{"id":23894,"date":"2023-09-30T11:32:04","date_gmt":"2023-09-30T06:32:04","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=23894"},"modified":"2025-09-20T17:00:59","modified_gmt":"2025-09-20T12:00:59","slug":"turkmenistanda-geosyyasy-proses","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=23894","title":{"rendered":"T\u00fcrkmenistanda geosy\u00fdasy proses"},"content":{"rendered":"<p>Adamzady\u0148 durmu\u015fynda sy\u00fdasaty\u0148 ornuny\u0148 g\u00fc\u00fdje\u00fd\u00e4n XX asyrynda has-da XXI asyrda \u201cgeosy\u00fdasy\u201d di\u00fden d\u00fc\u015f\u00fcnje a\u0148lamaklygy we d\u00f6wleti\u0148 durmu\u015fynda netijeli ulanmaklygy talap ed\u00fd\u00e4r. Berkarar d\u00f6wleti\u0148 bagty\u00fdarlyk d\u00f6wr\u00fcne giri\u015f\u00fd\u00e4n T\u00fcrkmenistan d\u00f6wleti \u00fc\u00e7in hem \u00f6z\u00fcni\u0148 geosy\u00fdasy \u00fderle\u015fi\u015fini a\u0148lamaklyk we ulanmaklyk wajypdyr. Sy\u00fdasy geografi\u00fdadan geosy\u00fdasat tapawutlan\u00fdar. Alymlar sy\u00fdasy geografi\u00fdany\u0148 gi\u0148i\u015flik baradaky ylymdygyny belle\u00fd\u00e4rler. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in sy\u00fdasy geografi\u00fda ge\u00e7mi\u015fe, geosy\u00fdasaty\u0148 bolsa h\u00e4zirki d\u00f6wre g\u00f6z\u00fck\u00fd\u00e4ndigini a\u00fdd\u00fdarlar. Sy\u00fdasy geografi\u00fda gi\u0148i\u015fligi\u0148 d\u00f6wlete ed\u00fd\u00e4n t\u00e4sirini\u0148 \u015fertlerini a\u00e7yp g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Ondan tapawutlylykda geosy\u00fdasat d\u00f6wleti gi\u0148i\u015fligi\u0148 \u015fertlerini we kanunlaryny \u00fde\u0148ip ge\u00e7ip, olary kesgitlenen maksatlary\u0148 gullugyna go\u00fdmaklygy\u0148 meselelerini \u00f6wren\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmenistan d\u00f6wleti \u00fc\u00e7in hem h\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde gi\u0148i\u015fligi\u0148 \u015fertlerini we kanunlaryny \u00f6s\u00fc\u015fine maksatlaryna ulanmaklyk gerekdir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistan gadym d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri s\u00f6wda \u00fdollaryny\u0148, medeni we dini gatna\u015fyklary\u0148 \u00e7atrygynda \u00fderle\u015fen. Onu\u0148 aja\u00fdyp mysaly h\u00f6km\u00fcnde Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny getirse bolar. Harby hadysalar seb\u00e4pli, tebigy \u00fdagda\u00fdlar bilen baglylykda, adamlar bu \u00fdolu\u0148 ugruny \u00fc\u00fdtgeden hem bolsalar, ol h\u00f6kmany suratda \u00fdurdu\u0148 \u00e7\u00e4ginden ge\u00e7en. Mary \u015fol \u00fdolu\u0148 merkezinde \u00fderle\u015fen. Onda bu \u00fdolu\u0148 bir \u015fahasy demirgazyga-Horezme tarap b\u00f6l\u00fcnip a\u00fdryl\u00fdar. G\u00fcnorta tarap Horasana we ondan Kermana, Pars a\u00fdlagyna gid\u00fd\u00e4n \u00fdolu\u0148 ba\u015fga bir ugry Arabystana alyp barypdyr. G\u00fcndogarda bu \u00fdol Hindistana we Hyta\u00fda rowana bolan. Bu \u00fdolu\u0148 T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinden we onu\u0148 go\u0148\u015fy \u00fdurtlaryny\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7\u00fd\u00e4n b\u00f6lekleri barada ilkinji gezek Usidor Harakskini\u0148 eserlerinde habar beril\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 b.e. I asyryna degi\u015fli \u201cParfian bulrulgalary\u201d di\u00fden i\u015finde E\u00fdrandan gel\u00fd\u00e4n s\u00f6wda \u00fdoly demirgazyk Parfi\u00fdany\u0148 \u00fcsti bilen (K\u00f6petdagy\u0148 demirgazyk eteklerinden, Nusa\u00fdy\u0148 \u00fcsli bilen) g\u00f6ni Merwe bar\u00fdanlygy a\u00fddyl\u00fdar. Orta asyrlara degi\u015fli arap awlorlaryny\u0148 belle\u00fd\u015fine g\u00f6r\u00e4, olary\u0148 d\u00f6wr\u00fcnde E\u00fdrany Merkezi Azi\u00fda bilen we ondan a\u0148ry g\u00fcndogar wela\u00fdatlar bilen birikdiren \u015f\u00e4her Saragt bolupdyr. Olary\u0148 g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdan \u00fdoly K\u00f6petdagy\u0148 g\u00fcnorta etekleri bilen Ny\u015fapura, ondan Saragta we Merwe barypdyr. Bu \u00fdolu\u0148 emele gelmegi E\u00fdrany\u0148 g\u00fcndogarynda uly \u015f\u00e4heri\u0148 &#8211; Ny\u015fapury\u0148 we b.e. IV asyrynda Hazary\u0148 g\u00fcndogar eteginde &#8211; Dehistanda, \u00f6zba\u015fdak d\u00f6wleti\u0148 d\u00f6remegi bilen bagly bolupdyr.<\/p>\n<p>Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoly di\u0148e s\u00f6wda we diplomati\u00fda \u00fdoly bolman, e\u00fdsem medeni\u00fdetleri\u0148, i\u015f usullaryny\u0148, tilsimatlary\u0148, sungatlary\u0148 we dinleri\u0148 \u00fda\u00fdramagyna, d\u00fcn\u00fd\u00e4 halklaiyny\u0148 medeni\u00fdetlerini\u0148 ba\u00fdla\u015fmagyna uly k\u00f6mek edipdir. Bu \u00fdol halklary\u0148 arasyndaky parahat\u00e7ylykly gatna\u015fyklary\u0148 g\u00f6reldesini berip, zehinli taryh\u00e7ylary\u0148, geograflary\u0148, sy\u00fdahat\u00e7ylary\u0148 pe\u00fdda bolmagyna getir\u00fd\u00e4r. Ony biz T\u00fcrkmenistany\u0148 mysalynda hem g\u00f6r\u00fd\u00e4ris. Gadym d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri bu \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan ilat \u00fdakyn we alys \u00fdurtlar bilen gatna\u015fyp \u00e4hli ugurlarda \u00fcst\u00fcnlikleri gazanyp bilipdirler. \u00ddurt ylymly adamlaryny\u0148, filosoflary\u0148, \u015fahyrlary\u0148 mesgenine \u00f6wr\u00fclipdir. Mahmyt Gaznalyny\u0148, seljuk t\u00fcrkmenlerini\u0148 soltanlygyny\u0148, K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 soltanlygyny\u0148 d\u00f6wr\u00fcnde t\u00fcrkmenler b\u00fctin yslam d\u00fcn\u00fd\u00e4sinde ylmy\u0148, edebi\u00fdaty\u0148, sungaty\u0148 \u00f6smegine saldamly go\u015fant go\u015fup gelen.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 ynsanperwerlik, ho\u015fni\u00fdetli go\u0148\u015fu\u00e7ylyk \u00fd\u00f6relgeleri Gara\u015fsyz, hemi\u015felik Bitarap T\u00fcrkmenistan d\u00f6wletini\u0148 hem da\u015fary we i\u00e7eri sy\u00fdasatyny\u0148 many-mazmunyny kesgitle\u00fd\u00e4r. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in ylymbilime hema\u00fdat, medeni mirasy gorap saklamak d\u00f6wlet sy\u00fdasatyny\u0148 a\u00fdrylmaz b\u00f6legi bol\u00fdar.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Adamzady\u0148 durmu\u015fynda sy\u00fdasaty\u0148 ornuny\u0148 g\u00fc\u00fdje\u00fd\u00e4n XX asyrynda has-da XXI asyrda \u201cgeosy\u00fdasy\u201d di\u00fden d\u00fc\u015f\u00fcnje a\u0148lamaklygy we d\u00f6wleti\u0148 durmu\u015fynda netijeli ulanmaklygy talap ed\u00fd\u00e4r. Berkarar d\u00f6wleti\u0148 bagty\u00fdarlyk d\u00f6wr\u00fcne giri\u015f\u00fd\u00e4n T\u00fcrkmenistan d\u00f6wleti \u00fc\u00e7in hem \u00f6z\u00fcni\u0148 geosy\u00fdasy \u00fderle\u015fi\u015fini a\u0148lamaklyk we ulanmaklyk wajypdyr. Sy\u00fdasy geografi\u00fdadan geosy\u00fdasat tapawutlan\u00fdar. Alymlar sy\u00fdasy geografi\u00fdany\u0148 gi\u0148i\u015flik baradaky ylymdygyny belle\u00fd\u00e4rler. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in sy\u00fdasy geografi\u00fda ge\u00e7mi\u015fe, geosy\u00fdasaty\u0148 bolsa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23894"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23894"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23894\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25220,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23894\/revisions\/25220"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}