{"id":23338,"date":"2024-11-15T08:40:29","date_gmt":"2024-11-15T03:40:29","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=23338"},"modified":"2024-11-15T08:40:29","modified_gmt":"2024-11-15T03:40:29","slug":"suwotular-dunyasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=23338","title":{"rendered":"Suwotular d\u00fcn\u00fd\u00e4si"},"content":{"rendered":"<p>Suwotular suwda, \u00e7ygly toprakda \u00fda\u015fa\u00fdarlar. Olar bir \u00f6\u00fdj\u00fckli we k\u00f6p\u00f6\u00fdj\u00fckli bol\u00fdarlar. Suwotular i\u00fdmitleni\u015fi bo\u00fdun\u00e7a awtotrof \u00f6s\u00fcmliklerdir. Olar wegetatiw, jynsly we jynsly d\u00e4l \u00fdollar bilen k\u00f6pel\u00fd\u00e4rler. Wegetatiw k\u00f6pelende bedeni\u0148 k\u00f6megi bilen, jynsly d\u00e4l k\u00f6pelende zoosporalary\u0148 k\u00f6megi bilen, jynsly k\u00f6pelende izogami\u00fdalary\u0148, geterogami\u00fdalary\u0148 we oogami\u00fdalary\u0148 k\u00f6megi bilen k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. Bir \u00f6\u00fdj\u00fckli suwotulara hlorella we k\u00f6p \u00f6\u00fdj\u00fckli suwotulara spirogira, laminari\u00fda degi\u015flidir. Hlamidomonada bir \u00f6\u00fdj\u00fckli \u00fda\u015fyl suwotudyr. Onu\u0148 \u00fcsti dury bardajyk bilen \u00f6rt\u00fclip, onu\u0148 a\u015fagynda sitoplazma bilen \u00fdadro \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Tomsuna amatly \u015fertlerde hlamidomonada b\u00f6l\u00fcnmek bilen k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. B\u00f6l\u00fcnmezden \u00f6\u0148 ol hereket etmegini bes ed\u00fd\u00e4r we bogunlyk \u015fekilli \u00f6s\u00fcntgilerini \u00fditir\u00fd\u00e4r, so\u0148ra onu\u0148 \u00fdadrosy we sitoplazmasy b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r, iki \u00f6\u00fdj\u00fck emele gel\u00fd\u00e4r. Bu \u00f6\u00fdj\u00fckler \u00f6z gezegine b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u00dda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fc\u00e7in amatsyz \u015fertler ba\u015flananda (sowuk d\u00fc\u015fende, howdany\u0148 guramagy) hlomidomonadany\u0148 i\u00e7inde gametalar d\u00f6re\u00fd\u00e4rler. Gametalar suwa arala\u015f\u00fdarlar we j\u00fcb\u00fctle\u00fdin birle\u015f\u00fd\u00e4rler. \u015eunda zigota emele gel\u00fd\u00e4r, ol galy\u0148 barda bilen \u00f6rt\u00fcl\u00fd\u00e4r we gy\u015fla\u00fdar. \u00ddazyna zigota b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r, b\u00f6l\u00fcnmegi\u0148 netijesinde d\u00f6rt \u00f6\u00fdj\u00fck \u00fda\u015f hlomidomonada emele gel\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>G\u00f6k \u2013\u00fda\u015fyl suwotular \u00f6z gelip \u00e7yky\u015fy bo\u00fdun\u00e7a has bir gadymy we \u00fd\u00f6neke\u00fd gurlu\u015fy bolan \u00f6s\u00fcmliklerdir. Olary\u0148 \u00dder \u00fd\u00fcz\u00fcnde 150-\u00e4 gola\u00fd urugy, 1500-e \u00fdakyn g\u00f6rn\u00fc\u015fi, T\u00fcrkmenistanda hem 135-e gola\u00fd urugy, 1200-den gowrak g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bardyr. G\u00f6k-\u00fda\u015fyl suwotular \u00fdata suwly howuzlarda, s\u00fc\u00fdji suwly \u00fdaplarda, suw howdanlarynda, der\u00fdalarda, k\u00f6llerde hat-da topragy\u0148 \u00fcst\u00fcnde hem gabat gel\u00fd\u00e4r. Olary\u0148 arasynda \u00fdylylygy hala\u00fdanlary, sowuga \u00e7ydamlylary, \u00fdokary temperaturaly gyzgyn \u00e7e\u015fmelerde \u00fda\u015fap bil\u00fd\u00e4nleri hem k\u00f6pd\u00fcr. Tomus a\u00fdlary g\u00f6k \u2013\u00fda\u015fyl suwotulary k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin \u00f6sen wagtlary suwy \u201cg\u00fclled\u00fd\u00e4rler\u201d. \u015eonda suw howdanlarynda, k\u00f6llerde we be\u00fdlekilerde suw g\u00f6gimtil \u2013 \u00fda\u015fyl re\u0148kde, \u00fdakymsyz ysly we tagamly bol\u00fdar. G\u00f6k \u2013\u00fda\u015fyl suwotulary\u0148 wekilleri k\u00f6plen\u00e7, berkle\u015fen toprak emele getirip, planktonda \u00fda\u015fa\u00fdarlar.<\/p>\n<p>G\u00f6k \u2013\u00fda\u015fyl suwotular bir \u00f6\u00fdj\u00fckli, sapak \u015fekilli we k\u00f6pl\u00fck bolup \u00fda\u015fa\u00fdan kolonial organizmlerdir. D\u00fcz\u00fcminde sakla\u00fdan pigmentlerine baglylykda olary\u0148 re\u0148ki d\u00fcrli-d\u00fcrl\u00fcdir. Olarda a\u00fdratyn hem, hlorofil bilen fikosian k\u00f6pd\u00fcr. Onda gyzyl (fikoeritrin) we m\u00e4mi\u015fi (karotin) re\u0148kli pigment hem saklan\u00fdar. G\u00f6k-\u00fda\u015fyl re\u0148kden ba\u015fga her d\u00fcrli re\u0148kleri\u0148 birle\u015fmegi suwotulary bez\u00e4p, o\u0148a g\u00fclg\u00fcne hat-da mawy \u00f6w\u00fc\u015fgin hem ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0<strong><em>Anna\u00fdew Bezirgen <\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>\u00a0T\u00fcrkmen oba hojalyk institutyny\u0148 Weterinar lukman\u00e7ylygy fakultetini\u0148 4-nji \u00fdyl talyby <\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Suwotular suwda, \u00e7ygly toprakda \u00fda\u015fa\u00fdarlar. Olar bir \u00f6\u00fdj\u00fckli we k\u00f6p\u00f6\u00fdj\u00fckli bol\u00fdarlar. Suwotular i\u00fdmitleni\u015fi bo\u00fdun\u00e7a awtotrof \u00f6s\u00fcmliklerdir. Olar wegetatiw, jynsly we jynsly d\u00e4l \u00fdollar bilen k\u00f6pel\u00fd\u00e4rler. Wegetatiw k\u00f6pelende bedeni\u0148 k\u00f6megi bilen, jynsly d\u00e4l k\u00f6pelende zoosporalary\u0148 k\u00f6megi bilen, jynsly k\u00f6pelende izogami\u00fdalary\u0148, geterogami\u00fdalary\u0148 we oogami\u00fdalary\u0148 k\u00f6megi bilen k\u00f6pel\u00fd\u00e4r. Bir \u00f6\u00fdj\u00fckli suwotulara hlorella we k\u00f6p \u00f6\u00fdj\u00fckli suwotulara spirogira, laminari\u00fda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":23339,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23338"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23338"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23340,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23338\/revisions\/23340"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}