{"id":25406,"date":"2025-10-01T15:08:11","date_gmt":"2025-10-01T10:08:11","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25406"},"modified":"2025-10-01T15:08:11","modified_gmt":"2025-10-01T10:08:11","slug":"agrosenagat-toplumynda-dolandyrys-ulgamlarynyn-ayratynlyklary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=25406","title":{"rendered":"Agrosenagat toplumynda dolandyry\u015f ulgamlaryny\u0148 a\u00fdratynlyklary"},"content":{"rendered":"<p>Agrosenagat toplumy (AST) oba hojalyk \u00f6n\u00fcmlerini \u00f6nd\u00fcrmek, ga\u00fdtadan i\u0219lemek, ahyrky sarp edij\u00e4 \u00fdetirmek bilen baglany\u0219ykly emele gelen \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik-ykdysady ulgam bolmak bilen, ony dolandyrmagy\u0148 a\u00fdratynlyklary ozaly bilen oba hojalyk \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 a\u00fdratynlyklaryndan gelip \u00e7yk\u00fdar. AST-ni dolandyrmagy\u0148 \u00f6zbolu\u0219lylygyny kesgitle\u00fd\u00e4n esasy a\u00fdratynlyklara \u0219ular degisli:<\/p>\n<p>&#8211; oba hojalygynda, hususanam ekeran\u00e7ylykda \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 sebit ta\u00fddan \u00fda\u00fdranlygy;<\/p>\n<p>&#8211; \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 m\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin h\u00e4si\u00fdeti;<\/p>\n<p>&#8211; oba hojalyk k\u00e4rhanalaryny\u0148 k\u00f6p pudakly bolmagy;<\/p>\n<p>&#8211; monopolizmi\u0148 agdykla\u00fdyn orun tutmagy;<\/p>\n<p>&#8211; \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n faktorlary\u0148 k\u00f6pd\u00fcrl\u00fcligi;<\/p>\n<p>&#8211; oba ilatyny\u0148 sosial meselelerini \u00e7\u00f6zmeklige \u00f6zbolu\u0219ly \u00e7emele\u0219m\u00e4ni\u0148 zerurlygy. \u00d6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 territorial \u00fda\u00fdran bolmagy oba hojalyk k\u00e4rhanalaryny\u0148 gurama\u00e7ylyk we dolandyry\u0219 d\u00fcz\u00fcmine gir\u00fd\u00e4n ilkinji b\u00f6l\u00fcmleri\u0148, toparlary\u0148 sanyna-da, dolandyry\u0219 zynjyryndaky aralyk halkalary\u0148 sanyna we h\u00e4si\u00fdetine-de t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. \u00d6s\u00fcmlik\u00e7ilik pudaklarynda \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 konsentrasi\u00fdasyny\u0148 \u00e7\u00e4kli m\u00fcmkin\u00e7ilikleri oba hojalyk k\u00e4rhanalaryny\u0148 amatly m\u00f6\u00e7berlerini belli etmekligi hem-de hojalygy alyp barmaklygy\u0148 la\u00fdyk usulyny se\u00e7ip almaklygy zerurlyga \u00f6w\u00fcr\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u00d6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 m\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin h\u00e4si\u00fdeti dolandyry\u0219 babatynda ozaly bilen d\u00fcrli m\u00f6ws\u00fcmlerde ulanyl\u00fdan gurallardan, agregatlardan ybarat \u00e7yl\u0219yrymly ma\u0219ynlar ulgamyny\u0148 guralmagynda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar.<\/p>\n<p>Oba hojalyk k\u00e4rhanalaryny\u0148 k\u00f6p pudakly bolmagy ekin dolany\u0219yklary, \u00f6s\u00fcmlik\u00e7ilik bilen maldar\u00e7ylgy\u0148 arasyndaky organiki baglany\u0219yklar seb\u00e4pli ob\u00fdektiw \u0219ertlendirilendir. K\u00e4rhanany\u0148 k\u00f6p pudakly bolmagy, degi\u0219lilikde, ob\u00fdektiw \u0219ertlendirilendir. K\u00e4rhanany\u0148 k\u00f6p pudakly bolmagy,degi\u0219lilikde, \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi guramagy\u0148 we netijeli dolandyry\u0219 gurlu\u0219yny d\u00fczmegi\u0148 \u00fdagda\u00fdyna g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Monopolizmi\u0148 agdykla\u00fdyn orun tutmagy \u00fderden pe\u00fddalanyp hojalyk \u00fd\u00f6retmegi\u0148 monopoli\u00fdasy hem-de pudagara tehnologik monopolizm bilen baglany\u0219yklydyr. Yla\u00fdta-da pudagara monopolizm oba hojalygy bilen ga\u00fdtadan i\u0219le\u00fdji senagaty\u0148 arasyndaky ga\u00fdtadan pa\u00fdla\u00fdy\u0219 hadysalaryna \u00fdol a\u00e7yp, AST-ni\u0148 bu pudaklaryny\u0148 arasynda mali\u00fde gatna\u0219yklaryny \u00e7yl\u0219yrymla\u0219dyr\u00fdar. \u0218onu\u0148 \u00fc\u00e7in tutu\u0219 toplum bo\u00fdun\u00e7a dolandyry\u0219 ulgamy k\u00e4mille\u0219dirilende agrosenagat go\u0219uly\u0219masyny pa\u00fddar\u00e7ylyk gatna\u0219yklary bilen utga\u0219dyryp, netijeli gurama\u00e7ylyk we dolandyry\u0219 d\u00fcz\u00fcmlerini kemala getirmekligi\u0148 zerurlygyny \u0219ertlendir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>AST-de \u00f6n\u00fcm\u00e7ilige t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4n faktorlary\u0148 k\u00f6pd\u00fcrl\u00fcligi ozaly bilen oba hojalygyny\u0148 \u00f6s\u00fc\u0219 faktorlary bilen baglany\u0219yklydyr. Bu \u00fderde \u00fder, suw faktorlary, howa \u0219ertleri, obany\u0148 demografik a\u00fdratynlyklary \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 be\u00fdleki resurslaryny\u0148 d\u00fcz\u00fcminde, pudaklary\u0148 \u00f6s\u00fc\u0219ini\u0148 tehniki-ykdysady, tehnologik-ykdysady hem-de ekologik-ykdysady meseleleri\u0148 \u00e7\u00f6z\u00fcli\u0219inde belli bir derejede be\u00fdanyny tap\u00fdar.<\/p>\n<p>Oba ilatyny\u0148 sosial meselelerini \u00e7\u00f6zmeklige \u00f6zbolu\u0219ly \u00e7emelesm\u00e4ni\u0148 zerurlygy oba ilatly nokatlarynda ilaty\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik we durmu\u0219 meselelerinin arasyndaky \u00fdakynlyk, jebis baglany\u0219yk bilen, i\u0219e \u00fderle\u0219dirmegi\u0148, \u00fda\u0219a\u00fdy\u0219 ja\u00fd meselesini \u00e7\u00f6zmegi\u0148 a\u00fdratynlyklary bilen, oba adamlaryny\u0148 psihologi\u00fdasy, edim-gylymlary, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik dessurlary bilen d\u00fc\u0219\u00fcndiril\u00fd\u00e4r. \u0218u seb\u00e4pli k\u00f6p \u00fdurtlarda oba hojalyk k\u00e4rhanalary bilen \u00fderli h\u00e4kimi\u00fdet we \u00f6z-\u00f6z\u00fcni dolandyry\u0219 organlary jebis \u00f6zara baglany\u0219ykda i\u0219le\u00fd\u00e4rler. T\u00fcrkmenistanda hem da\u00fdhan birle\u0219ikleri bilen \u00fderli Ge\u0148e\u0219likler g\u00f6s-g\u00f6ni hyzmatda\u0219lyk edip, \u0219onda oba ar\u00e7ynlaryna uly dolandyry\u0219 roly degi\u0219li edil\u00fd\u00e4r. Munu\u0148 \u00f6zi \u00fdolba\u0219\u00e7yny\u0148 abra\u00fdyny m\u00f6h\u00fcm faktora \u00f6w\u00fcrmek bilen, \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik, sosial we g\u00fcndelik durmu\u0219 meseleleri \u00e7\u00f6z\u00fclende dolandyry\u0219y\u0148 ykdysady we adminstratiw usullaryny\u0148 \u00fcstuni sosial psihologik usul bilen \u00fdetirm\u00e4ge o\u0148a\u00fdly esas d\u00f6red\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\u00a0 <strong><em>Jemal SAPAROWA<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>\u00a0 S.A.Ny\u00fdazow adyndaky T\u00fcrkmen oba hojalyk uniwersitetini\u0148 Weterinar lukman\u00e7ylygy fakultetini\u0148 Weterinar lukman\u00e7ylygy h\u00fcn\u00e4rini\u0148 4-nji \u00fdyl talyby\u00a0\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Agrosenagat toplumy (AST) oba hojalyk \u00f6n\u00fcmlerini \u00f6nd\u00fcrmek, ga\u00fdtadan i\u0219lemek, ahyrky sarp edij\u00e4 \u00fdetirmek bilen baglany\u0219ykly emele gelen \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik-ykdysady ulgam bolmak bilen, ony dolandyrmagy\u0148 a\u00fdratynlyklary ozaly bilen oba hojalyk \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 a\u00fdratynlyklaryndan gelip \u00e7yk\u00fdar. AST-ni dolandyrmagy\u0148 \u00f6zbolu\u0219lylygyny kesgitle\u00fd\u00e4n esasy a\u00fdratynlyklara \u0219ular degisli: &#8211; oba hojalygynda, hususanam ekeran\u00e7ylykda \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 sebit ta\u00fddan \u00fda\u00fdranlygy; &#8211; \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi\u0148 m\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin h\u00e4si\u00fdeti; &#8211; oba [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25406"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25406"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25406\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25408,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25406\/revisions\/25408"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}