy b\u00e4hbitlerine akyl \u00fdetir\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdeti\u0148 de\u0148 hukukly agzasy bolan \u201cra\u00fdat\u2019 pe\u00fdda boldy. Uzak wagtlap \u00f6s\u00fc\u015f netijesinde umumadamzat gymmatlyklaryna esaslanan ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148 h\u00e4zirki zaman d\u00fc\u015f\u00fcnjesi emele geldi. E\u00fde\u00e7iligi\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 k\u00f6p d\u00fcrl\u00fcligi we de\u0148ligi, z\u00e4hmeti\u0148 hem-de teleke\u00e7iligi\u0148 erkinligi, a\u0148y\u00fdet babatdaky k\u00f6p d\u00fcrl\u00fclik we maglumatlary almakdaky erkinlik, adam hukuklaryny\u0148 hem azatlyklaryny\u0148 \u00fc\u00fdtgewsizligi, \u00f6sen \u00f6z-\u00f6z\u00fc\u0148i dolandyry\u015f, esasy sosial edara bolan ma\u015fgala onu\u0148 esasy elementleridir. So\u0148ky \u00fdyllarda t\u00e4ze gara\u015fsyz \u00fdurtlary\u0148 birn\u00e4\u00e7esinde toplumla\u00fdyn konstitusion-hukuk instituty h\u00f6km\u00fcnde ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148 esaslaryny pugtalandyrmaga tarap tendensi\u00fda \u00fd\u00fcze \u00e7ykdy. Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti h\u00e4zirki zaman d\u00fc\u015f\u00fcnili\u015fi boyun\u00e7a d\u00f6wleti\u0148 we sy\u00fdasaty\u0148 demokratik konsepsi\u00fdasyny\u0148 \u00e7\u00e4klerinde ra\u00fdatlary\u0148 me\u00fdletin hem d\u00f6wletden gara\u015fsyz birle\u015fmelerini\u0148 jeminden ybaratdyr. Olary\u0148 agzalary bolsa, professional sy\u00fdasat\u00e7ylar bolmasalar-da, \u00f6z wekil\u00e7ilik ed\u00fd\u00e4n sosial toparlaryny\u0148 b\u00e4hbitlerini\u0148 kanagatlandyrylmagyny gazanmak maksadyna e\u00fderip, d\u00f6wlet h\u00e4kimi\u00fdeti bilen gurama\u00e7ylykly hem-de i\u015fje\u0148 arkala\u015fykly hereket ed\u00fd\u00e4rler. Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti instituty hukugy\u0148 esasynda i\u015fle\u00fd\u00e4r, hukuk kanunyna tabyndyr. \u015ee\u00fdlelikde, hem d\u00f6wlet, hem-de ra\u00fdat jemgy\u00fdeti de\u0148 derejede hukuga tabyn bolup dur\u00fdarlar. Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti \u00f6z agzalaryny\u0148 a\u0148-d\u00fc\u015f\u00fcnjesini\u0148 kemala gelmegine \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r. Seb\u00e4bi, adam di\u0148e bir pe\u00fdda al\u00fdan teleke\u00e7i \u00fda-da di\u0148e bir sarp ediji bolman, ol \u00f6z i\u00e7ki tebigaty bo\u00fdun\u00e7a jemgy\u00fdet\u00e7ilik h\u00e4si\u00fdetlidir we o\u0148a \u00fda\u015famagy\u0148 hem hyzmatda\u015flyk etmegi\u0148 \u00f6r\u00e4n d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri derwa\u00fdys, o\u0148a bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n zatlara t\u00e4sir etmek gerek, o\u0148a \u00f6z bitir\u00fd\u00e4n hyzmatlaryny\u0148 ykrar edilmegi zemr bolup dur\u00fdar. Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti adamy\u0148 \u00f6z-\u00f6z\u00fcni a\u00e7yp g\u00f6rkezmegini\u0148 netijeli seri\u015fdelerini\u0148 biridir. Ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148 institutlaryny gurmagy\u0148 zerurlygy \u015fu esasy t\u00e4sirler bilen \u015fertlendiril\u00fd\u00e4r: ra\u00fdat jemgy\u00fdeti adamzat jemgy\u00fdetini\u0148 has g\u00f6wneja\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fidir, \u015fonda adamy\u0148 k\u00f6p g\u00f6rn\u00fc\u015fli talaplaryny, z\u00e4hmete, e\u00fde\u00e7ilige, \u00f6z pikirini erkin be\u00fdan etm\u00e4ge bolan onu\u0148 d\u00fc\u00fdpli hukuklaryny i\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcnde durmu\u015fa ge\u00e7irmek m\u00fcmkindir. Ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148 mehanizmi bir bitewi d\u00fcz\u00fcm h\u00f6km\u00fcnde jemgy\u00fdet\u00e7ilik gatna\u015fyklaryny i\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcnde ynsanperwerle\u015fdirm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r; mu\u0148a gyzyklanma bolsa adamy\u0148 i\u015fini\u0148 k\u00f6pd\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 esasyny d\u00fcz\u00fd\u00e4r. Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti adamlary\u0148 b\u00e4hbitlerini\u0148 esasy h\u00f6km\u00fcnde d\u00f6re\u00fd\u00e4r, onu\u0148 mehanizmleri olary\u0148 ylala\u015fylmagyna g\u00f6n\u00fckdirilendir. Ra\u00fdat jemgy\u00fdetinde adamlary\u0148 bor\u00e7lary olary\u0148 hukuklaryny durmu\u015fa ge\u00e7irmegi\u0148 \u015fertleri h\u00f6km\u00fcnde emele gel\u00fd\u00e4r. Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti jemgy\u00fdet\u00e7ilik gur\u015fawlary\u0148 \u00e4hlisinde d\u00fcz\u00fcm ta\u00fddan \u00f6z guramalary we birle\u015fikleri arkaly \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. Olary\u0148 has uly b\u00f6legi ykdysady, sosial-sy\u00fdasy we ruhy (medeni) gur\u015fawlara d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. Ykdysady gur\u015fawda ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148 d\u00f6wlete dahylsyz k\u00e4rhanalar (senagat, s\u00f6wda, mali\u00fde we ba\u015fgalar) tarapyndan d\u00f6redilen guramalaryny\u0148 gi\u0148 ulgamy i\u015fle\u00fd\u00e4r, olar bolsa h\u00e4zirki zaman demokratik d\u00f6wletlerde \u00fc\u00fdtgewsiz k\u00f6pl\u00fcge e\u00fdedir. T\u00fcrkmen jemgy\u00fdetinde hem olary\u0148 sany g\u00fcn-g\u00fcnden art\u00fdar. O\u0148a mysal h\u00f6km\u00fcnde 2007-nji \u00fdyly\u0148 17-nji martynda d\u00f6redilen T\u00fcrkmenistany\u0148 Senagyt\u00e7ylar we teleke\u00e7iler birle\u015fmesini getirse bolar. Ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148 sosial-sy\u00fdasy gur\u015fawy jemgy\u00fdet\u00e7ilik-sy\u00fdasy guramalaryny we hereketlerini; ra\u00fdatlary\u0148 jemgy\u00fdet\u00e7ilik i\u015fe\u0148\u0148irligini\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini (mitingler, \u00fdygnaklar, \u00fd\u00f6ri\u015fler); \u00fda\u015fa\u00fdan \u00fderlerind\u00e4ki \u00fda-da z\u00e4hmetke\u015fler toparlaryndaky jemgy\u00fdet\u00e7ilik \u00f6z-\u00f6z\u00fc\u0148i dolandyry\u015f edaralaryny; d\u00f6wlete dahylsyz k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin habar beri\u015f seri\u015fdelerini \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4r. Ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148 sosialsy\u00fdasy gur\u015fawyny\u0148 guramalary we birle\u015fikleri ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148 \u00e4hli sub\u00fdektleri \u00fdaly jemgy\u00fdet\u00e7ilik ba\u015flangy\u00e7lary esasynda d\u00f6redil\u00fd\u00e4r hemde i\u015fle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0<em><strong>Azarjanow Merdan <\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>T\u00fcrkmenistany\u0148 D\u00f6wlet Energetika institutyny\u0148 Senegat tehnologi\u00fda fakultetini\u0148 Metallary i\u015fl\u00e4p bejermegi\u0148 tehnologi\u00fdasy we ma\u015fynlary h\u00fcn\u00e4rini\u0148 2-nji \u00fdyl talyby <\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti &#8211; adama \u00f6z ykdysady hem sy\u00fdasy durmu\u015fyny\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015flerini erkin sa\u00fdlap almaklygy kepillendiril\u00fd\u00e4n, adamy\u0148 \u00e4hlumumy hukugy ykrar edil\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdet\u00e7ilik gurlu\u015fydyr. Ra\u00fdat jemgy\u00fdeti filosofiki d\u00fc\u015f\u00fcnje h\u00f6km\u00fcnde Aristotel tarapyndan \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fcldi. D\u00f6wleti\u0148 n\u00e4meden ybaratdygyny kesgitlemezden \u00f6\u0148 ra\u00fdat d\u00fc\u015f\u00fcnjesini kesgitl\u00e4li\u0148, seb\u00e4bi, d\u00f6wlet ra\u00fdatlary\u0148, ra\u00fdat bilele\u015figini\u0148 jeminden ba\u015fga zat d\u00e4ldir di\u00fdip, Aristotel \u00fdazypdyr. Aristotel ra\u00fdat jemgy\u00fdetini\u0148, \u00fdokary h\u00e4kimi\u00fdeti\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":23303,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23302"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23302"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23302\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23304,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23302\/revisions\/23304"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23303"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}