{"id":24319,"date":"2025-06-13T20:37:29","date_gmt":"2025-06-13T15:37:29","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=24319"},"modified":"2025-06-13T20:37:29","modified_gmt":"2025-06-13T15:37:29","slug":"asyrlaryn-taryhy-sinen-tekjeler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=24319","title":{"rendered":"Asyrlary\u0148 taryhy si\u0148en tekjeler"},"content":{"rendered":"<p>\u00ddurdumyzy\u0148 \u00fd\u00fcregi bolan A\u015fgabatda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n i\u0148 g\u00f6zel binalary\u0148 biri hem T\u00fcrkmenistany\u0148 \u015eekillendiri\u015f muze\u00fdidir. Rahat bir bina bolmak bilen gelim-gidimli, d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetlerini\u0148 Altyn hazynasyny \u00f6z\u00fcnde jemlemek bilen bu aja\u00fdyp muze\u00fd \u00f6z\u00fcnde taryhy\u0148 ruhy si\u0148en nijeme tekjeleri jemle\u00fd\u00e4r. \u00ddyllar ge\u00e7digi\u00e7e-de bu muze\u00fdde taryhymyza hem-de medeni\u00fdetimize hormat art\u00fdar. \u00c7\u00fcnki her \u00fdyl birn\u00e4\u00e7e tapyndylary\u0148 \u00fcsti a\u00e7ylyp, muze\u00fdmizi\u0148 tekjelerini\u0148 ruhy \u00fdene bir gez be\u00fdgelen \u00fdaly, taryhymyz has-da gadymlara, \u00e7u\u0148luklara \u00f6z k\u00f6k\u00fcni uran \u00fdaly bol\u00fdarys. Muze\u00fdimizi\u0148 i\u00e7inde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n gadymy sungat, h\u00e4zirki zaman sungaty hem-de \u015fekillendiri\u015f sungatlaryny\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 nusgalyk g\u00f6rn\u00fc\u015fleri hemi\u015fe da\u015fary \u00fdurtdan gelen sy\u00fdahat\u00e7ylarydyr, ylym adamlaryny \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. Bu bolsa, bizi h\u00fcn\u00e4rmen h\u00f6km\u00fcnde hem ylym bilen hem-de g\u00f6zellige bolan gara\u00fd\u015fymyzy artdyryp,gelejege \u00f6z taryhymyzy \u00f6wrenmek \u00fc\u00e7in hemi\u015fe ga\u00fdym durjakdygymyza bolan ynamymyzy artdyr\u00fdar.<\/p>\n<p>Bu j\u00e4htden bolsa, muze\u00fdi\u0148 her bir gary\u015f \u00fderinde taryhy gymmatlyklarymyzy\u0148 gymmatyny bilmek , olara sarpa go\u00fdup, bu g\u00fcnki g\u00fcn Gahryman Arkadgymyzy\u0148 hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzy\u0148 bize g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n \u00fdolundan \u00fd\u00f6r\u00e4p, biz ynamly gadam bilen \u00f6\u0148e bar\u00fdarys, \u00fdagny taryhymyzy \u00e7u\u0148\u0148ur \u00f6wrenm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilikler tap\u00fdarys. T\u00fcrkmenistanda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n d\u00fc\u00fdpli \u00f6zgertmeler \u00fdurdu\u0148 ykdysady\u00fdetini\u0148 we medeni\u00fdetini\u0148 \u00f6smegine uly m\u00fcmkin\u00e7ilikleri d\u00f6retdi. Oguz neslini\u0148 Watany bolan T\u00fcrkmenistan di\u00fdarymyzda d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetini\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik genji-hazynasyna, d\u00fcn\u00fd\u00e4 halklaryny\u0148 \u00f6zbolu\u015fly d\u00e4p-dessurlaryna, olary\u0148 medeni\u00fdetine we sungatyna uly sarpa go\u00fdul\u00fdar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 \u015eekillendiri\u015f sungaty muze\u00fdini\u0148 d\u00fc\u00fdbi 1925-nji \u00fdylda A\u015fgabady\u0148 \u00fclk\u00e4ni \u00f6wreni\u015f muze\u00fdini\u0148 d\u00f6redilmegi netijesinde tutuldy. 1927-nji \u00fdylda rus suratke\u015fi akademik A. Karelin muze\u00fde \u00f6z\u00fcni\u0148 nakga\u015f\u00e7ylyk, grafika, he\u00fdkeltara\u015flyk we amaly-ha\u015fam sungaty eserlerini\u0148 \u00fdygyndysyny pe\u015fge\u015f berdi. Hut \u015fol eserleri\u0148 esasynda A\u015fgabady\u0148 \u00fclk\u00e4ni \u00f6wreni\u015f muze\u00fdinde \u00e7eper\u00e7ilik b\u00f6l\u00fcmi a\u00e7yldy. So\u0148-so\u0148lar \u00e7eper\u00e7ilik b\u00f6l\u00fcmi\u0148 \u00fcsti Moskwany\u0148 we Sankt-Peterburgy\u0148 muze\u00fdlerini\u0148 gaznahanalaryndan, D\u00f6wlet Tret\u00fdakow gallere\u00fdasyndan, D\u00f6wlet Rus muze\u00fdinden, \u00c7eper\u00e7ilik Akademi\u00fdasyny\u0148 muze\u00fdinden, \u015fe\u00fdle-de be\u00fdleki \u015f\u00e4herlerini\u0148 muze\u00fdlerinden gelen sungat eserleri bilen dolduryldy.<\/p>\n<p>2004-nji \u00fdylda A\u015fgabady\u0148 merkezinde \u015fekillendiri\u015f sungaty muze\u00fdi \u00fc\u00e7in t\u00e4ze binany\u0148 gurlu\u015fygyna ba\u015flanyldy. Muze\u00fd ja\u00fdyny\u0148 we onu\u0148 \u00fdanynda \u00fderle\u015fen T\u00fcrkmenistany\u0148 d\u00f6wlet \u00e7eper\u00e7ilik akademi\u00fdasyny\u0148 orun tapan o\u0148a\u00fdly hem \u00fdagty Sergi zalyny\u0148 gurlu\u015fygy bir depginde alnyp baryldy. 2005-nji \u00fdyly\u0148 fewral a\u00fdyny\u0148 17-sine bolsa t\u00e4ze bina dabaraly \u00fdagda\u00fdda a\u00e7ylyp, ulanylmaga berildi. T\u00e4ze muze\u00fd gysga wagty\u0148 i\u00e7inde T\u00fcrkmenistanda we da\u015fary \u00fdurtlarda tanymallyk gazandy. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 d\u00fcrli halkalryny\u0148 taryhy gymmatlyklaryny \u00f6z\u00fcnde sakla\u00fdan muze\u00fdimiz, bu \u00fdylky \u201cHalkara Parahat\u00e7ylyk we ynany\u015fmak\u201d \u00fdyly \u015fygary astynda d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetine sarpa go\u00fd\u00fdan halk h\u00f6km\u00fcnde sergilerini Halkara Bitaraplygymyzy\u0148 30 \u00fdyllygy mynasybetli \u00fdokary derejede ge\u00e7iriljek \u00e7\u00e4relere uludan ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6r\u00fd\u00e4r. G\u00fcndogar halklaryny\u0148 sungatyna degi\u015fli muze\u00fd toplumynda \u00fderle\u015fen Hyta\u00fdy\u0148, \u00ddaponi\u00fdany\u0148, Hindistany\u00f1, E\u00fdrany\u0148 we T\u00fcrki\u00fdany\u0148 eserlerini g\u00f6rmek bol\u00fdar. K\u00f6p asyrlyk \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 dowamynda, \u015fol \u00fdurtlary\u0148 halklary aja\u00fdyp nakga\u015f\u00e7ylyk, grafika, he\u00fdkeltara\u015flyk we amaly-ha\u015fam sungatyny\u0148 eserlerini d\u00f6redipdirler. G\u00fcndogar \u00fdurtlaryny\u0148 medeni\u00fdetini\u0148 \u00f6s\u00fc\u015finde Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 m\u00f6h\u00fcm orny bardyr. \u015eu \u00fdagda\u00fdy\u0148 \u00f6zi G\u00fcndogar halklaryny\u0148 sungatyndaky me\u0148ze\u015fliklerini we olary\u0148 arasyndaky jebis baglany\u015fyklaryny hem- de her birini\u0148 g\u00f6z-g\u00f6rtele tapawutlandyryjy milli a\u00fdratynlyklaryny d\u00fc\u015f\u00fcndir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Hyta\u00fd nakga\u015f\u00e7ylygyna degi\u015fli sungat eserleri \u00f6zbolu\u015fly, bolup olar \u00fd\u00f6neke\u00fd k\u00fclterlenen kagyzdan dikligine \u00fda-da keseligine dolanyp, adat\u00e7a, tu\u015f, gua\u015f we suwly bo\u00fdaglar bilen \u00fderine \u00fdetirilendir.<\/p>\n<p>Hyta\u00fd suratke\u015fleri \u015fekillendir\u00fd\u00e4n esbaplarynda \u00fdagtylyk-k\u00f6lege usullaryny ulanmandyrlar. Olar uzakda \u00fderle\u015fen g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bir tekizlikde \u00fderle\u015fdirm\u00e4n, \u015fekilleri g\u00f6wr\u00fcm bilen gi\u0148i\u015fligi\u0148 \u00e4hmi\u00fdetine gabat getirip taslama gurlu\u015fyny d\u00fcz\u00fcpdirler. Be\u00fdan edijilik \u017eanrdaky nusga h\u00f6km\u00fcnde suratke\u015f \u017dun T\u00fdany\u0148 \u201cAlymlary\u0148 ge\u0148e\u015fi\u201d atly eserini g\u00f6rmek bolar. Bir o\u00fdna g\u00fcmra bolup oturan \u00fda-da dyn\u00e7 al\u00fdan alymlary\u0148 \u015fol bir wagtda d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 gurlu\u015fyny\u0148 syrly \u00fdollary hakynda o\u00fdlanyp oturan pursatlaryna me\u0148ze\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Hyta\u00fd \u015fekillendiri\u015f sungatyny\u0148 i\u0148 \u00fd\u00f6rg\u00fcnli hem \u00fda\u00fdran g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 biri hem \u201cN\u00fdanhau\u201d, bu eserlerde t\u00e4ze \u00fdyl ba\u00fdram\u00e7ylygyna degi\u015fli wakalar suratlandyrylandyr. Durmu\u015fy sahnajyklary\u0148 \u00fcsti bilen t\u00e4ze \u00fdyl arzuwlary hem-de has \u015fatlykly we ba\u00fdram\u00e7ylyk g\u00fcnleri \u015fekillendirilipdir. T\u00fcrkmenistany\u0148 \u015eekillendiri\u015f sungaty muze\u00fdini\u0148 i\u015fg\u00e4rlerini\u0148 dikeldi\u015f i\u015flerini ge\u00e7irmegini\u0148 netijesinde, h\u00e4zirki wagtda diwar suratlaryny\u0148 esasynda \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 medeni\u00fdeti we sungaty \u00fdokary \u00f6s\u00fc\u015fde bolandygyny, hem-de \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 adamlaryny\u0148 tebigaty\u0148 \u00f6zgertmelerini \u00e7eper\u00e7ilik ta\u00fddan kabul edendikleri barada d\u00fc\u015f\u00fcnje almak bol\u00fdar. \u015ee\u00fdle-de, \u015fol \u00fderden tapylan misden \u00fdasalan bezeg \u015fa\u00fdlary, kulal\u00e7ylyk eserleri, to\u00fdundan \u00fdasalan ha\u00fdwan he\u00fdkeljikleri \u00fdaly tapyndylar we olary\u0148 bir b\u00f6legi muze\u00fdi\u0148 hemi\u015felik ekspozisi\u00fdasyna gow\u015furyldy. \u015eol tapyndylar T\u00fcrkmenistanda senet\u00e7iligi\u0148 \u00f6sendigi barada habar ber\u00fd\u00e4r. Muze\u00fdde \u00ddaponi\u00fdany\u0148 sungatyndan re\u0148kli graw\u00fdurany\u0148 ki\u00e7ir\u00e4k toplumyny g\u00f6rmek bol\u00fdar. Bu eserlerde anyk \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdan, k\u00e4 \u00fderlerinde bolsa in\u00e7elip, \u00fditip gid\u00fd\u00e4n \u00fdaly, \u00e7eper t\u00e4sirliligi uly orun e\u00fdele\u00fd\u00e4r. Re\u0148kler k\u00f6plen\u00e7 \u00e7yzyklary\u0148 k\u00f6megi bilen d\u00f6redil\u00fd\u00e4r, ke\u015fpleri\u0148 ruhy \u00fdagda\u00fdyny g\u00fc\u00fd\u00e7lendir\u00fd\u00e4n owaz \u00fdaly bolup e\u015fidil\u00fd\u00e4r. \u201cIki zenan\u201d, \u201cAgajy\u0148 astyndaky zenan\u201d, \u201cZenany\u0148 ke\u015fbi\u201d atly graw\u00fduralarda suratke\u015f gahrymanlaryny\u0148 ruhubelentligini erkin ge\u00e7irilen \u00e7yzyklary\u0148 k\u00f6megi bilen be\u00fdan ed\u00fd\u00e4r.Hindistany\u0148 gadymy we aja\u00fdyp sungaty hem \u00f6n\u00fcmleri\u0148 \u00fderine \u00fdetirili\u015f \u00fdokary tehnikasy hem-de \u00fdasaly\u015f usuly muze\u00fdi\u0148 toplumyndaky pil s\u00fc\u0148k\u00fcnden \u00fdasalan zerg\u00e4r\u00e7ilik \u00f6n\u00fcmleri sadadan nepisligi bilen tapawutlan\u00fdar. Mundan ba\u015fga-da, toplumda zerg\u00e4r\u00e7iligi\u0148 d\u00fcrli usullarynda \u00fdasalan metal \u00f6n\u00fcmler hem \u00fderle\u015fdirlendir.Hindistanda metal \u00f6n\u00fcmleri gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri i\u015flenilip gel\u00fd\u00e4r.E\u00fdrany\u0148 \u00fd\u00fc\u0148 halylary d\u00fcn\u00fd\u00e4de me\u015fhurlyk gazanan \u00f6n\u00fcmlerdir. Olary\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi gadym d\u00f6w\u00fcrlerde \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. E\u00fdran halylaryny\u0148 ha\u015famlygyyny nagy\u015f we \u00f6s\u00fcmlik, \u015fe\u00fdle &#8211; de ha\u00fdwan \u015fekilleri beze\u00fd\u00e4r. Muze\u00fd toplumynda saklanyl\u00fdan e\u00fdran halylaryny\u0148 re\u0148k \u00f6w\u00fc\u015fginleri olary dabaraly we ka\u015fa\u0148 g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 \u015fekillendiri\u015f sungaty muze\u00fdini\u0148 ylmy i\u015fg\u00e4rleri we gazna\u00e7ylary sergi ge\u00e7irmek bo\u00fdun\u00e7a uly i\u015fleri alyp bar\u00fdarlar. Muze\u00fd gaznahanalarynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n eserlerinden her \u00fdylda onlar\u00e7a sergiler gurnal\u00fdar, onu\u0148 hemi\u015felik ekspozisi\u00fdasy t\u00e4zelenip dur\u00fdar. Munu\u0148 \u00f6zi muze\u00fd toplumyny wagyz etm\u00e4ge, muze\u00fd gaznahanalaryndaky gymmatlyklary gi\u0148 toma\u015fa\u00e7ylar k\u00f6pl\u00fcgine g\u00f6rkezm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. Muze\u00fd \u00fdygyndysyny\u0148 \u00fcsti hemi\u015fe \u00fdetirilip dur\u00fdar. T\u00fcrkmenistany\u0148 Gara\u015fsyzlyga e\u00fde bolmagy bilen, \u00fdurtdumyzda medeni\u00fdet we sungat t\u00e4ze belentliklere gal\u00fdar. Suratke\u015fleri\u0148 so\u0148ky d\u00f6w\u00fcrlerde d\u00f6reden eserlerinde d\u00fcn\u00fd\u00e4 t\u00e4ze\u00e7e garamak, tehniki usullary\u0148 k\u00f6pd\u00fcrl\u00fcligi \u00fdaly usullar pe\u00fdda bol\u00fdar. Ol eserlerde halky\u0148 \u015f\u00f6hratly taryhy ge\u00e7mi\u015fini\u0148, eziz di\u00fdarymyzy\u0148 g\u00f6zel tebigatyny\u0148, Gara\u015fsyz T\u00fcrkmenistan d\u00f6wletini\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdjylaryny\u0148 g\u00fcndeki z\u00e4hmetini\u0148 waspy \u00fdetiril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki zaman t\u00fcrkmen suratke\u015fleri hemi\u015fe d\u00f6redijilik g\u00f6zleglerinde. Olar eser be\u00fdanyny\u0148 t\u00e4ze \u00fdollaryny tap\u00fdarlar, professional ussatlygy k\u00e4mille\u015fdir\u00fd\u00e4rler. D\u00fcn\u00fd\u00e4 sungatyny\u0148 gazananlaryny \u00f6z d\u00f6redijiliginde eserlerini\u00f1 \u00fcsti bilen g\u00f6rkezip, t\u00fcrkmen suratke\u015fleri milli sungaty\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f tejribesinden pe\u00fddalan\u00fdarlar, be\u00fdle \u00fdagda\u00fd bolsa, aja\u00fdyp eserleri\u0148 d\u00f6remegine, \u00fdurdumyzy\u0148 ruhy gymmatlyklaryny\u0148 ba\u00fdla\u015fmagyna alyp bar\u00fdar.<\/p>\n<p>Professor W. Sarianidi 30 \u00fdyldan gowrak wagt b\u00e4ri T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinde gazuw-agtary\u015f i\u015flerini ge\u00e7ir\u00fd\u00e4r. Gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde Murgap der\u00fdasyny\u0148 deltasynda (h\u00e4zirki Mary wela\u00fdatyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde) \u00fderle\u015fen Margu\u015fy\u0148 (b.e.\u00f6. 3 m\u00fc\u0148. ahyry) a\u00e7ylmagy d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u0148 saldy. Arheologlar ol \u00fderde b\u00fcr\u00fcn\u00e7 zamanasyny\u0148 gadymy ussalaryny\u0148 \u00fdasan \u00f6n\u00fcmlerini\u0148 k\u00f6p\u00fcsini tapdylar. Tapylan medeni\u00fdet we durmu\u015f esbaplaryny seljermek bilen, W.Sarianidi Margu\u015f d\u00f6wletini\u0148 gadymy adamzat siwilizasi\u00fdasyny\u0148 b\u00e4\u015finji merkezi bolandygy baradaky esaslandyrylan pikiri \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fd\u00e4r. Gadymy Margu\u015f ussalaryny\u0148 eserleri muze\u00fdi\u0148 ekspozizi\u00fdasynda \u00fdokary derejede \u00fderine \u00fdetirilen k\u00e4mil kulal\u00e7ylyk we metal \u00f6n\u00fcmleri h\u00f6km\u00fcnde \u00fderle\u015fdirlendir.<\/p>\n<p>\u201cT\u00fcrkmenistany\u0148 gadymy sungaty\u201d b\u00f6l\u00fcmini\u0148 \u00fdygyndysynda bar bolan k\u00f6p sanly \u00f6zbolu\u015fly eserler Margu\u015f \u00fdurduny\u0148 ussalaryny\u0148 \u00f6nd\u00fcren durmu\u015f we dini zerurlykly \u00fc\u00e7in \u00f6n\u00fcmlerini\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik we tehnika ta\u00fddan k\u00e4mil \u00f6sendigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Olar mozaikadan ha\u015famly gapyrjaklar, kosmetika m\u00fc\u015fk-anwarlary, monjuklar, jandarlary\u0148 \u015fekilind\u00e4ki nepis b\u00fcr\u00fcn\u00e7 i\u0148\u0148ebagjyklarydyr.Parfi\u00fdany\u0148 i\u0148 me\u015fhur \u00fdadyg\u00e4rliklerini\u0148 biri K\u00f6ne Nusa\u00fd \u015f\u00e4heridir. Arheologlar tarapyndan ge\u00e7irilen gazuw-agtary\u015f i\u015flerini\u0148 netijesinde Parfi\u00fdany\u0148 pa\u00fdtagty Nusa\u00fdda k\u00f6p sanly ybadathana we k\u00f6\u015fk toplum \u00fdadyg\u00e4rliklerinden tapylan me\u015fhur bulgurlary\u0148 \u00fcsti a\u00e7yl\u00fdar. Parfi\u00fdany\u0148 sungatynda G\u00fcndogary\u0148 we G\u00fcnbatary\u0148 utga\u015fmasyny g\u00f6rmek bol\u00fdar. Halky\u0148 amaly-ha\u015fam sungaty estetikany\u0148 we tejrib\u00e4ni\u0148, sungaty\u0148 we durmu\u015fy\u0148 birle\u015figidir. Onu\u0148 k\u00f6p d\u00fcrli eselerini\u0148 arasynda haly we haly \u00f6n\u00fcmleri, ke\u00e7e \u00f6n\u00fcmleri, kulal\u00e7ylyk we zerg\u00e4r\u00e7ilik bezeg eserleri \u00fdokary derejeli sungat h\u00f6km\u00fcnde hasaplan\u00fdar. T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinde gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri \u00f6nd\u00fcrilen amaly-ha\u015fam eserleri halky\u0148 medeni\u00fdetini\u0148 we g\u00fcndelik \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny\u0148 bir b\u00f6legi bolupdyr.<\/p>\n<p>\u00ddokary tehniki m\u00fcmkin\u00e7ilikler we \u00e7eper\u00e7ilik k\u00e4millik t\u00fcrkmen amaly-ha\u015fam sungatyna at-abra\u00fd getirdi, t\u00fcrkmen ussatlaryny\u0148 \u00f6nd\u00fcren \u00f6n\u00fcmlerine uly isleg bildirilip, olar Azi\u00fdany\u0148 hem \u00ddewropany\u0148 k\u00f6p \u00fdurtlaryna \u00e7ykarylypdyr. T\u00fcrkmenistany\u0148 zerg\u00e4r\u00e7ilik \u00f6n\u00fcmleri gadymy medeni\u00fdeti\u0148 a\u00fdratyn \u00f6w\u00fc\u015fginli mirasydyr. Zerg\u00e4rleri\u0148 onlar\u00e7asy halk sungatyny\u0148 \u015fu g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 d\u00e4plerini d\u00f6retdiler. \u015ea\u00fd-sepleri\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik dili halky\u0148 edebi we saz d\u00f6redijiligini\u0148 \u015fekillerine kybapda\u015fdyr. T\u00fcrkmen \u015fahyrlaryny\u0148 k\u00f6p\u00fcsi \u2013 Magtymguly Pyragy, Gurbandurdy Zelili, Magrupy edebi d\u00f6redijilik bilen bir hatarda zerg\u00e4r\u00e7ilik bilen hem me\u015fgullanypdyrlar. \u201cGazlar asmana galanda, howa olary\u0148 sesine beslen\u00fd\u00e4r, gyzlar suwa gidende howa olary\u0148 \u015fa\u00fd-sepini\u0148 sesine beslen\u00fd\u00e4r\u201d di\u00fden gadymy t\u00fcrkmen a\u00fddymy hem bar.<\/p>\n<p>Zerg\u00e4r\u00e7ilik sungatynda t\u00fcrkmen ussatlaryny\u0148 zehini, \u00f6zbolu\u015fly \u00e7eper\u00e7ilik ussatlygy olary\u0148 g\u00f6zellik hakyndaky d\u00fc\u015f\u00fcnjesini a\u00e7yk-a\u00fddy\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. Muze\u00fdi\u0148 toplumlaryndaky \u015fa\u00fd-sepler h\u00e4zirkizaman zerg\u00e4rleri\u0148 d\u00f6reden \u00f6n\u00fcmleridir. Olar milli alamatlary saklamak we \u00f6sd\u00fcrmek bilen, nusgawy \u00fcl\u0148\u00fclere we nagy\u015flara t\u00e4zelik go\u015f\u00fdarlar. Zerg\u00e4rleri\u0148 d\u00f6red\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmleri esasan zenan \u015fa\u00fd-sepleridir.<\/p>\n<p>D\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetlerini\u0148 Altyn hazynasynda bolan nijeme eserleri\u0148 diwarlary bezemegi bizi\u0148 muze\u00fdimizi\u0148 taryhy diwarlara , tekjelere si\u0148en k\u015fbini has-da gadymy, has-da t\u00e4sirli g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.T\u00fcrkmenistanda teatry\u0148 g\u00f6rl\u00fcp-e\u015fdilmedik \u00f6s\u00fc\u015fi bilen suratke\u015fleri\u0148 k\u00f6p\u00fcsi teatr sahnasy \u00fc\u00e7in egin-ba\u015flary we sahnalary bezemek bo\u00fdun\u00e7a i\u015fleri \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4rler. T\u00fcrkmenistany\u0148 Gara\u015fsyz bolmagy bilen, \u00fdurtda medeni\u00fdet we sungat t\u00e4ze belentliklere gal\u00fdar. Suratke\u015fleri\u0148 so\u0148ky d\u00f6w\u00fcrlerde d\u00f6reden eserlerinde d\u00fcn\u00fd\u00e4 t\u00e4ze\u00e7e garamak, tehniki usullary\u0148 k\u00f6pd\u00fcrl\u00fcligi \u00fdaly usullar pe\u00fdda bol\u00fdar. Ol eserlerde halky\u0148 \u015f\u00f6hratly taryhy ge\u00e7mi\u015fini\u0148, eziz di\u00fdary\u0148 g\u00f6zel tebigatyny\u0148, Gara\u015fsyz T\u00fcrkmenistan d\u00f6wletini\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdjylaryny\u0148 g\u00fcndeki z\u00e4hmetini\u0148 waspy \u00fdetiril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>H\u00e4zirkizaman t\u00fcrkmen suratke\u015fleri hemi\u015fe d\u00f6redijilik g\u00f6zleglerinde. Olar eser be\u00fdanyny\u0148 t\u00e4ze \u00fdollaryny tap\u00fdarlar, professional ussatlygy k\u00e4mille\u015fdir\u00fd\u00e4rler. D\u00fcn\u00fd\u00e4 sungatyny\u0148 gazananlaryny \u00f6z d\u00f6redijiliginde eserlerini\u00f1 \u00fcsti bilen g\u00f6rkezip, t\u00fcrkmen suratke\u015fleri milli sungaty\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f tejribesinden pe\u00fddalan\u00fdarlar, be\u00fdle \u00fdagda\u00fd bolsa, aja\u00fdyp eserleri\u0148 d\u00f6remegine, \u00fdurdu\u0148 ruhy gymmatlyklaryny\u0148 ba\u00fdla\u015fmagyna \u00fdardam ber\u00fd\u00e4r<\/p>\n<p>Halky\u0148 amaly-ha\u015fam sungaty estetikany\u0148 we tejrib\u00e4ni\u0148, sungaty\u0148 we durmu\u015fy\u0148 birle\u015figidir. Onu\u0148 k\u00f6p d\u00fcrli eselerini\u0148 arasynda haly we haly \u00f6n\u00fcmleri, ke\u00e7e \u00f6n\u00fcmleri, kulal\u00e7ylyk we zerg\u00e4r\u00e7ilik bezeg eserleri \u00fdokary derejeli h\u00f6km\u00fcnde hasaplan\u00fdar. T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4klerinde gadym d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri \u00f6nd\u00fcrilen \u00f6n\u00fcm eserleri halky\u0148 medeni\u00fdetini\u0148 we g\u00fcndelik \u00fda\u015fa\u00fd\u015fyny\u0148 bir b\u00f6legi bolupdyr. \u015eekilli we nagy\u015fly t\u00e4ze halylary d\u00f6retmek bilen, suratke\u015fler \u015fu sungata degi\u015fli meseleleri d\u00f6redijilikli \u00e7\u00f6z\u00fd\u00e4rler, d\u00e4p bolan nagy\u015fly \u00fdordumlara tankydy nazar bilen gara\u00fdarlar, t\u00e4ze eserleri d\u00f6red\u00fd\u00e4rler. Tekjeleri\u0148 bezegi halky\u0148 gymmatlyklaryndan ba\u015fga \u2013 da d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetinde yz go\u00fdan suratke\u015fleri\u0148 i\u0148 be\u00fdik eserlerini\u0148 nusgasyny \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4nligi bilen bizi\u0148 aja\u00fdyp, taryhy asyrlary\u0148 ruhy si\u0148en tekjelerimiz \u00f6zlerini\u0148 h\u00e4si\u00fdetli a\u00fdratynlyklayrny sakla\u00fdar. Olary\u0148 i\u00e7inde has be\u00fdik netij\u00e4ni gazanan, hemi\u015fe \u00fdokary bir s\u00f6\u00fdg\u00e4 mynasyp bolan eserler, jahanke\u015fdeleri\u0148 hem \u2013de muze\u00fd s\u00f6\u00fd\u00fcjileri\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekmegi bilen halkara konferensi\u00fdalary\u0148 ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n \u00fdylynda bizi bu\u00fdsan\u00e7ly baky\u015flar bilen her bir eksponaty\u0148 taryhy gymmatlyklaryna \u00fdene-de t\u00e4zeden ser salmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6red\u00fd\u00e4r. K.Ba\u00fdly\u00fdew nepisden d\u00f6redilen aja\u00fdyp \u201cK\u00fc\u00fdze\u00e7i\u201d (1980) we \u201c\u00c7opan owazy\u201d (1980) atly gobelenleri\u0148 awtorydyr. \u00d6z gobelenlerinde d\u00fcrli materiallary\u0148 h\u00e4si\u00fdetini ba\u015farnykly ulanypdyr, onu\u0148 \u015fol usuly eserleri has-da t\u00e4sirli \u00fderine \u00fdetirilipdir. \u00fcrkmenistany\u0148 zerg\u00e4r\u00e7ilik \u00f6n\u00fcmleri gadymy medeni\u00fdeti\u0148 a\u00fdratyn \u00f6w\u00fc\u015fginli mirasydyr. Zerg\u00e4rleri\u0148 onlar\u00e7asy halk sungatyny\u0148 \u015fu g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 d\u00e4plerini d\u00f6retdiler. \u015ea\u00fd-sepleri\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik dili halky\u0148 edebi we saz d\u00f6redijiligini\u0148 \u015fekillerine kybapda\u015fdyr. T\u00fcrkmen \u015fahyrlaryny\u0148 k\u00f6p\u00fcsi \u2013 Magtymguly Pyragy, Gurbandurdy Zelili, Magrupy edebi d\u00f6redijilik bilen bir hatarda zerg\u00e4r\u00e7ilik bilen hem me\u015fgullanypdyrlar. \u201cGazlar asmana galanda, howa olary\u0148 sesine beslen\u00fd\u00e4r, gyzlar suwa gidende howa olary\u0148 \u015fa\u00fd-sepini\u0148 sesine beslen\u00fd\u00e4r\u201d di\u00fden gadymy t\u00fcrkmen a\u00fddymy hem bar. T\u00fcrkmen zerg\u00e4rlerini\u0148 gelin- gyzlarymyza bagy\u015flan aja\u00fdyp i\u015fleri hem d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetinde, zerg\u00e4r\u00e7ilik sungatynda \u00fder alanlygy bilen a\u00fdratyn tapawutlan\u00fdandyr. Zerg\u00e4r\u00e7ilik sungatynda t\u00fcrkmen ussatlaryny\u0148 zehini, \u00f6zbolu\u015fly \u00e7eper\u00e7ilik ussatlygy\u0148 olary\u0148 g\u00f6zellik hakyndaky d\u00fc\u015f\u00fcnjesi a\u00e7yk-a\u00fddy\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdarOlar milli alamatlary saklamak we \u00f6sd\u00fcrmek bilen, nusgawy \u00fcl\u0148\u00fclere we nagy\u015flara t\u00e4zelik go\u015f\u00fdarlar. Zerg\u00e4rleri\u0148 d\u00f6red\u00fd\u00e4n \u00f6n\u00fcmleri esasan zenan \u015fa\u00fd-sepleridir. Seb\u00e4bi hut zenan \u015fa\u00fd-seplerinde halk zerg\u00e4r\u00e7ilik d\u00f6redijiligini\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik we estetika \u00fd\u00f6relgeleri has doly \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. K\u00f6\u00fdnegi\u0148 \u00fdakasyna dakyl\u00fdan g\u00fcl\u00fdaka \u00f6n\u00fcmi has \u00fd\u00f6rg\u00fcnlidir. G.Ata\u00fdewi\u0148 \u201c\u015eelpeli g\u00fcl\u00fdaka\u201d, B.Gurbangeldi\u00fdewi\u0148 \u201cParahat\u00e7ylyk\u201d, S.Rahmanowy\u0148 \u201c\u015eapak\u201d atly g\u00fcl\u00fdakalary k\u00fcm\u00fc\u015fden \u00fdasalyp, gymmat we \u00fdarym gymmat bahaly da\u015flar bilen bezelipdir. T\u00fcrkmen zerg\u00e4rlerini\u0148 t\u00fcrkmen gelin- gyzlary \u00fc\u00e7in \u00fdasan \u015fa\u00fd- sepleri muze\u00fdimizi\u0148 Altyn gaznasyny\u0148 hem bezegidir, her bir i\u015fi\u0148 gadymylygyny saklamak, i\u015fimizde muze\u00fd eksponatlaryny\u0148 saklanmasynda d\u00fcn\u00fd\u00e4 standartlarryny ulanyp i\u015flemek, d\u00f6wrebap enjamlary\u0148 k\u00f6megi bilen i\u015fle\u015fmek bu g\u00fcnki g\u00fcn Bitaraplygymyzy\u0148 be\u00fdikden- be\u00fdik bellenil\u00fd\u00e4n g\u00fcnlerine ta\u00fd\u00fdarlyk g\u00f6r\u00fclmegi hem-de medeni\u00fdet hem-de sungat i\u015fg\u00e4rlerini\u0148 ba\u00fdram\u00e7ylygyna sowgatly gelmek- d\u00fcrli sergiler gurnamakda elimizden gelenini ed\u00fd\u00e4ris we \u015fe\u00fdle aja\u00fdyp \u00fdurtda \u00fda\u015fap, i\u015fl\u00e4p , \u00f6z taryhymyzy gi\u0148ile\u00fdin \u00f6wrenm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik tap\u00fdanlygymyz \u00fc\u00e7in biz bu\u00fdsan\u00fdarys.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 ylham al\u00fdan \u015fahyrlardyr, \u00fdazyjylar t\u00e4ze- t\u00e4ze eserler d\u00f6retse, suratke\u015fler milli bu\u00fdsan\u00e7larymyzy, ny\u015fanlarymyzy \u00f6z i\u015flerinde \u015f\u00f6hlelendirip, \u00fcst\u00fcnlikli durmu\u015fymyzy nakga\u015f i\u015flerine ge\u00e7ir\u00fd\u00e4rler. Munu\u0148 \u00f6zi halkymyzda hem bu\u00fdsan\u00e7 du\u00fdgularyny o\u00fdar\u00fdar.Bizi\u0148 muze\u00fdimiz bolsa, \u015fe\u00fdle gymmatlyklary \u00f6z tekjelerinde saklamak bilen \u00fdurumyzy\u0148 we halkymyzy\u0148 milli medeni\u00fdetine a\u00fdratyn sarpa go\u00fd\u00fdar. Ata- babalarymyzy\u0148 pa\u00fdhasly wes\u00fdetlerini, milli we umumy adamzat gymmatlyklaryny \u00f6z\u00fcnde jeml\u00e4p, adamy we onu\u0148 bagty\u00fdarlygyny h\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde sanly bilim hem- de tehnologi\u00fdalar babatynda d\u00f6redil\u00fd\u00e4n m\u00fcmkin\u00e7ilikleri\u0148 \u00e7\u00e4gi g\u00fcn- g\u00fcnden art\u00fdar. H\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde d\u00fcn\u00fd\u00e4 tehnologi\u00fdasynda \u00fcst\u00fcnlikleri\u0148 amala a\u015fyrylmagy bolsa, \u00fdurdumyzy\u0148<\/p>\n<p>t\u00fcrkmen \u00fd\u00fcregini\u0148 ga\u00fdnap duran s\u00f6\u00fdg\u00fcsinden, \u00fditi zehinden, akyldan hem- de watana bolan s\u00f6\u00fdgiden, \u00fda\u015fyl ba\u00fddaga bolan bu\u00fdsan\u00e7dan gelip \u00e7yk\u00fdan jo\u015fgun- elbetde h\u00f6kman \u00fde\u0148i\u015fli bolup biler.<\/p>\n<p>Gahryman Arkadagymyzy\u0148 o\u0148yn ba\u015flangy\u00e7laryndan ugur alyp, \u00fdurdumyzda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n k\u00f6pugurly sy\u00fdasy hem- de be\u00fdleki ugurlar bo\u00fdun\u00e7a \u00f6s\u00fc\u015fler bu g\u00fcnki g\u00fcn Parahat\u00e7ylygy\u0148 belenet mazmunlaryny a\u00e7yp g\u00f6rkezmekde \u00fcst\u00fcnlikli \u00e7yky\u015f etdi. Bu \u00fdyl \u201cHalkara parahat\u00e7ylyk we ynany\u015fmak\u00fdyly\u201d di\u00fdip, yglan edilmegi \u00fdurdumyzda T\u00fcrkmenistan \u00fc\u00e7in wajyp \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir Gahryman Arkadagymyz bilen , Arkadagly Gahryman Serdarymyz bilen \u00f6\u0148e \u00e4kitjek ba\u00fddagyny\u0148, \u00fdoluny\u0148, \u00fd\u00f6relgesini\u0148 k\u00f6kleridir. Ol k\u00f6kler t\u00fcrkmeni\u0148 sarsmaz ruhuny\u0148 k\u00f6k\u00fcdir. Go\u00fd \u015fe\u00fdle k\u00f6kler m\u00fc\u0148\u00fdyllyklara bar\u00fdan ak \u00fdola uzasyn! T\u00fcrkmen Halkyny\u0148 Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzy\u0148 hem- de Arkadagly Gahryman Serdarymyzy\u0148 g\u00f6rkezen ak \u00fdoly bilen di\u0148e parahat\u00e7ylygy d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u00fdmak mi\u00fdesser etsin!<\/p>\n<p><strong>Ogulmaral Ata\u00fdewa<\/strong><\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkmenistany\u0148 Be\u00fdik Saparmyrat T\u00fcrkmenba\u015fy adyndaky \u015eekillendiri\u015f sungaty muze\u00fdini\u0148 esasy h\u00fcn\u00e4rmeni\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00ddurdumyzy\u0148 \u00fd\u00fcregi bolan A\u015fgabatda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n i\u0148 g\u00f6zel binalary\u0148 biri hem T\u00fcrkmenistany\u0148 \u015eekillendiri\u015f muze\u00fdidir. Rahat bir bina bolmak bilen gelim-gidimli, d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetlerini\u0148 Altyn hazynasyny \u00f6z\u00fcnde jemlemek bilen bu aja\u00fdyp muze\u00fd \u00f6z\u00fcnde taryhy\u0148 ruhy si\u0148en nijeme tekjeleri jemle\u00fd\u00e4r. \u00ddyllar ge\u00e7digi\u00e7e-de bu muze\u00fdde taryhymyza hem-de medeni\u00fdetimize hormat art\u00fdar. \u00c7\u00fcnki her \u00fdyl birn\u00e4\u00e7e tapyndylary\u0148 \u00fcsti a\u00e7ylyp, muze\u00fdmizi\u0148 tekjelerini\u0148 ruhy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":8255,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24319"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24319"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24320,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24319\/revisions\/24320"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}