{"id":23673,"date":"2024-11-29T10:35:04","date_gmt":"2024-11-29T05:35:04","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=23673"},"modified":"2024-11-29T10:35:04","modified_gmt":"2024-11-29T05:35:04","slug":"maliye-we-ykdysady-taydan-dunyanin-in-kuwwatly-dowletleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=23673","title":{"rendered":"Mali\u00fde we ykdysady ta\u00fddan d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 kuwwatly d\u00f6wletleri"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady sahnada b\u00e4sde\u015flik me\u00fddan\u00e7asy h\u00f6km\u00fcnde tanal\u00fdar. Seb\u00e4bi \u00fdurtlary\u0148 arasyndaky re\u00fdting her \u00fdyl \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r. Ykdysady sammit \u00fc\u00e7in \u00fdary\u015f; Bu \u00fdurtlary\u0148 milli girdeji, s\u00f6wda mukdary, tehnologiki \u00f6s\u00fc\u015f we adamy\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f derejesi \u00fdaly d\u00fcrli faktorlarda g\u00f6rkezijilerine esaslan\u00fdar. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 ba\u00fd \u00fdurtlaryny\u0148 sanawy ykdysat\u00e7ylary\u0148 we analitikleri\u0148 \u00fdakyndan yzarla\u00fdan g\u00f6rkezijisidir. Her re\u00fdting global ykdysady de\u0148agramlylyga we strategi\u00fdalara uly t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Onda d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 ba\u00fd \u00fdurtlary ha\u00fdsylar?<\/p>\n<p>Ykdysady g\u00fc\u00fd\u00e7 we ba\u00fdlyk \u00f6l\u00e7egleri<\/p>\n<p>Ykdysady g\u00fc\u00fd\u00e7 we ba\u00fdlyk, \u00fdurdu\u0148 hal-\u00fdagda\u00fdyny we milli girdejisini kesgitle\u00fd\u00e4n esasy \u00f6l\u00e7eglerdir. Bu \u00f6l\u00e7egler, \u00fdurdu\u0148 ykdysady g\u00f6rkezijilerine baha bermek \u00fc\u00e7in ulanyl\u00fdan m\u00f6h\u00fcm g\u00f6rkezijilerdir. Milli girdeji bir \u00fdurtdaky \u00e4hli harytlary\u0148 we hyzmatlary\u0148 umumy bahasyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r we ykdysady \u00f6s\u00fc\u015f bilen g\u00f6n\u00fcden-g\u00f6ni baglany\u015fyklydyr. S\u00f6wdany\u0148 mukdary \u00fdurdu\u0148 da\u015fary s\u00f6wda i\u015fleri bilen \u00f6l\u00e7el\u00fd\u00e4r. D\u00fcn\u00fd\u00e4 bazarlarynda n\u00e4derejede b\u00e4sde\u015flik ed\u00fd\u00e4ndigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Mundan ba\u015fga-da, tehnologiki \u00f6s\u00fc\u015f ykdysady g\u00fc\u00fdj\u00fc\u0148 m\u00f6h\u00fcm kesgitle\u00fdjisidir. \u00ddurdu\u0148 tehnologiki infrastrukturasy we innowasi\u00fda m\u00fcmkin\u00e7ilikleri b\u00e4sde\u015flik artykma\u00e7lygyny \u00fcpj\u00fcn edip ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi golda\u00fdar.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4d\u00e4ki ykdysady kuwwat we ba\u00fdlyk \u00f6l\u00e7egleri, her bir \u00fdurdu\u0148 ba\u00fdlyklary, senagat infrastrukturasy we sy\u00fdasatlary \u00fdaly k\u00f6p meselelere baglylykda \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r. Mysal \u00fc\u00e7in, tebigy ba\u00fdlyga ba\u00fd \u00fdurtlary\u0148 milli girdejisi energi\u00fda we magdan\u00e7ylyk \u00fdaly pudaklara esaslan\u00fdan bolsa, tehnologi\u00fda we mali\u00fde hyzmatlary \u00fdaly ugurlarda \u00fd\u00f6ritele\u015fen \u00fdurtlary\u0148 ykdysady g\u00fc\u00fdji ba\u015fga esasda bolup biler. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in ykdysady ba\u00fdlygy\u0148 \u00f6l\u00e7eglerine doly d\u00fc\u015f\u00fcnmek we dogry baha bermek \u00fc\u00e7in gi\u0148 perspektiwaly we k\u00f6ptaraply der\u0148ew zerurdyr.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 ba\u00fd \u00fdurtlaryny\u0148 re\u00fdtingi bir adamy\u0148 adam ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n girdejisine baglylykda kesgitlenil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 ba\u00fd \u00fdurtlaryny\u0148 sanawy:<\/p>\n<p>Irlandi\u00fda<\/p>\n<p>&#8220;D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 ba\u00fd \u00fdurdy ha\u00fdsy?&#8221; Bu soraga jogap, so\u0148ky maglumatlara g\u00f6r\u00e4 Irlandi\u00fda. Irlandi\u00fda so\u0148ky \u00fdyllarda \u00e7alt \u00f6s\u00fd\u00e4n ykdysady\u00fdeti bilen tapawutlan\u00fdar. Maglumat tehnologi\u00fdalarynda, mali\u00fde we derman senagatynda g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00f6nd\u00fcrijiligi bilen tapawutlan\u00fdan Irlandi\u00fda, salgyt stawkalary we h\u00f6weslendirmeleri bilen da\u015fary \u00fdurt ma\u00fdadarlaryny \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. Mundan ba\u015fga-da, \u00fdokary bilim we teleke\u00e7ilik medeni\u00fdetine goldaw ykdysady \u00fcst\u00fcnlikleri\u0148 esasyny d\u00fcz\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>L\u00fduksemburg<\/p>\n<p>L\u00fduksemburg ki\u00e7i \u00fdurt bolsa-da, \u00fdokary girdejisi bilen \u00fcnsi \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. Mali\u00fde hyzmatlary, polat \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi we logistika \u00fdaly pudaklarda g\u00fc\u00fd\u00e7li ykdysady\u00fdeti \u00fdurdy ba\u00fd \u00fdurtlary\u0148 arasynda m\u00f6h\u00fcm orunda go\u00fd\u00fdar. Edil \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da, L\u00fduksemburgy\u0148 strategiki \u00fderle\u015fi\u015fi we halkara hyzmatda\u015flygy onu\u0148 ykdysady \u00fcst\u00fcnliklerine go\u015fant go\u015f\u00fdar.<\/p>\n<p>Singapur<\/p>\n<p>Singapur Azi\u00fdany\u0148 m\u00f6h\u00fcm mali\u00fde merkezlerini\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnde tanal\u00fdar. Strategiki \u00fderle\u015fi\u015fi, t\u00e4sirli ykdysady sy\u00fdasatlar we \u00fdokary durmu\u015f derejesi Singapury ba\u00fd \u00fdurtlary\u0148 arasynda ilkinjileri\u0148 hatarynda go\u00fd\u00fdar. \u015eol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde, ylym we tehnologi\u00fda ma\u00fda go\u00fdumlary \u00fdurdu\u0148 b\u00e4sde\u015flige ukyplylygyny \u00fdokarlandyrmak arkaly ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi golda\u00fdar.<\/p>\n<p>Katar<\/p>\n<p>Katary\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 ba\u00fd \u00fdurtlaryny\u0148 arasyndaky orny, esasan, energi\u00fda \u00e7e\u015fmelerine esaslan\u00fdar. Ba\u00fd nebit we tebigy gaz gorlary \u00fdurdu\u0148 ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fini golda\u00fdar we adam ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n milli girdejisini \u00fdokarlandyr\u00fdar. Mundan ba\u015fga-da, Katary\u0148 infrastruktura ma\u00fda go\u00fdumlary, mali\u00fde hyzmatlary we sy\u00fdahat\u00e7ylyk pudagyndaky \u00f6s\u00fc\u015fler hem ykdysady ba\u00fdlygyny \u00fdokarlandyrmaga go\u015fant go\u015f\u00fdar. Bu \u00fdurda barany\u0148yzda, Katary\u0148 myhmanhanalarynda galyp, rahat lezzet alyp bilersi\u0148iz.<\/p>\n<p>Makao<\/p>\n<p>Makao Hyta\u00fdy\u0148 \u00fd\u00f6rite dolandyry\u015f sebiti h\u00f6km\u00fcnde tanal\u00fdar we ykdysady\u00fdeti esasan sy\u00fdahat\u00e7ylyk we g\u00fc\u00fdmenje pudaklaryna esaslan\u00fdar. Kazinolar we sy\u00fdahat\u00e7ylyk girdejileri Makaony\u0148 ykdysady \u00fcst\u00fcnligine da\u00fdan\u00fdar. Mundan ba\u015fga-da, pes salgyt stawkalary we erkin bazar sy\u00fdasaty \u00fdurdu\u0148 ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fini golda\u00fdar.<\/p>\n<p>Birle\u015fen Arap Emirlikleri (BAE)<\/p>\n<p>BAE ba\u00fd nebit we tebigy gaz ba\u00fdlyklary bilen tanal\u00fdar. Nebit girdejilerinden ba\u015fga-da, Duba\u00fd we Abu-Dabi \u00fdaly \u015f\u00e4herleri bilen sy\u00fdahat\u00e7ylyk we mali\u00fde pudaklarynda m\u00f6h\u00fcm orny e\u00fdele\u00fd\u00e4r. Girdejileri\u0148 \u00fdokary derejesi, pes salgyt stawkalary, erkin s\u00f6wda sy\u00fdasatlary we halkara ma\u00fdadarlary \u00f6z\u00fcne \u00e7ekmek \u00fc\u00e7in d\u00f6redilen \u00fd\u00f6rite ykdysady zolaklar BAE-ny\u0148 ykdysady\u00fdetini\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6smegini golda\u00fdar.<\/p>\n<p>\u015ewe\u00fdsari\u00fda<\/p>\n<p>\u015ewe\u00fdsari\u00fda; Mali\u00fde, derman, himi\u00fda we tehnologi\u00fda pudaklarynda g\u00fc\u00fd\u00e7li ykdysady\u00fdeti bilen tanal\u00fdar. Durnukly sy\u00fdasaty, g\u00fc\u00fd\u00e7li bank ulgamy we innowasi\u00fda i\u015f gur\u015fawy \u015ewe\u00fdsari\u00fdany d\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady\u00fdetinde esasy o\u00fdun\u00e7y etdi. Mundan ba\u015fga-da, \u00fdokary durmu\u015f derejesi, bilim ulgamy we \u00fdokary hilli saglygy gora\u00fdy\u015f hyzmatlary \u015ewe\u00fdsari\u00fdany\u0148 ykdysady \u00fcst\u00fcnligini\u0148 esasyny d\u00fcz\u00fd\u00e4n k\u00e4bir elementlerdir.<\/p>\n<p>Norwegi\u00fda<\/p>\n<p>Norwegi\u00fda nebit we tebigy gaz girdejileri bilen goldan\u00fdan g\u00fc\u00fd\u00e7li ykdysady\u00fdete e\u00fde. Nebit gaznasy di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan \u00f6zygty\u00fdarly gazna Norwegi\u00fda ba\u00fdlygy geljek nesillere ge\u00e7irm\u00e4ge k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle hem jemgy\u00fdet\u00e7ilik hyzmatlaryna we durmu\u015f \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligine ma\u00fda go\u00fdmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. Norwegi\u00fdany\u0148 de\u0148iz, balyk\u00e7ylyk we ga\u00fdtadan dikeldil\u00fd\u00e4n energi\u00fda \u00fdaly pudaklarda gazanan \u00fcst\u00fcnlikleri hem ykdysady ta\u00fddan g\u00fcll\u00e4p \u00f6s\u00fd\u00e4n faktorlary\u0148 biridir.<\/p>\n<p>Amerikany\u0148 Birle\u015fen \u015etatlary<\/p>\n<p>Amerikany\u0148 Birle\u015fen \u015etatlary d\u00fcn\u00fd\u00e4d\u00e4ki i\u0148 uly we i\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li ykdysady\u00fdetleri\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnde tapawutlan\u00fdar. Adam ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n milli girdejini\u0148 80,034 dollar bolmagy AB\u015e-ny\u0148 ykdysady ta\u00fddan g\u00fcll\u00e4p \u00f6smegini\u0148 g\u00f6rkezijisidir. Bu \u00fdokary milli girdeji derejesini\u0148 a\u0148yrsynda d\u00fcrli pudaklarda g\u00fc\u00fd\u00e7li we dinamiki ykdysady\u00fdet, teleke\u00e7ilik ruhy we erkin bazar ykdysady\u00fdeti bar.<\/p>\n<p>San Marino<\/p>\n<p>\u00ddewropany\u0148 ki\u00e7i, \u00fd\u00f6ne ba\u00fd \u00fdurtlaryndan biri bolan San Marino d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 ba\u00fd \u00fdurtlaryny\u0148 arasynda. Adam ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n milli girdejini\u0148 78,926 dollar bolmagy \u00fdurdu\u0148 ykdysady \u00fcst\u00fcnliklerini\u0148 g\u00f6rkezijisidir. San Marinony\u0148 ykdysady\u00fdeti sy\u00fdahat\u00e7ylyk, mali\u00fde we hyzmat pudaklaryna esaslan\u00fdar. Geurdu\u0148 geografiki \u00fderle\u015fi\u015fi we taryhy mirasy sy\u00fdahat\u00e7ylyk pudagyny golda\u00fdar.<\/p>\n<p>Brune\u00fd<\/p>\n<p>Brune\u00fd G\u00fcnorta-G\u00fcndogar Azi\u00fdada \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n ba\u00fd nebit we tebigy gazy bolan \u00fdurtdyr. Adam ba\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4n milli girdejisi 75,583 dollar, Brune\u00fdi\u0148 ykdysady ta\u00fddan g\u00fcll\u00e4p \u00f6smegini\u0148 be\u00fdany bolup dur\u00fdar. \u00ddurdu\u0148 ykdysady\u00fdeti esasan energi\u00fda pudagyna esaslan\u00fdar. Ba\u00fd nebit we tebigy gaz gorlary ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi dowam etdir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Gonkong<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 ba\u00fd \u00fdurtlaryny\u0148 hataryna giren Gonkong Azi\u00fdany\u0148 \u00f6\u0148debaryjy mali\u00fde merkezlerini\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnde tanal\u00fdar. \u00dd\u00f6rite dolandyry\u015f \u00fdagda\u00fdy we erkin bazar ykdysady\u00fdeti Gonkongy \u00fdokary girdeji derejesine \u00e7ykardy. \u015e\u00e4her-d\u00f6wleti\u0148 strategiki \u00fderle\u015fi\u015fi, netijeli dolandyry\u015f we pes salgyt stawkalary halkara kompani\u00fdalaryny we ma\u00fdadarlaryny bu \u00fderde i\u015flemek isle\u00fd\u00e4r. Gonkong sy\u00fdahat\u00e7ylyk, logistika we gozgalma\u00fdan eml\u00e4k pudaklarynda-da g\u00fc\u00fd\u00e7li g\u00f6rkezijilere e\u00fde bol\u00fdar.<\/p>\n<p>Dani\u00fda<\/p>\n<p>Dani\u00fda, abadan\u00e7ylyk d\u00f6wlet modeli bilen tanal\u00fdan we durmu\u015f derejesi \u00fdokary. Bilim, saglygy gora\u00fdy\u015f we durmu\u015f \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligi \u00fdaly ugurlara go\u00fdul\u00fdan ma\u00fda go\u00fdumlary Dani\u00fdany\u0148 ykdysady \u00fcst\u00fcnliklerine da\u00fdan\u00fdar. Mundan ba\u015fga-da, Dani\u00fdany\u0148 durnukly energi\u00fda sy\u00fdasatlary we ekologi\u00fda ta\u00fddan arassa tejribeleri halkara derejesinde wasp edil\u00fd\u00e4r. Dani\u00fdany\u0148 ykdysady\u00fdeti \u00fdokary tehnologi\u00fdaly pudak, de\u0148iz we azyk senagaty \u00fdaly ugurlarda-da g\u00fc\u00fd\u00e7lidir.<\/p>\n<p>Ta\u00fdwan<\/p>\n<p>I\u0148 ba\u00fd \u00fdurtlary\u0148 biri bolan Ta\u00fdwan Azi\u00fdada m\u00f6h\u00fcm ykdysady\u00fdete e\u00fde. Esasanam \u00fdokary tehnologi\u00fdaly \u00f6n\u00fcmleri bilen tanal\u00fdar. Elektronika, komp\u00fduterler, telekommunikasi\u00fda enjamlary we \u00fdarymge\u00e7irijiler \u00fdaly \u00f6n\u00fcm\u00e7ilikleri onu\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li pudagy hasaplanyl\u00fdar. \u015eol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde, Ta\u00fdwany\u0148 \u00fdokary bilim derejesi we teleke\u00e7ilik medeni\u00fdeti innowasi\u00fda we b\u00e4sde\u015flige ukyply ykdysady gur\u015faw d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Halkara s\u00f6wdasyndaky i\u015fje\u0148 roly we strategiki \u00fderle\u015fi\u015fi Ta\u00fdwany\u0148 ykdysady \u00fcst\u00fcnligini golda\u00fdan faktorlary\u0148 arasynda \u00fder al\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0<strong><em>Erkin Annageldi\u00fdew <\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>T\u00fcrkmen oba hojalyk institutyny\u0148 <\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Agronom\u00e7ylyk fakultetini\u0148 <\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>\u00a0 \u00a0 4-nji \u00fdyl talyby <\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 ykdysady sahnada b\u00e4sde\u015flik me\u00fddan\u00e7asy h\u00f6km\u00fcnde tanal\u00fdar. Seb\u00e4bi \u00fdurtlary\u0148 arasyndaky re\u00fdting her \u00fdyl \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4r. Ykdysady sammit \u00fc\u00e7in \u00fdary\u015f; Bu \u00fdurtlary\u0148 milli girdeji, s\u00f6wda mukdary, tehnologiki \u00f6s\u00fc\u015f we adamy\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f derejesi \u00fdaly d\u00fcrli faktorlarda g\u00f6rkezijilerine esaslan\u00fdar. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 ba\u00fd \u00fdurtlaryny\u0148 sanawy ykdysat\u00e7ylary\u0148 we analitikleri\u0148 \u00fdakyndan yzarla\u00fdan g\u00f6rkezijisidir. Her re\u00fdting global ykdysady de\u0148agramlylyga we strategi\u00fdalara uly t\u00e4sir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":23674,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23673"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23673"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23675,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23673\/revisions\/23675"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23674"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}